جان هیکس نه‌تنها حق را به کینز می‌دهد، بلکه بحث او را دقیق‌تر هم می‌کند

آیا حق با کینز بود؟

آینده نگر

جان ریچارد هیکس اقتصاددانی بریتانیایی است که امروزه به عنوان یکی از مهم‌ترین و تاثیرگذارترین اقتصاددان‌های قرن بیستم در نظر گرفته می‌شود. تاثیراتی که هیکس بر اقتصاد گذاشته بسیار زیاد هستند اما مهم‌ترین آن‌ها صورت‌بندی او از نظریه انتخاب مصرف‌کننده در اقتصاد خرد و مدل IS-LM یا همان مدل هیکس- هانسن بود که اقتصاد خرد کینزی را به شکلی خلاصه ارائه می‌داد. هیکس در کتابی تحت عنوان «ارزش و سرمایه» نظریه ارزش و تعادل عمومی را به شدت گسترش داد. تابع تقاضای غرامت‌یافته هم امروز به افتخار او تابع هیکسی نامیده می‌شود.

سال‌های ابتدایی کار نظری هیکس مربوط به اقتصاد کار بود. در آن سال‌ها بود که هیکس کتاب «نظریه دستمزدها» (1932) را نوشت که امروزه هم به عنوان یکی از منابع مطالعاتی استاندارد در نظر گرفته می‌شود و پس از آن بود که در همکاری با آر.جی.دی آلن دو مقاله بسیار مهم در سال 1934 درباره نظریه ارزش منتشر کرد.

هیکس در سال 1939 با کتاب «ارزش و سرمایه» اوج کار خود را نشان داد. مبنای این کتاب مطلوبیت ترتیبی بود. این کتاب در زمان خودش تمایزی را بین اثر جایگزینی و اثر درآمد روشن کرد، برای فردی که در نظریه انتخاب برای یک مورد دوکالایی قرار دارد. این تمایز البته امروز تبدیل به استانداردی جاافتاده در اقتصاد شده‌است. در این مسئله، تحلیل یک مورد بسیار مشخص، تعمیم می‌یابد: تحلیل یک کالا و یک کالای ترکیبی، که ترکیبی از تمامی دیگر کالاها است. این نظریه تمامی افراد و کسب‌ و کارها را از طریق زنجیره‌های عرضه و تقاضا در سرتاسر یک اقتصاد جمع می‌کند. با این نظریه می‌توان مشکل تجمیع را با دقت بیشتری برای انبوهه‌ای از کالاهای سرمایه‌ای پیش‌بینی کرد. در این کتاب است که انگلیسی‌زبان‌ها برای اولین بار با نظریه تعادل عمومی آشنا می‌شوند. جدای از این معرفی، هیکس موفق شد که این نظریه را برای تحلیل دینامیک پالایش كند و برای اولین بار بحثی مشخص را درباره شرایط پایداری برای تعادل عمومی پیش بکشد. طی تحلیل‌های ارائه‌شده در این کتاب، هیکس توانست استاتیکی تطبیقی را فرمولیزه کند.

در سال انتشار «ارزش و سرمایه» هیکس معیاری بسیار مشهور برای غرامت را هم توسعه داد که با نام کارایی کالدور- هیکس شناخته می‌شود و به منظور مقایسه‌های رفاهی سیاست‌های عمومی مختلف و وضعیت‌های اقتصادی گوناگون به کار می‌رود.

از کینز، کینزی‌تر

مهم‌ترین اثر هیکس در اقتصاد کلان، مدل IS-LM یا همان مدل هیکس- هانسن است. هیکس این مدل را در مقاله‌ای بسیار جالب با عنوان «آقای کینز و اقتصاددان‌های کلاسیک، یک تفسیر پیشنهادی» منتشر کرد. این مدل تفسیری از نظریه جان مینارد کینز را صورت‌بندی می‌کند و اقتصاد را به عنوان خطی تعادلی معرفی می‌کند که بین 3 کالا کشیده شده: پول، مصرف و سرمایه‌گذاری. بعدها خود هیکس اعلام کرد که در ابتدا فکر می‌کرده که این مدل نهایتا به عنوان یک وسیله کمکی برای آموزش در کلاس‌ها به کارش بیاید.

در این مدل که ابزاری برای اقتصاد کلان است رابطه بین نرخ بهره و بازار دارایی‌ها نشان داده می‌شود. IS مخفف کلمات سرمایه‌گذاری و پس‌انداز است و LM هم مخفف کلمات ترجیح نقدشوندگی و عرضه پول. جایی که این دو منحنی یکدیگر را قطع می‌کنند «تعادل عمومی» شناخته می‌شود و در همین زمان است که خطوط تعادلی هم‌زمانی هم در کالاها و هم در بازار دارایی‌ها به وقوع می‌پیوندد. دو تفسیر مختلف می‌توان از این مدل کرد: اول اینکه تغییرات درآمد ملی، درحالی‌که سطح قیمت‌ها برای مدت کوتاه ثابت است، توضیح داده می‌شود و جدای از آن متوجه می‌شویم که منحنی تقاضای مجموع می‌تواند جابه‌جا شود.

این مدل که در سال 1937 توسط هیکس ارائه شد و پس از آن توسط الوین هانسن گسترش پیدا کرد، بیانی ریاضیاتی از نظریه اقتصاد کلان کینزی است. این مدل بین دهه 40 و 70 به عنوان چارچوب اصلی تحلیل اقتصاد کلان استفاده می‌شد، اما پس از بحران اقتصادی دهه 70 به این سو، کمتر از آن در پژوهش‌های اقتصاد کلان استفاده شده‌است. با این‌حال هنوز هم اگر در کتابی بخواهند ابزاری مقدماتی را برای توضیح اقتصاد کلان استفاده کنند، از این مدل بهره می‌برند و حتی اگر چنین هم نکنند، الهامی مفهومی از آن را در قالبی دیگر می‌ریزند. این مدل هم به صورت مستقل قابل استفاده است هم به عنوان زیرشاخه‌ای از مدل کلی‌تر AD-AS که در آن قیمت‌ها شناور است و تورم هم وجود دارد.

جان هیکس

جان هیکس در بهار 1904 در شهر وارویک انگلستان به دنیا آمد. پدرش روزنامه‌نگاری محلی بود. او که از کالج کلیفتون در سن 18 سالگی فارغ‌التحصیل شده‌بود، برای تحصیلات دانشگاهی وارد آکسفورد شد. با اینکه تخصص هیکس ریاضیات بود علاقه وافری که به تاریخ و ادبیات داشت، باعث شد که وارد مطالعات فلسفی، سیاسی و اقتصادی هم بشود. پس از فارغ‌التحصیلی هم عمده زندگی‌اش به تدریس در کمبریج و آکسفورد گذشت. هیکس که تاثیرات زیادی بر نظریه تعادل عمومی و نظریه رفاه گذاشته‌بود، در سال 1972 موفق به دریافت نوبل اقتصاد شد. او نهایتا در سن 85 سالگی در شهر بلاکلی انگلستان درگذشت.