کارخانههای صنعتی از منابع اقتصادی استان كرمانشاه هستند. شاید اولین واحد صنعتی مدرن در منطقه غرب کشور را بتواند پالایشگاه نفت كرمانشاه دانست.
آینده نگر
کرمانشاه یکی از استانها با تاریخ و هنر و سابقه دیرینه سکونت در ایران امروز است. اين استان بدون وقفه در ادوار مختلف تاريخ مورد سكونت قرار گرفته و شواهد و مدارك باستان شناختي نشان ميدهد اين منطقه از اولين زيستگاههاي انسان اوليه به شمار ميرفته و يكي از مراكز مهم جمعيتي در زاگرس مياني محسوب ميشده است. در هزاره چهارم پيش از ميلاد استان كرمانشاه يكي از مراكز مهم تجاري و بازرگاني بوده و بازرگانان آن با بازرگانان شوشي و بينالنهريني کالا دادوستد و مبادله میکردند. حضور بازارهايي در گودين كنگاور و چغاگاوانه اسلامآباد از آن دوره شاهدي بر اين مدعا است.
کرمانشاه یکی از استانهایی است که نرخ بیکاری در آن بالاست. متوسط نرخ بیکاری کشور در بهار 97 حدود 12.1 درصد و در کرمانشاه 19.4 درصد بوده است. البته طبق آمار، میزان بیکاری در این فصل کمی کاهش را هم شاهد بوده که دلیل آن اشتغال ایجادشده در مناطق زلزلهزده بوده است. در بهار سال گذشته، کرمانشاه بعد از استان چهارمحال و بختیاری دومین نرخ بیکاری بالا در کشور را داشت. سهم بخش خدمات از اشتغال کرمانشاه 50 درصد، کشاوری 28 درصد و صنعت و معدن حدود 22 درصد است. سهم اشتغال بخش کشاورزی در کرمانشاه 10 درصد بیشتر از کشور و در بخش صنعت و معدن 10 درصد کمتر از کشور است. این آمار نشان میدهد که کشاورزی هنوز در این استان دست بالا را در اقتصاد کلان این منطقه دارد.
کل درآمدهای استان در سال 96 که آخرین آمار در این زمینه است، حدود 652 میلیارد تومان بوده که نسبت به سال 95 کاهش یازده درصدی درآمدها را داشتیم و یکی از دلیل این کاهش نیز زلزله سال گذشته بوده. بهدلیل شرایط اقتصادی استان، در سال 97 نیز افزایش چندانی برای درآمدهای استان پیشبینی نشده است. در کرمانشاه 88 درصد درآمدها از مالیات و 12 درصد از سایر بخشها تامین میشود. این استان در تامین درآمدهای کشور فقط 0.3 درصد سهم دارد. با وجود این، مقامات استانی میگویند که برای توسعه استان 137 اولویت و فرصت سرمایهگذاری در استان شناسایی شده و بازاریابی برای جذب سرمایهگذاران خارجی در این طرحها در حال انجام است. در این بین، 12 پروژه شاخص هستند که از جمله آنها میتوان به پالایشگاه آناهیتا، پتروشیمی اسلامآباد غرب، آزادراه همدان – کرمانشاه - سروی اشاره کرد.
یکی از مسایلی که در این استان بهشدت روی آن تمرکز شده کاهش بیکاری است. یکی از راههای کاهش نرخ بیکاری در این استان، جذب سرمایهگذار است. برای کاهش یک درصدی نرخ بیکاری نیاز به ایجاد 13 تا 15 هزار شغل در استان و البته حفظ اشتغال موجود است که تنها با جذب سرمایهگذار انجام میشود.
