همسایه دیرین ایران اخیراً چالش جدیدی برای کشورهای عربیِ حوزه خلیج فارس ایجاد کردهاست. خطوط هواپیمایی ترکیه پیشرفت کرده و در نتیجه موفق شده خطوط هواپیمایی اتحاد و قطر را به چالش بکشد. آیا ترکیه روی دست عربها بلند خواهد شد؟
اکونومیست
پروژههای بزرگ فرودگاهی این روزها بسیار پولساز شدهاند. چین درحال ساخت فرودگاه بینالمللی داکسینگ بیجینگ در نزدیکی پایتخت بهعنوان یک قطب فرودگاهی با ظرفیت سالانه 100متر برای هر مسافر است. در دوبی نیز دولت ساختوساز یک فرودگاه بزرگ و جدید را برای رسیدن به ظرفیت 130میلیون پرواز سالیانه آغاز کردهاست. ابوظبی و قطر نیز پروژههایی برای ساخت ترمینالهای جدید دارند. با اینحال هیچکدام از فرودگاههای جدید استانبول، پروازی برای مرزهای اروپای شرقی ترکیه نداشتهاند. این پرواز در ششم آوریل، بهطور کامل عملیاتی شد و هدف آن از پرواز برفراز آسمان رقبای موفق در حوزه خلیجفارس، علاوهبر تحتتاثیر قراردادن مشاهدهکنندگان، کمک به برافراشتن پرچم کشور ترکیه بود.
تمام این تلاشها به عنوان یک تحول عظیم، توسط رئیسجمهور سلطانمانند ترکیه، رجب طیب اردوغان پایهریزی شدهاست.
همه چیز درمورد این فرودگاه، کلان است. ترکیه که تا حد زیادی بزرگترین کاربر فرودگاه جدید است، مجبور به حمل بیش از 10هزار قطعه تاسیساتی با وزن بیش از 47هزار تن در مسافتی بهطول 40کیلومتر از خانه قدیمی خود در فرودگاه آتاتورک شد. در کمتر از پنج سال، یک دره جنگلی در منهتن به تاسیساتی با ظرفیت کافی برای 3هزار پرواز در روز، که برابر با 90میلیون پرواز درسال است، تبدیل میشود. این میتواند بزرگترین فرودگاه براساس تعداد مسافران بینالمللی باشد. اگر برای هرنفر برنامهریزی شود، تا سال 2028، فرودگاه دارای شش باند و ظرفیت 200 متر در سال برای هر مسافر خواهد بود.
در شرایطیکه اقتصاد ترکیه روبهزوال و تورم بیش از 20درصد است، برچسب هزینه 11میلیارد دلاری برای احداث فرودگاه بسیار چشمگیر است. تاخیر و افزایش هزینهها موجب یک تاخیر شش ماهه در پروژه شدهاست و همین امر باعث تعجیل در ادامه روند ساخت فرودگاه شدهاست.
مدیران شرکتهای هواپیمایی خارجی، این فرودگاه را بیش از یک پروژه میبینند. مارک مارتین، مشاور یک شرکت هواپیمایی مستقر در دوبی آن را در مقایسه با کسبوکارهای موجود در خلیجفارس بسیار قویتر میداند. برخلاف رقبای حاضر در خلیجفارس، ترکیه با نرخ باثبات سالیانه 30درصد درحال رشد است. با انتقال به فرودگاه جدید بهنظر میرسد پایان یافتن عمر هواپیماهایی که در فرودگاه آتاتورک بهسرعت پیش میرفت محدود شده و دیگر ادامه نخواهد یافت.
در طول دهه گذشته، سه شرکت هواپیمایی امارات دوبی، اتحاد ابوظبی و خطوط هوایی قطر، سفرهای هوایی را دوباره تعریف کردهاند. اکثر شرکتهای حملکننده بینالمللی مسافران را به کشورهای بزرگ و خطوط هوایی حمل میکنند. اما شرکتهای امارات، اتحاد و قطر از پایگاههای Super Connector (فوق رابط) خود بهعنوان مکانی برای ترانزیت مسافر استفاده میکنند. تمرکز بر مسیرهای طولانی پربازده و ارائه خدمات پرواز عالی، آنها را بسیار گرانتر از فرودگاههای اروپایی و آمریکای مرکزی و هواپیماهای غربی کردهاست.
*رقیب جدید دستپر وارد میشود
اکنون با وارد بازی شدن ترکیه، آنها در معرض خطر بزرگی قرار میگیرند. فرودگاه جدید طراحی شدهاست تا ترکیه را به یک ایرلاین عالی تبدیل کند. تمامی ایرلاینها، از جمله ترکیه، برای جذابیت بیشتر، هزینههایی را برای مسافران ورودی و خروجی خود انجام میدهند که به گفته خدری سامسونلو، مدیر اجرایی جدید فرودگاه، مناطق خرید فرودگاه ترکیه نسبت به دوبی و قطر جذابتر است.
سقوط ارزش پول ترکیه نیز در این امر سودمند است. براساس محاسبات تحلیلگران کاپا، ترکیه 14درصد از درآمد خود را از لیر ترکیه بهدست میآورد، اما 26درصد از هزینههایش پولی است. به این ترتیب، ترکیه میتواند رقیبان خود در خلیج فارس را که مزیت مشابهی ندارند تضعیف کند.
درنهایت، نزدیکی استانبول به اروپا به این پروژه کمک میکند. ترکیه میتواند از هواپیماهای کوچکتری که ارزانتر هستند در مسیرهای اروپایی خود استفاده کند. اما ایرلاینهای خلیجفارس باید از جتهای بزرگتر و گرانتر استفاده کنند که برای پروازهای طولانی مناسب هستند و کمترین کارایی را برای فاصلههای متوسط دارند. همچنین استفاده از هواپیماهای کوچکتر در پروازهای طولانی ترکیه را قادر میسازد تا روزانه پرواز بیشتری به مقاصد خود داشته باشد. مسافران اقتصادی تمایل بیشتری به چنین پرداختهای منعطفی دارند.
شرکتهای هواپیمایی خلیجفارس بدون مبارزه میجنگند. در ماه فوریه، امارات متحده عربی دستورهای زیادی را برای هواپیمای ایرباس A380 Super-Jumbo، بزرگترین هواپیمای مسافربری جهان، بهنفع مدلهای کوچکتر لغو کردهاست. تیم کلارک مدیر پروژه امارات امیدوار است که مشارکت با flydubai، یکی دیگر از شرکتهای هواپیمایی امارات متحده عربی که تنها با جتهای کوچک پرواز میکند، به حفظ سهم بازار کمک کند. اگر تقلید صحیحتر از لبخند باشد، شرکتهای حملونقل خلیجفارس همدستی با ترکیه را دنبال میکنند.
*ترجمه:نسیم بنایی/ آینده نگر