آب و هوا در زمینی که گرمتر شده باشد، کمتر قابل پیشبینی خواهد بود
آینده نگر/ منبع: نیوساینتیست
پیشبینی هوا مثل سایر پیشبینیها عملا از قطعیت دور است و برخلاف انتظار ما، قرار نیست این پیشبینیها با پیشرفت تکنولوژی خیلی بهتر و قطعیتر بشوند. آنچه که در دهه ۱۹۸۰میلادی در رد قطعیت پیشبینیهای آب و هوا گفته میشد - یعنی تاثیر پروانهای یک تغییر کوچک آب و هوایی و نشر آن به مناطق دیگر- هنوز هم صحت دارد. در عین حال عملکردهای متفاوت الگوهای پیشبینیهای آب و هوایی پیشرفته امروزی نیز ممکن است نتایج بسیار متناقض به دست بدهد.
یکی از معروفترین مثالهای معاصر این قضیه در سال ۲۰۱۲ و در خصوص طوفان سندی رخ داد. در آن زمان، الگوهای پیشبینی آب و هوایی در آمریکا پیشبینی کردند که این طوفان از کنار خشکی عبور میکند و ایالات آمریکا را تحت تاثیر قرار نمیدهد. اما الگوهای اروپایی به درستی پیشبینی کرده بودند که مسیر طوفان در چه جهتی است و چه خرابیهایی به بار میآورد.
بنابر تعریف، پیشبینی هوا به ترکیب استفاده از علم و تکنولوژی برای پیشبینی وضعیت آب و هوایی در یک زمان و مکان خاص در آینده گفته میشود. طبعا پیشرفتهایی که در زمینه تکنولوژیک صورت میگیرد، باعث تسهیل بخشی از پیشبینیهای آب و هوایی شده؛ اما در عین حال بخشی از پیشبینیهای آب و هوایی به دلایل دیگری سختتر و غیرمطمئنتر از گذشته شدهاند. علت واضح است: تغییرات اقلیمی و گرمشدن زمین. مثلا گرمشدن زمین دارد جلوی پیشبینیها در مورد زمان بارانهای سیلزا در نیمکره شمالی را میگیرد و این دردسر بزرگی است. این مسئله به خصوص در زمینه زمان چالشبرانگیز است؛ یعنی در زمان مناسب نمیتوان برخی از پدیدههای آب و هوایی تخریبگر را پیشبینی کرد.
اما به مسئله گرمشدن زمین برگردیم. ما اصولا میدانیم که زمین دارد به خاطر آزادشدن گازهای گلخانهای گرمتر و گرمتر میشود. اما هنوز نمیدانیم این مسئله با چه وسعتی دارد روی پیشبینیهای آب و هوایی تاثیر میگذارد. گابریل مسوری از دانشگاه اوپسالا در سوئد در این خصوص میگوید: «وقتی انرژی را به یک سیستم اضافه کنید، به صورت غریزی انتظار دارید که این سیستم آشفتهتر عمل کند.» معنیاش این است که آب و هوا در زمینی که گرمتر شده باشد، کمتر قابل پیشبینی خواهد بود. اما مسوری میگوید علم فیزیک همیشه به این شکل شهودی عمل نمیکند.
مسوری و سباستین شر از دانشگاه استکهلم برای بررسی اینکه در پیشبینی آب و هوای آینده چه تصویری در انتظارمان است، از یک الگوی اقلیمی استفاده کردند تا دو مجموعه آب و هوا را شبیهسازی کنند: اولی اقلیم زمین در فاصله سالهای ۱۹۷۶ تا ۲۰۰۵ و دیگری اقلیمی که زمین در فاصله سالهای ۲۰۷۱ تا ۲۱۰۰ در پیش خواهد داشت. آزادشدن گازهای گلخانهای هم فرض ثابت آنها بود. بر اساس نتایجی که آنها به دست آوردند، بیشترین تغییرات در نیمکره شمالی زمین مشاهده شد. متوسط دما و متوسط فشار هوا که روی باد تاثیر میگذارند قابل پیشبینیتر از گذشته شدند. اما در عین حال مشخص شد که قابلیت پیشبینی حجم بارش و میزان رطوبت کمتر میشود.
شر و مسوری در توضیح این تغییرات میگویند علت افزایش پیشبینیپذیری در برخی جنبههای هواشناسی در نیمکره شمالی این است که قطب شمال دارد سریعتر از استوا گرم میشود؛ بنابراین تفاوت دما بین این دو دارد کمتر میشود. این تفاوت دما اصولا مشخصکننده آب و هوا در ارتفاعات میانی زمین است. هرچه این تفاوت دما کمتر باشد، سیستمهای آب و هوایی کمتر آشفتگی از خود نشان خواهند داد و معنیاش این است که پیشبینی آنها راحتتر خواهد بود. در همین راستا میتوان توضیح داد که پیشبینی آب و هوای نیمکره جنوبی در پایان قرن حاضر خیلی دستخوش تغییر نخواهد شد. قطب جنوب دارد آهستهآهسته گرم میشود و بنابراین بههمریختگی سیستمهای آب و هوایی آن قدر نخواهد بود که جلوی پیشبینی آنها را بگیرد.
در این میان، کاهش قابلیت بشر برای پیشبینی بارش باران میتواند معضلی بزرگ برای بخشی از ساکنان زمین باشد: آنها که باید بدانند در چند هفته آینده چه میزان باران در مناطق سکونتشان دریافت خواهند کرد. مهمترین افراد این دسته، کشاورزان و گردانندگان سدهای هیدروالکتریک هستند که به اطلاعات موثق در مورد باران نیاز دارند.
الگوهایی که ذکر کردیم نشان میدهند که بیشترین تغییر در پیشبینیهای آب و هوایی را باید در پیشبینی بارانهای تابستانی جستوجو کرد. این بارانها بیش از آنکه مبتنی بر سیستمهای هوایی عظیم باشند، بر وزش گرما از روی زمین گرم مبتنی هستند. این بارانها میتوانند سیلهای ناگهانی و محلی را به وجود بیاورند و نوعشان با سیلهای طولانیمدتتر در مقیاس عظیم و در مناطق بزرگتر متفاوت است. مسئله اینجاست که اگر بارانهای تابستانی کمتر از گذشته قابل پیشبینی باشند، این سیلهای ناگهانی هم بسیار بدتر از گذشته ما را غافلگیر خواهند کرد.