مزیت یک استان مرزی
استان کرمانشاه یک استان مرزی است و ظرفیت بالایی در واردات و صادرات دارد. تاریخ تاسیس گمرک کرمانشاه به سال 1208 بازمیگردد. استان کرمانشاه با ۳۷۱ کیلومتر مرز مشترک با ۲ بخش کردنشین و عربنشین کشور عراق و داشتن شش مرز رسمی و بازارچه فعال، سالانه حدود نیمی از کل صادرات کالاهای غیرنفتی کشورمان به عراق را به خود اختصاص میدهد. گمرک پرویزخان و گمرک خسروی از مهمترین گمرکات کشور به شمار میروند که در این استان قرار گرفتهاند. سه گمرک دیگر استان عبارتند از گمرک پاوه، گمرک شیخ صله و گمرک شوشمی. گمرک خسروی جزو 14 گمرک تخصصی کشور در زمینه فرآوردههای نفتی و جزو 5 گمرک تخصصی در صادرات محصولات دخانی است. گمرک و بازارچه مرزی پرویزخان نیز از مهمترین نقاط صادرات و واردات کالا بین ایران و اقلیم کردستان عراق است.
طبق گفته مسئولان استان، میزان صادرات استان از ابتدای سال تا پایان مهرماه نسبت به مدت مشابه سال قبل 47 درصد رشد داشته است. به گزارش ایرنا، این میزان رشد صادرات غیرنفتی کرمانشاه در حالی رخ داده که میانگین رشد صادرات غیرنفتی کشور در این مدت 13.5 درصد بوده است. از ابتدای سال تا پایان مهرماه، استان کرمانشاه یک میلیارد و 633 میلیون دلار صادرات غیرنفتی داشته است. مسئولان استان تلاش کردهاند که برای افزایش صادرات و واردات، زیرساختهای پایانههای مرزی را تقویت کنند. بنابراین بهمنظور توسعه مرز پرویزخان 70 میلیارد تومان توسط گمرک و 15 میلیارد تومان توسط سازمان پایانه ها اختصاص پیدا کرده است. با این حال، زیرساختها در برخی مناطق مثل مرز شوشمی مشکلاتی دارد و استانداری قول داده دو میلیارد تومان برای بارانداز و دیگر زیرساختهای این مرز هزینه کند. فعالیتهای صادراتی مرز شوشمی در شش ماه نخست امسال رونق چشمگیری داشته است.
میزان صادرات استان کرمانشاه نسبت به سال گذشته از لحاظ وزنی 28 درصد افزایش داشته است. میزان واردات به استان کرمانشاه در نیمه اول امسال 15 میلیون دلار بوده و واردات به استان از لحاظ ارزش 39 درصد و از حیث وزنی 45 درصد افزایش را نشان میدهد. در نیمه نخست امسال 436 میلیون دلار کالا از استان ترانزیت شده است. آمار نشان میدهد میزان صادرات اظهاری از گمرکات استان نیز 38 درصد به لحاظ وزنی و 52 درصد از حیث ارزش رشد داشته است.
کرمانشاه جایگاه خوبی هم در زمینه ترانزیت دارد. در دی ماه امسال، پايانه مرزي پرويزخان با 13 درصد از كل فعاليت ترانزيت ورودي كشور، جايگاه سوم را در مرزهاي زميني كشور به خود اختصاص داده است. در این ماه، بیش از 115 هزار تن کالا طي دي ماه سال جاري از مرز زميني پرويزخان جابهجا شده است. ميزان 115 هزارو 888 تن كالا از طريق مرز پرويزخان به كشور وارد شده كه اين ميزان مجموعا در قالب 4 هزار و 400 سفر كاميون صورت گرفته است. سفرهاي صورتگرفته در قالب هزار و 658 سفر كاميون ايراني و 2 هزار و 742 سفر كاميون خارجي انجام شده است. ترانزيت خروجي كالا طي دی ماه گذشته 3 هزار و 722 تن بوده است.
