دولت چین برای تضمین امنیت عرضه انرژی وارداتی خود، راهبردها و برنامههای اقدامی را در دستور کار خود قرار داده که میتواند منجر به تغییرات بنیادین در الگوی تجارت جهانی نفت شود.
روند تقاضای نفت چین باوجود تلاش دولت برای کاهش رشد آن، رو به فزونی نهاده و در مقابل، تولید داخلی این کشور رو به کاهش است. این امر بهمنزله افزایش تقاضای واردات نفت و طبیعتاً گسترش دغدغههای امنیت عرضه انرژی به این کشور است. مرکز پژوهش ها در ماهنامه تحلیلی انرژیبه بررسی تقاضای نفتی چین و تغییر الگوی تجارت نفت پرداخته است.
طبق این گزارش، دولت چین برای تضمین امنیت عرضه انرژی وارداتی خود، راهبردها و برنامههای اقدامی را در دستور کار خود قرار داده که میتواند منجر به تغییرات بنیادین در الگوی تجارت جهانی نفت شود. بدیهی است، آثار راهبردهای واردات نفتی چین بر سیاستها و برنامهریزیهای کشورهای صادرکننده نفت اثر مستقیمی داشته است.
* تقاضا، تولید و واردات نفت چین
تقاضای نفت چین بین سالهای 2018-2007 با میانگین رشد سالیانه 485 هزار بشکه در روز به 13 میلیون بشکه در روز رسیده است که عمده دلیل آن، افزایش تقاضای نفت برای بخش حملونقل بوده است. اما رشد تقاضای نفتی چین در سالهای آتی به دلیل سیاستهای دولت در بخش حملونقل کاهش خواهد یافت. دستورالعمل تعیین استاندارد برای مصرف سوخت خودروها به میزان پنج لیتر در 100 کیلومتر تا سال 2020 و هدفگذاری مصرف چهار لیتر در 100 کیلومتر تا سال 2025 سبب کاهش تقاضای نفت در این بخش به میزان 27 درصد به نسبت سال 2015 خواهد شد. توسعه حملونقل ریلی بهویژه مترو در شهرهای بزرگ نیز در بین سالهای 2024-2018 از شدت تقاضای نفتی این کشور خواهد کاست. بهعنوانمثال، شهر پکن دارای 22 خط مترو مجموعاً با طول 602 کیلومتر است و به این میزان تا سال 2021 حدود 397 کیلومتر دیگر افزوده خواهد شد. بهطورکلی تقاضای نفتی طی سالهای آینده با کاهش رشد تقاضا روبهرو خواهد شد که رشد آن بین سالهای 2024-2018 به میزان 1.9 میلیون بشکه در روز خواهد بود. این رشد نشاندهنده افزایش سالیانه 315 هزار بشکه در روز در این سالها بوده که کمتر از رشد سالیانه 485 هزار بشکه در روز بین سالهای 2018-2007 خواهد بود.
بر اساس پیشبینی آژانس بینالمللی انرژی، تولید نفت چین در سالهای 2024-2018 به میزان 660 هزار بشکه در روز از نقطه اوج تولید خود در سال 2015 (3.9 میلیون بشکه در روز) کاهش خواهد یافت. هرچند شرکتهای چینی به اقداماتی برای جبران کاهش تولید نفت خود در برخی از پروژههای کوچک تولیدی پرداختهاند، اما تولید این کشور روند کاهشی خواهد داشت. در حقیقت، تقاضای واردات نفتی چین بین سالهای 2024-2018 بیش از 2.5 میلیون بشکه در روز افزایش خواهد یافت که به معنای این است که اهمیت راهبردهای انرژی چین برای تأمین امنیت انرژی خود بیشازپیش برجسته میشود. در این شرایط، این سؤال مطرح میشود که چین با چه راهبردهایی به دنبال امنیت عرضه برای واردات نفتی خود خواهد بود؟
* راهبردهای انرژی چین برای انتخاب صادرکننده نفت در عصر فراوانی عرضه
دولت چین بهموازات افزایش وابستگی واردات نفتی خود متناسب با وضعیت بازار جهانی نفت، استراتژیهایی را برای تضمین امنیت عرضه انرژی خود تدوین کرده است. راهبردهایی که بر اساس نقش فعالانه دولت چین برای تأمین امنیت انرژی این کشور همراه بوده و متفاوت از سیاست منفعلانه «بازار محور» و تأمین واردات خود از بازار جهانی نفت است. بنابراین با توجه به: الف) وضعیت فراوانی و مازاد عرضه در بازار جهانی نفت، ب) تکثیرپذیری منابع عرضه جهانی نفت بهویژه با ورود بازیگران جدید عرضهکننده نظیر نفت نامتعارف ایالاتمتحده، ج) محوریت سیاستگذاری فعالانه این کشور در تأمین امنیت انرژی خود.
