چند سالی است که دنبالکنندگان اخبار انرژی جهان یک عبارت را دائم میشنوند: نفت شیل. این ماده خام که در بستر زمینشناسی کاملا متفاوتی به وجود میآید جدا از اعتماد به نفس زیادی که برای دولت آمریکا پدید آورده، حضوری جنجالی در جذب سرمایه هم داشتهاست.
ترجمه: نسیم بنایی/ آینده نگر / منبع اصلی: اکونومیست
شیل آمریکا را تبدیل به یک ابرقدرت حوزه انرژی کردهاست. این منبع باعث شده که آمریکا بتواند نفت خام بیشتری را نسبت به عربستان سعودی استخراج کند. سرمایهگذاران البته خیلی جلب این مسئله نشدهاند و برای خرید سهام سعودی آرامکو سر و دست میشکنند. در همین زمان تولیدکنندگان شیل که مورد پیمایش مخزن فدرال دالاس قرار گرفتهاند درباره دسترسی به بدهی بحث میکنند. قیمت نفت طی ماههای اخیر رشد کرد اما سهام بسیاری از تولیدکنندگان نفت شیل نتوانست با همان سرعت خود را بالا بکشد. دلیل اصلی این مسئله هم تردیدهایی است که درباره توانایی این تولیدکنندگان در ایجاد رشد و درآمد پایدار وجود دارد.
البته یک گروه با جیبهای گود وجود دارد که چشمهایش را به شیل دوخته: غولهای نفتی. سال گذشته شرکت معدنی بزرگ بیاچپی، املاک شیلدار آمریکایی خود را به بریتیش پترولیوم، که غول نفت بریتانیاست، فروخت، آن هم به رقم 10،5 میلیارد دلار. کمپانی اکسونموبیل در ماه مارس اعلام کرد که قصد دارد 1 میلیون بشکه معادل نفت را هرروزه از بستر موجود در تگزاس تا سال 2024 تولید کند. همین ماه گذشته بود که کمپانی شورون اعلام کرد که حاضر است 33 میلیارد دلار را در قالب پول نقد و سهام بدهد و آنادارکو، یک کمپانی انرژی کوچکتر را که کسب و کار بزرگی در نفت شیل داشته و چیزی در حدود 15 میلیارد دلار بدهی دارد، بخرد. این مسئله باعث میشود که شورون مالک یک پروژه بسیار بزرگ گاز مایع طبیعی در موزامبیک شود. داراییهای آنادارکو در خلیج مکزیک باعث شده که شورون دومین تولیدکننده بزرگ این منطقه شود. اما مسئله اساسی زمین گسترده و غنی موجود در بستر ایالت دلور است.
شورون دههها است که مالک زمینهایی در بستر زمینشناسی دوره پرمین است. دوره پرمین پایگاه اصلی شیل است. این کمپانی چاههایی را در جهتی معمولی حفر کردهاست: به سمت پایین. داراییهای شورون از یک دهه پیش به این سو هر روز ارزشمندتر شدند، آن هم پس از اینکه حفاران حرفهای این شرکت موفق شدند که به غیر از جهت عمودی، به سوی طرفین هم حفاری انجام دهند و شیل را با ماسه و آب به شکلی منفجر کنند تا راه برای گاز و نفت به سمت بالا باز شود. وضعیت خاص آنادارکو به شورون این اجازه را میدهد که پیشروی بیشتری در طرفین داشته باشد و به سادگی بتواند تودههای ماسه و آب لازم را برای هریک از چاهها منتقل کند.
مشکلات تولیدی
تولیدکنندههایی که با استفاده از این روش نفت تولید میکردند، که اصطلاحا به آنها فرکر گفته میشود، در سال 2014 با زیان روبهرو شدند. در همان سال بود که عربستان سعودی زیر بار کاهش تولید خود نرفت و قیمت نفت پایین آمد. امروز، علیرغم بالاتر رفتن قیمت نفت، باز هم دست و پای فرکرها بسته است. عایدی میانه آنها در حق سهام در سال گذشته کمتر از نصف شاخص بازار بورس S&P 500 بود. این گزارش را بانک مورگان استنلی ارائه دادهاست. امروزه با پدیدهای بسیار جدید با حالتی روزافزون روبهرو هستیم: بسیاری از سرمایهگذاران میگویند که تنها به همان میزانی که درمیآورند حاضر به هزینه هستند. قیمت سهام شورون از زمان اعلام این برنامه 4 درصد افت کردهاست و قیمت سهام آندارکو هم با رشد 36 درصدی، کماکان پایینتر از 39 درصدی است که پیشبینی اولیه شورون در ارزشگذاری ابتدایی نشان میداد. گروهی از سهامدارانی که نگاهی هم به مسئله تغییرات اقلیمی دارند، از کمپانی شورون گلایه دارند که چرا نفت شیل را به جای انرژیهای تجدیدپذیر انتخاب کردهاست.
برای کمپانیهای نفتی بزرگی که با فشارهای خودشان مواجه هستند، هنوز هم شیل اندکی اغواکننده به نظر میرسد. این کمپانیها که همین چند سال پیش ارزشمندترین کمپانیهای جدید بودند، امروزه صدر جدول، یا همان تاج و تخت خود را به شرکتهای کامپیوتری و ارتباطی واگذار کردهاند. در دورهای که نفت به وفور یافت میشود، این کمپانیها نه تنها به دنبال نفت خام جدید هستند، که این مسئله عادتشان هم به حساب میآید، بلکه میخواهند تا حد ممکن این ماده را ارزان تولید کنند. کمپانیهای بزرگ از زمان کم لازم برای حفاری شیل، جریان نقدینگی قابل پیشبینی و مقرراتگذاری مطلوب، خرسند هستند. باب براکت که تحلیلگر بنگاه پژوهشی برنشتاین است میگوید: «استخراج نفت مانند پدال گاز است. زمانی که اوضاع خوب باشد، پایتان را بیشتر روی آن فشار میدهید.» بنابراین پرسش این نیست که آیا کمپانیهای بزرگ بر روی شیل قمار میکنند یا نه، بلکه آیا در این قمار پیروز میشوند یا خیر.
بستر ایالت دلور قطعا بسیار مناسب بهرهبرداری است. سال گذشته هفت تولیدکننده بزرگ این ماده تقریبا نیمی از خروجی نفت را به خود اختصاص دادند. باقی شرکتها هرکدام چیزی کمتر از 4 درصد سهم داشتند. شاید والاستریت درباره نفت شیل آرام گرفته باشد، اما غولهای صنعت نفت هنوز آنطور نیستند.