ویژگیهای صنعت
کارخانههای صنعتی از منابع اقتصادي استان كرمانشاه هستند. شاید اولین واحد صنعتی مدرن در منطقه غرب کشور را بتواند پالايشگاه نفت كرمانشاه دانست. در این استان با توجه به استعداد سرشار كشاورزي، ايجاد كارخانههاي وابسته به كشاورزي رونق داشته است از جمله كارخانه قند بيستون و اسلامآباد كه باعث رونق كشاورزي و كشت چغندر و بالارفتن سطح اشتغال در منطقه شده است. كارخانه سيمان در 12 كيلومتري جاده كرمانشاه ـ همدان يكي از دو واحد بزرگ توليد سيمان در منطقه غرب كشور بوده و تاثير بسزايي در توسعه اقتصادي منطقه داشته است. از جمله واحدهاي صنعتي ديگر ميتوان به نيروگاه حرارتي بيستون، كارخانه نساجي غرب، پشمريسي غرب، پشمبافي كشمير، كارخانه توليد انواع سيم و كابل برق، كارخانه رنگسازي، كارخانه توليد نايلون و خوراك دام و طيور اشاره کرد.
استان کرمانشاه دارای حدود هزار پروانه بهرهبرداری صنعتی با اشتغال حدودا 30 هزار نفر است که 92 درصد آنها صنایع کوچک با اشتغال کمتر از 50 نفر، 4 درصد واحدهای واحدها صنایع کوچک با اشتغال کمتر از 50 نفر، 4 درصد صنایع متوسط با اشتغال بین 50 تا 100 نفر و 4 درصد نیز صنایع بزرگ با اشتغال بیش از 100 نفر هستند. در استان سه واحد پتروشیمی در حال فعالیت و تولید است که طرح پتروشیمی چهارم نیز در منطقه ویژه اقتصادی اسلامآباد غرب در دست اجرا است. همچنین واحدهای تولیدکننده خودرو، روغن نباتی، سیمان، کاشی و سرامیک، میلگرد و تیرآهن، لبنیات، انواع دارو، قند و رب گوجه فرنگی از مهمترین واحدهای صنعتی استان است.
در کرمانشاه در بخش سرمایهگذاری صنعتی، تاکنون 2 هزار فقره جواز تاسیس صنعتی برای ایجاد 57 هزار شغل جدید صادر شده است. از مهمترین طرحهای در دست اجرای استان میتوان به طرح پالایشگاه 150 هزار بشکهای، طرح تولید پلی پروپیلن، طرح توسعه پتروشیمی با تولید کود اوره و آمونیاک، ذوب آهن، قوطی آلومینیمی 2 تکه ، بیواتانول، روغن ذرت، بیوایمپلنت استخوانی و طرح کاغذ از کربنات کلسیم اشاره کرد.
این استان با توجه به موقعیت استراتژیک و همجواری با کشور عراق دارای بهترین مزیت سرمایهگذاری برای تولید محصولات صنعتی و صادرات به عراق و سایر کشورها است. در استان كرمانشاه 22 شهرك و ناحیه صنعتي با حدود 2500 هكتار اراضي موجود است. در اين شهركها حدود 400 واحد صنعتي مستقر و حدود 350 طرح صنعتي در دست اجراست. در شهركهاي صنعتي استان مشوقهاي معنيداري برای سرمايهگذاري وجود دارد از جمله قيمت زمين كه در برخي از شهركها از 50 تا 85 درصد كاهش قيمت دیده میشود. همچنين بسياري از شهركها معافيت مالياتي از 13 تا 15 سال دارند. این شهرکتها امکانات زيربنايي آب، برق، گاز، تلفن و فيبر نوری دارند.
2 درصد ذخایر معدنی کشور
کرمانشاه با داشتن بیش از 1.1 میلیارد تن ذخایر شناساییشده معدنی حدود 2درصد از کل ذخایر معدنی کشور را داراست و از 68 نوع ماده معدنی شناساییشده در کشور 20 نوع از آن در این استان شناسایی شده که شامل قیر طبیعی (بیتومین)، سنگ تزئینی (4 نوع مرمریت، لایم استون، تراورتن، گرانیت)، سنگ لاشه، مخلوط کوهی، سنگ گچ، فلدسپات، خاک صنعتی، دولومیت، سیلیس، میکا، کلسیت، منگنز، سنگ آهن (هماتیت و مگنتیت)، مس، آهک ومارن، پوزولان، سنگهای قیمتی و نیمهقیمتی میشود.