*در جهان چه خبر است؟
وضعیت بازار جهانی نفت در وضعیت مازاد عرضه قرار داشته که این امر منجر به تقویت امنیت انرژی مصرفکنندگان به ضرر امنیت انرژی عرضهکنندگان نفتی شده است. پیشبینی میشود که این روند در سالهای آتی نیز با توجه به افزایش روند عرضه نفت نامتعارف ادامه یابد.
در وضعیت مازاد عرضه، امنیت تقاضا برای صادرکنندگان منوط به «سیاستهای بازارسازی» است. درصورتیکه ایران به دنبال کسب سهم بیشتر از بازار نفتی چین است، لازم است که با پیوند هرچه بیشتر با ابعاد مختلف راهبردهای چین در تأمین امنیت عرضه نفت وارداتی این کشور اقدام نماید.
دولت چین تلاش دارد تا در شرایط تکثر عرضه و منابع عرضه نفت، در چارچوب راهبردهای انرژی خود گرایش بیشتری به واردات نفتی کشورهای اوراسیا و قاره آمریکا داشته باشد. طبیعتاً ازنظر ژئوپلیتیکی، سهم نفت دیگر مناطق جهانی به نسبت سهم نفت خاورمیانه در بازار نفتی چین افزایش مییابد.
علاوه بر افزایش سهم روسیه از 250 هزار بشکه در روز در سالهای اولیه قرن 21 به بیش از 1.5 میلیون بشکه در روز در سال 2018، به نظر میرسد که سهم نفت کشور ایالاتمتحده نیز در سالهای آتی در بازار چین افزایش یابد. بهویژه به دلیل اینکه دولت ترامپ سعی دارد از ابزار تهدید تعرفههای تجاری بر واردات کالای چینی بهمنظور کاهش کسری تراز تجاری ایالاتمتحده استفاده کند. پیشبینیهای جهانی نیز حاکی از افزایش قابلتوجه صادرات نفت ایالاتمتحده و کشورهای عضو شوروی سابق به آسیا حکایت دارد که بخش عمدهای از آن به چین و هند خواهد بود. این در حالی است که سهم نفت خاورمیانه به آسیا در چند سال آینده با تغییرات کمی روبهرو است.
بهرغم اهمیت سیاستهای انرژی چین در تغییر ژئوپلیتیک تجارت نفت از طریق افزایش سهم نفت مناطق مختلف دیگر بهویژه ایالاتمتحده در واردات خود به ضرر سهم نفت خاورمیانه، آن چیزی که در تغییر الگوی تجارت جهانی اهمیت بیشتری دارد، عرضه نفت نامتعارف ایالاتمتحده است. عرضهای که باسیاستهای کاهشی اوپک پلاس برای افزایش قیمت نفت، روزبهروز بهعنوان تهدیدی برای سهم بازاری اوپک و تغییر الگوی تجارت جهانی نفت بدل میشود. لازم است که در گزارشی جداگانه به نقش توسعه نفت نامتعارف در نحوه اثرگذاری در تغییر الگوی تجارت جهانی نفت پرداخته شود؛ زیرا به نظر میرسد که با کند شدن روند تقاضای نفتی چین، نقش این کشور در تغییر الگوی تجارت جهانی به نسبت افزایش نقش عرضه انقلابی نفت نامتعارف ایالاتمتحده در این زمینه کاهش یابد.