آموزش و پرورش در چه مسیری قرار دارد؟
آینده نگر
آموزش و پرورش از جمله وزارتخانههایی است که با اقبال ویژه در بودجه 98 روبهرو شده است؛ رقمی معادل 45 هزار و 831 میلیارد تومان برای آموزش و پرورش در نظر گرفته شده که نسبت به بودجه 97 حدود 10 هزار میلیارد تومان رشد دارد. بودجه در نظر گرفتهشده برای سال 98 در بخشهای مختلفی هزینه ميشود که بیشترین آن با 42.4 هزار میلیارد تومان مربوط به اداره کل آموزش و پرورش استانهاست که در واقع برای حقوق معلمان و نیروهای وزارتخانه خرج ميشود که معادل 92.76 درصد از کل بودجه تعیینشده برای این وزارتخانه ميشود. دامنه وظایف وزارت آموزش و پرورش وسیع است به نحوی که از بازسازی مدارس گرفته تا فعالیتهاي تربیت بدنی را شامل ميشود. اما نکته مهم در رسالت این وزارتخانه نهفته که همان آموزش و تربیت است. در ایران بیش از 13 میلیون دانشآموز مشغول تحصیلاند و تعداد دختران و پسران تقریبا با هم برابر است. در بررسیهای سال 2015 جهانی، نظام آموزشی ایران از نظر کیفیت آموزشی رتبه 60ام را در بین 140 کشور به خود اختصاص داده است که نشاندهنده ضعف در حوزه کیفی آموزش است. از نظر سختافزاری نیز مدارس ایران نیازمند بازسازی یا نوسازی هستند. آمارها نشان ميدهد حدود یکسوم مدارس کشور (30 هزار از صدهزار) توسط خیرین ساخته ميشود. این در حالی است که حدود 30 درصد مدارس کشور فرسودهاند و نیاز به بازسازی دارند. بیشتر دانشآموزان ایران مطابق سالهای اخیر، رشته تجربی را انتخاب کردهاند. رشته ریاضی همچنان در جایگاه دوم بیشترین انتخاب دانشآموزان قرار دارد و بعد از آن رشته انسانی است که نشان ميدهد آنها بیش از هر چیز، شغل آینده و ورود سریعتر به بازار کار را هدف قرار دادهاند. آمارها از رشد جمعیت دانشآموزی کشور در سالهای آینده حکایت دارد. پیشبینی ميشود در سال تحصیلی 1401-1400، حدود 15 میلیون و 400 هزار دانشآموز مشغول تحصیل باشند که این افراد نیازمند مدارس مجهز، فضای آموزشی استاندارد و کیفیت آموزش هستند. سرانه فضای آموزشی استاندارد 8.4 درصد است در حالی که این رقم در ایران 5.2 درصد برآورد ميشود.
کیفیت آموزشی رشد خواهد کرد؟
سرشماری سال 95 نشان ميدهد 87.6 درصد از جمعیت بالای 6 سال کشور سواد دارند اما این اتفاق تنها وظیفه آموزش و پرورش نیست؛ تربیت نسل جدید از مهمترین رسالتهای سیستم آموزشی کشور است که آموزش و پرورش بخش مهمی از آن را تشکیل ميدهد. ایران بیش از 13 میلیون دانشآموز دارد که آموزش آنها نیازمند انطباق با روشهای نوین جهانی است. این در حالی است که مدارس ایران هنوز با مشکلات پایهای از جمله سرانه آموزشی پایینتر از استاندارد جهانی و فرسودگی درگیر است. کارشناسان این حوزه معتقدند نظام آموزشی ایران نیازمند یک جراحی در بخشهای مختلف از جمله آموزش کادر، کتب درسی و... است. بیش از یک میلیون نفر معلم و کارمند در آموزش و پرورش کار ميکنند که تا سال 1399، حدود 320 هزار نفر از آنها بازنشسته ميشوند. به نظر ميرسد در سال آینده، شاهد تغییر آنچنانی در این موارد نباشیم هرچند بودجه تعیینشده برای این وزارتخانه رقم بالایی محسوب ميشود و انتظار ميرود دستکم در بحث نوسازی مدارس، اقدامات جدیتری انجام شود.
مشکلات تمامناشدنی آموزش و پرورش
سید کاظم اکرمی، وزیر اسبق آموزش و پرورش: دامنه مشکلات آموزش و پرورش وسیع و در حوزههای مختلف است. بخشی از آن به معلمان مربوط ميشود. حقوق آنها در مجموع کمتر از 5 میلیون تومان است و آن دسته که بالای 20 سال سابقه کار دارند، حدود سه میلیون تومان حقوق دریافت ميکنند. این در حالی است که حقوق بخشی از حقالتدریسیها هنوز داده نشده است. وقتی معلم ناراضی باشد، انگیزهاش برای فعالیت بهتر در مدرسه کاهش پیدا ميکند. این ماجرا در سالهای متمادی تکرار شده است. مشکل دیگر بحث کیفیت آموزشی است. این مسئله مهم هنوز با شرایط اشتغال در کشور ما همخوانی ندارد. در بعد تربیتی هم مشکلاتی وجود دارد که به شیوههای اتخاذشده در این مسیر مربوط است. ضمن اینکه مشخص نیست با توجه به ورود تکنولوژیهای روز و فضای مجازی به زندگی نسل جدید، آموزش و پرورش چه برنامهای برای هدایت آن دارد؟ البته این مسئله فقط در حیطه وظایف آموزش و پرورش نیست بلکه در سند تربیت گفته شده همه دستگاههای آموزشی باید در مسیر تعلیم و تربیت کار کنند. فکر ميکنم نیازمند تصمیمات مهم حکومتی در این بخش هستیم. در مجموع اگر با همین شرایط پیش برویم، وضع به همین منوال باقی ميماند.