این استان از نظر ذخایر بیتومین رتبه اول کشوررا دارا است و از نظر سنگهای تزئینی نيز جايگاه مناسبي در كشور دارد بهنحوي كه مرمريت هرسين از شهرت جهاني برخوردار است. در حال حاضر 260 فقره پروانه بهرهبرداری معدنی با اشتغالزایی 2600 نفر و سرمایهگذاری 130 میلیارد تومان در استان وجود دارد. این تنوع و غناي نسبي در كنار موقعيت جغرافيايي و تنوع آبوهوايي فرصتهاي ويژه اي را براي رشد و توسعه صنایع معدنی در کرمانشاه فراهم آورده است. تنوع مواد معدني و دامنه وسيع بازار كار در اين بخش از اكتشاف تا بهرهبرداري و صنايع بالادستي، در كنار كشاورزي و دامداري ميتواند به كانوني براي رشد و توسعه استان تبديل شود.
قدرت کشاورزی
استان كرمانشاه داراي آبوهواي گرمسيري و سردسیری توامان است. ورود و عبور جريان مديترانهاي عامل اصلي بارندگي در استان است و ارتفاعات استان در مقابل جريانهاي مرطوب غربي قرار گرفتهاند و معمولا دامنههاي اين كوهستانها خصوصا دامنههاي روبه غرب داراي رطوبت بيشتر و دامنههاي رو به شرق خشكتر و داراي نزولات جوي كمتر است. اين استان يكي از بزرگترين توليدكنندگان غلات و حبوبات کشور به حساب میآید. نواحي سردسيري استان براي كشت غلات، حبوبات، علوفه، چغندر قند، دانههاي روغني و سبزيجات مساعد است و نواحي گرمسيري نيز قابليت كشت غلات، جاليز، صيفي، مركبات و نخيلات را دارند.
مجموع اراضی کشاورزی در استان حدود 950 هزار هکتار است که شامل 900 هزار اراضی زراعی و 40 هزار اراضی باغی است. وجود منابع خاک حاصل خیز و اقلیمهای گرم، سرد و معتدل استان کرمانشاه امکان کاشت اکثر محصولات کشاورزی و شرایط مناسب دامپروری را فراهم کرده و استان را در زمره تولیدکنندگان عمده محصولات کشاورزی و دامی قرار داده است. میتوان گفت که استان کرمانشاه با داشتن چهار اقلیم متنوع قابلیت کشت تمامی محصولات کشاورزی بهجز موز و نارگیل را دارد.
داشتن حدود 370 کیلومتر مرز مشترک استان با کشور عراق از دیگر مزیتهای آن در دسترسی به بازار کشور همسایه و امکان صدور محصولات تولیدی بخش است. کرمانشاه در تولید محصولاتی نظیر گندم، جو، ذرت، کلزا و چغندرقند جایگاه خوبی در کشور دارد. به گزارش ایسنا، امسال علیرغم پراکنش بارندگی نامناسب پاییزه و بالابودن دما و همچنین وقوع زلزله، میزان تولید و عملکرد کلزا در مناطق گرمسیری استان در مقایسه با سال گذشته بهترتیب 73 درصد افزایش تولید و 40 درصد افزایش عملکرد را نشان میدهد. سطح زیر کشت گندم آبی استان هم 97 هزار هکتار و گندم دیم 316 هزار هکتار است. البته تاخیر در وقوع بارندگی ابتدای فصل کشت موجب بروز خسارت در مزارع غلات دیم مناطق گرمسیر بهمیزان 50 تا 60 درصد و در مناطق معتدل و معتدل سرد بین 25 تا 30 درصد شد. 68 مرکز خرید گندم کار خرید گندم از کشاورزان را بر عهده دارند. امسال برآورد تولید گندم استان 765 هزار تن و برآورد خرید گندم 588 هزار تن است. همچنین کرمانشاه رتبه دوم تولید جو کشور را دارد، گفت: سطح زیر کشت این محصول در استان 168 هزار و 500 هکتار است. کل تولید ذرت دانهای استان هم 167 هزار تن و ذرت علوفهای 162 هزار تن است.
