فقر و خشکسالی دو پدیدهای هستند که میتوانند جرقه بسیاری از ناآرامیها را بزنند. در منطقه دارالسلام همین خشکسالی و تغییرات اقلیمی باعث شده بسیاری از افراد به بوکوحرام بپیوندند. زمان آن رسیده که مردم جهان فکری به حال تغییرات اقلیمی کنند تا دنیا به صلح برسد.
ترجمه: نسیم بنایی/ آینده نگر / منبع اصلی: اکونومیست
در چاد مقری برای پناهندگان وجود دارد که به آن دارالسلام میگویند. معنای آن «بهشت صلح» یا «سرای آرامش» است. اما پیرامون آن فقط جنگ و تنش و درگیری است. در واقع چهار کشور در آن منطقه درگیر جنگ هستند: چاد، نیجریه، نیجر و کامرون. حدود ۲میلیون و ۴۰۰هزار نفر از مردم در این منطقه به خاطر جنگ و درگیری ناچار فرار کردهاند.
مهمترین مسئلهای که این افراد را وادار کرده از محل زندگی خود بگریزند، ایدئولوژی است. افرادی که با بوکوحرام فعالیت میکنند میخواهند خلیفهای داشتهباشند که آنها را از گناهان نجات بدهد. در نخستین قدم از تحصیلات غربی دوری میکنند. از نگاه آنها نظام دولتی نباید به این جریان روی بیاورد. آنها به روستاهای مختلف میروند و هر دختر جوانی را که در راه مدرسه ببینند میکشند. این افراد برای دخترانی که به دنبال تحصیل هستد دام پهن میکنند، آنها را گروگان میگیرند و باعث ترس و وحشتشان میشوند.
اما افراطگراییهایی از این جنس تنها دلیل جنگ نیست. مسائل مختلفی وجود دارد که سوخت لازم را برای برافروختن آتش جنگ فراهم میکند. فقر یکی از آنهاست. اگر مردان گرسنه با خانوادههای فقیر نبودند، بوکوحرام هم سرباز کافی در اختیار نداشت. این افراد به خاطر فقر و بیکاری به افراطگرایان روی میآورند. در واقع بوکوحرام برای این مردم فقیر میتواند در این موقعیت به فرصتی برای زنده ماندن و زندگی کردن تبدیل شود. در نتیجه از آن استقبال میکنند تا خوراک روزانه خود را تهیه کنند. اما در کنار همه این مسائل یک مسئله دیگر هم وجود دارد که شرایط را برای مردم این چهار کشور سختتر میکند: تغییرات اقلیمی.
پنجاه سال پیش دارالسلام زیر چندین متر آب بود. در دهه ۶۰ میلادی دریاچه چاد ششمین دریاچه بزرگ جهان بود و ساحل آن مرکزی برای تجارت و خرید و فروش به شمار میآمد. در آن زمان آب وجود داشت و زمینهای حاصلخیز شرایط را برای کشاورزی مهیا میکردند. افراد میتوانستند در این منطقه کشاورزی کنند و گلههایی از حیوانات داشتهباشند. اما به مرور شرایط تغییر کرد.
این روزها این سرزمین به کلی نابود شدهاست. در حال حاضر ۱۲هزار زن، مرد و کودک در چادرهایی زندگی میکنند که دمای آن در اغلب اوقات نزدیک به ۴۵درجه سانتیگراد است. آنها به سمت هر سایهای که ببینند حرکت میکنند اما واقعیت این است که خبری از سایه نیست. هیچ دیوار یا برجی نیست که سایه بیندازد. چند مایل آنطرفتر هم اعضای بوکوحرام زندگی میکنند. به نظر میرسد که آنها در صحرا هم دچار خشم طبیعت شدهاند و هم خشم انسانی. تنها نشانهای که میتوان از حیات پیدا کرد، شترهایی هستند که ردیف به ردیف حرکت میکنند.
*خاطرات تلخِ نزدیک
افرادی هستند که به تازگی به این منطقه آمدهاند اما آنها هم میتوانند از حملات بوکوحرام خاطراتی را تعریف کنند. در واقع حضور بوکوحرام به قدری پررنگ است که تازهواردها هم میتوانند خاطرهای تلخ از آنها بگویند. در سال ۲۰۱۳ بنابر گزارشهای رسمی ۱۸۵ نفر به دست بوکوحرام در این منطقه کشته شدند. بیش از ۲هزار خانه نیز در همان سال در آتش سوخت. در سال ۲۰۱۵ سازمان عفو بینالملل تلاش کرد اقداماتی در این راستا انجام بدهد و مردم را در این منطقه نجات دهد. برخی حملهها و قتلعامها به قدری وسیع بوده که تعدادی از روستاها را به کلی محو کردهاست. یعنی تصور آن روستاها در نقشه وجود دارد اما در عالم واقعیت از بین رفتهاست. افراطیها خانهبهخانه به افراد سر میزنند، پسران و مردان جوان را با خود میبرند و بقیه افراد خانواده را میکشند و میسوزانند.
اما مردم این منطقه معتقدند اگر خشکسالی در این منطقه حاکم نبود، خشونت تا این اندازه اوج نمیگرفت. خشکسالی در این منطقه با خودش فقر و فلاکت آورده و این فلاکت باعث شده برخی افراد به گروه بوکوحرام ملحق شوند و دست به اعمال خشونتآمیز بزنند. هرچه تعداد آنها بیشتر میشود، خشونت آنها نیز شدیدتر میشود. مردمِ بومی در این منطقه میگویند خیلی از روزها نمیتوانند چیزی برای خوردن و حتی آشامیدن پیدا کنند. در این شرایط طبیعی است که برای زنده ماندن به اعمال خشونتآمیز روی بیاورند و به گروههایی مثل بوکوحرام ملحق شوند.
همه افرادی که در این منطقه زندگی کردهاند میدانند که تغییرات اقلیمی با جنگ در این منطقه ارتباط تنگاتنگی دارد و به همین خاطر تلاش میکنند مقابل آن بایستند. آنها باید تا جای ممکن جلوی خشونت را بگیرند و تنها راه، مقابله با تغییرات اقلیمی است. اما نکته مهم این است که تغییرات اقلیمی بیش از آنکه حاصل فعالیتهای آنها باشد، حاصل اقدامات نادرست مسئولان در کشورهای توسعهیافته و صنعتی است که منجر به انتشار گاز کربن و افزایش دمای هوای زمین میشود. اگر به دنبال صلح هستیم باید در وهله نخست به محیطزیست پیرامون خود توجه داشتهباشیم. زمان آن رسیده که فکری به حال محیط زیست کنیم و پیش از آنکه زمین ما را نابود کند باید دست از نابود کردن آن برداریم.