ما در رشته دارو حاضریم این تعهد را بدهیم که اگر ارز ترجیحی هم در کار نباشد، مشکلی در تامین دارو ایجاد نخواهد شد.
ناصر ریاحی
دلار 4200 هزار تومانی هیچ عایدی برای اقتصاد ایران جز اتلاف منابع در پی نداشته است. این تصمیم اشتباه از فروردینماه سال گذشته به پیچیدگی بیشتر تجارت در کشور انجامیده و متاسفانه دولت نیز اشتباه خود را نمیپذیرد. بارها در بخش خصوصی درباره مسئلهسازیهای ارز 4200 تومانی با مسئولان بحث و گفتوگو کردیم. حرف بخش خصوصی این است که دولت میتواند یارانه به کالا را در انتهای زنجیره پرداخت کند که مصرفکننده به طور مستقیم از آن بهرهمند شود، نه اینکه با تخصیص ارز 4200 تومانی به زمینه فساد دامن بزنند، و حتی کسانی را هم که از این شرایط سوءاستفاده نکردهاند به اتهام فساد با مشکل روبهرو کنند. با وجود این هشدارها اما دولت هیچ اقدامی در رابطه با حذف ارز 4200 تومانی یا عدم تخصیص ارز ترجیحی به کالاها انجام نداده است.
دولت اکنون مثل یک حجره برای پرداخت ارز 4200 تومانی با واردکنندگان برخورد میکند. برای مثال میگویند ارز حاصل از فروش گاز به ترکیه برای واردات دارو مصرف شود، و ارز حاصل از صادرات نفت به چین به واردات کالاهای اساسی دیگر اختصاص پیدا کند. بارها پیش آمده که ارز 4200 تومانی دولت در بانکهای خارجی قفل شده و کار به طور کلی متوقف شده است. این در حالی است که اگر تنوع منابع وجود داشته باشد، تاجر میتواند برای طولانیمدت در تامین ارز برنامهریزی کند.
معضل دیگری که گریبان تجار را به دلیل جاری شدن ارز 4200 تومانی در واردات بعضی کالاها گرفته، گواهی تسویه حساب است. دولت از دریافتکنندگان ارز 4200 تومانی خواسته گواهی تسویه حساب بیاورند که نشان میدهد آنها تعهد خود را انجام داده و کالا وارد شده، ترخیص شده و تسویه حساب با بانک هم انجام شده است. این مسئله به پیچیدگی واردات و تجارت اضافه کرده است و به دردسر تازه شرکتها تبدیل شده است. بعضی از شرکتها از سال 94 و 96 که سامانه مشترک گمرک و بانک مرکزی فعال نبوده کالا وارد کردهاند اما هیچ مرجعی نه بانک مرکزی و نه بانکهای دیگر علیرغم اطلاع از تسویه، گواهی صادر نمیکنند و اگر هم صادر کنند، مراجع قضایی آن را نمیپذیرند. این معضلات همه ناشی از پیدا شدن سروکله دلار 4200 تومانی است که زمینه سوءاستفاده را فراهم کرده و دولت برای مقابله با این سوءاستفاده همه را دچار دردسر کرده است.
زمانی که نرخ دلار را 4200 تومان اعلام کردند، معاون اول رئیسجمهور و رئیس وقت بانک مرکزی اطلاعیه دادند که این ارز به اندازه کافی برای همه کالاها در دسترس است. بخش عمدهای از دلار 4200 تومانی صرف واردات موبایل شد و بخشی از کالای واردشده با این ارز در گمرک ماند و به پیچیدگی کار دامن زد. دلار 4200 تومانی نهتنها هیچ کمکی نکرد بلکه تنها مزاحمت ایجاد کرد. این ارز نه به کمک مصرفکننده آمد و نه دردی از کارخانهدار و فعال اقتصادی دوا کرد. اختصاص یارانه ارزی حتی اگر با مکانیزم کوپن و کار الکترونیک دنبال میشد که در نهایت سود آن به مصرفکننده ارزاق و کالاهای اساسی برسد، آسیب کمتر و فایده بیشتری برای اقتصاد داشت. مطبوعاتی میتوانست با این مکانیزم کاغذ را بدون واسطهها دریافت کند و بیمه هم دارو را میگرفت و در نهایت یارانه به مصرفکننده تعلق مییافت.
دارو زنجیرهای بسته در واردات و توزیع دارد و واردکننده دارو را به پخشهای رسمی میدهد و دارو از آنجا هم به مراکز درمانی، داروخانهها و بیمارستانها فرستاده میشود. در زمینه دارو قاچاق معکوس به معضل بزرگی تبدیل شده است و با تخصیص دلار 4200 تومانی به واردات آسیبهای این مسئله بیشتر میشود.
باوجود پیامدهای ناگوار تخصیص ارز ترجیحی به واردات دارو، نه وزیر محترم بهداشت و نه نمایندگان مجلس شورای اسلامی هیچ عزمی برای حذف آن ندارند. استدلال آنها این است که اگر ارز واردات دارو آزاد شود، این مابهالتفاوت باید از مسیری به بیمهها تزریق شود و هنوز مسیری که مشکلی در آن وجود نداشته باشد، پیدا نشده است. استدلال آنها این است که نمیتوان نقد را ول کرد و نسیه را چسبید اما نمیدانند که همین تصمیم به نابودی تولید ایرانی دامن میزند. هرچند ماده اولیه دارو با ارز ترجیحی وارد میشود اما به طور متوسط، سهم ماده اولیه از هزینه تمامشده داروی ایرانی 30 درصد است و 70 درصد هزینهها شامل هزینه بستهبندی، دستمزد کارگران و... افزایش یافته است. تولیدکننده داروی ایرانی درحالی حقوق کارگرانش را 30 درصد اضافه کرده که اجازه افزایش قیمت محصول را ندارد. انتظار دولت و مجلس از او این است که محصول را با قیمت ثابت به فروش برساند چراکه ارز ترجیحی دریافت میکند و نرخ این ارز ثابت است اما کاری ندارند که حوالهها چقدر گران شده است.
دولت از فروردینماه سال گذشته یک روند اشتباه را کلید زد که آثار نامطلوب آن دیگر پیدا شده است. کالایی که با ارز ترجیحی وارد شده، گران شده است. بخشهایی که نمیتوانستند جنس را گران کنند، دچار مشکل در تولید شدهاند و مصرفکننده هم نفعی از این یارانه ارزی نبرده است. اگر دولت امروز این اشتباه را بپذیرد و این ارز را حذف کند، از اتلاف منابع فردا جلوگیری کرده است. فرصت رانتخواری را هرچه زودتر از بین ببریم بهتر است. دولت اگر نگران است، واردکنندگان هر رشته را احضار کند و از آنها تعهد بگیرد تامین کالا را ادامه میدهند. ما در رشته دارو حاضریم این تعهد را بدهیم که اگر ارز ترجیحی هم در کار نباشد، مشکلی در تامین دارو ایجاد نخواهد شد.
*آینده نگر