از آن سو، با توسعه باغات در اراضی مستعد استان بهمیزان 1270 هکتار، سطح باغات استان به 39 هزار و 970 هکتار رسیده است. همچنین با افزایش 26 درصـدي کشتهاي گلخانهاي در استان به میزان 10.5 هکتار سطح گلخانههاي استان به 50.5 هکتار رسیده.
کرمانشاه در تولید دام نیز وضعیت خیلی خوبی دارد. در این استان چهار ميليون و 650 واحد دامي وجود دارد و سالیانه بیش از 451 هزار تن انواع محصولات دامي شامل 336 هزار تن شير خام، 36 هزار و 300 تن گوشت قرمز، 63 هزار و 800 تن گوشت طيور، یازدههزار و 100 تن تخممرغ و 4083 تن عسل تولید میشود.
مکانیزاسیون کشاورزی و تغییر شیوههای آبیاری در استان از دغدغههایی است که کشاورزان کرمانشاهی دارند. در سال زراعی 96-97 در سطح 5500 هکتار عملیات اجرایی انواع سیستمهای آبیاری تحت فشار اجرا شده و پیشبینی میشود به 10 هزار هکتار برسد.
مشکل بزرگ: بانکها
شاید بزرگترین مشکلی که فعالان اقتصادی بخش خصوصی در استان کرمانشاه با آن دست و پنجه نرم میکنند، مشکل تامین نقدینگی و سرمایه از طریق تسهیلات بانکی باشد. در خرداد امسال، کیوان کاشفی، رییس اتاق بازرگانی کرمانشاه، در سیودومین نشست شورای گفتوگوی دولت و بخش خصوصی گفت که در بررسیهایی که از فضای کسبوکار استان داشته، مهمترین مشکل واحدهای تولیدی، صنعتی، کشاورزی و خدماتی استان روند دشوار اخذ تسهیلات از بانکها عنوان شده است. بهگفته او، در سه فصل گذشته، روند نامناسب پرداخت تسهیلات همواره اولین مانع فضای کسبوکار در استان کرمانشاه عنوان شده که تاثیر مهمی در پایینآمدن جایگاه فضای کسبوکار استان دارد. صنایع کوچک مستقر در شهرکهای صنعتی که نیاز بیشتری به دریافت تسهیلات دارند در معرض بیشترین آسیب از ناحیه بانکها هستند.
کاشفی بعد از این تاریخ نیز در سخنرانیها و گفتوگوهایی که با رسانهها داشته بارها از موانع تسهیلاتدهی بانکها بهعنوان مشکل بزرگ اقتصاد و تولید استان کرمانشاه نام برده است. کارشناسان میگویند که موانع پیش روی پرداخت تسهیلات بانکی به بخش خصوصی استان در سه دسته مشکلات وثیقه، موانع عمومی و بوروکراسی اداری تقسیم میشود. فعالان اقتصادی خواستار تسهیل روند پرداخت تسهیلات بانکی به بخش خصوصی هستند چون اقتصاد استان اقتصاد کوچکی است و در بسیاری از موارد، کسبوکارها بدون کمک بانکها نمیتواند روی پای خود بایستد و باید به آن کمک کرد.
یکی از دلایلی که باعث شده رتبه فضای کسبوکار در استان کرمانشاه پایین باشد، همین مسایلی است که بانکها گرفتار آنها هستند. مشکلات بانکی در این استان بهقدری روشن است که استاندار کرمانشاه نیز آن را تایید میکند و در جلسات مختلف خواستهاند برطرف شوند. در همان نشست شورای گفتوگوی دولت و بخش خصوصی، هوشنگ بازوند، استاندار کرمانشاه، میگفت بخش خصوصی گناهی ندارد که بار برخی مسائل کشور همچون رکود، توقفهای مقطعی صادرات و تحریمهارا به دوش بکشد: «سیستم کنونی مخصوصا در بانکها برای بخش خصوصی بسیار دشوار است. اقتصاد در کشور ما بانک محور است، بنابراین بخش خصوصی در بسیاری از موارد منابع چندانی ندارد و در این شرایط بانکها باید به کمک بخش خصوصی بیایند. از سوی دیگر بخش خصوصی هم باید بانکها را به عنوان شریک خود بپذیرند.» او برای حل مشکلات بین بانکها و بخش خصوصی پیشنهادهایی نیز ارائه کرد: «یا باید کمیتهای متشکل از نماینده بانکها و بخش خصوصی تشکیل شود و سر مشکلات به توافق برسند یا اینکه بانکها مجموعهای از موانع که پیش روی بخش خصوصی وجود دارد و مورد تایید آنها است را شناسایی کنند تا برای حل آن اقدام شود. بانکها موظفند ایرادهایی را که بانک مرکزی یا بازرسی به آنها میگیرد احصا کنند تا از طریق بازرسی یا شورای گفتوگو حلوفصل شود. بانکها و بخش خصوصی باید به ادبیات مشترک برسند.»
اتاقی قدیمی در غرب کشور
اتاق بازرگاني و صنايع و معادن استان كرمانشاه كه تا حوالي دهه 1320 بنا به مندرجات صورتجلسههاي هفتگي اتاق كرمانشاه و مدارك موجود، با عنوان اتاق تجارت شناخته ميشد اولين جلسه رسمي خود را بنا به دعوت حكومت وقت كرمانشاهان و با حضور نماينده اداره كل تجارت كشور در روز يكشنبه 16 آبان 1310 تشكيل داد. اما این اتاق پيش از آن نيز موجوديت داشته و تاريخ تشكيل آن به سال 1305 برمیگردد. با وجود این مورخان گواهي دادهاند اتاق تجارت کرمانشاه نه با اين عنوان بلكه با عنوان خاص «هيات تجار كرمانشاه» و با حضور و شركت بزرگان كرمانشاهي در صحنه اقتصادي منطقه و كشور فعال بوده و پل ارتباطي ویژه ایران با كشورهاي همسايه بهخصوص عراق بوده است.
آنچه محرز است این است که اتاق بازرگاني و صنايع و معادن كرمانشاه با پيشينهاي بیش از 90 ساله جاي پاي خود را در تاريخ اين ديار به يادگار باقي گذاشته است. در تاريخ معاصر ايران كه مبدا آن ميتواند سال پايتخت شدن تهران به سال 1210 هجري قمري و در زمان آقا محمد خان قاجار تلقي شود، يك دوره ركود تجارت نسبتا طولاني در مبادله تجارت كالا با کشورهای شرقی، شرق دور و آسیای میانه به وجود آمده بود و علتش هم نبود امنیت در طرق و شوارع و شهرهاي محل عبور كاروانهاي تجاري و بازرگاني بود. غرب كشور بهدلیل نزدیکی و همجواري با امپراتوري عظيم عثماني در مواقع بحراني و ضعف دچار آسيبپذيري بيشتري ميشد. در زمان سلطنت فتحعلي شاه قاجار و انتصاب شاهزاده محمدعلي ميرزاي دولتشاه به حكومت كرمانشاهان و ممالك ثلث و سرحددار عراقين بهواسطه شايستگي و لياقت دولتشاه، او توانست بار ديگر در صحنههاي تجارت جهاني ، باب مناسبات تجاري و اقتصادي نويني را بازگشايي کند و كرمانشاه را به مركز مبادله كالا و انبار تجارت عراق و بمبئي و روسيه تبديل كند، بهنحوي كه وجود خاندانهايي از مردمان عرب مهاجر از بغداد با عنوان خاندان وكيلالدوله و خاندان سادات تجار بغدادي از زمان دولتشاه باب تجارت گستردهاي را باز کرد.
بنا به آنچه در كتاب «زندگان عرصه عشق» آمده است، علاوه بر وجود امنيت در منطقه غرب كشور برای سرمايهگذاري تجار و بازرگانان، آبوهواي معتدل، سرسبزي و خرمي و نعمت فراوان، مردم باصفا و ميهمانپذير و غريبنواز و گشادهروي كرمانشاه مزيد بر علل شد تا تجار عرب و بغدادي با رغبت تمام كشتي سرمايه و تجارت خود را به ساحل آرام و محيط عدل و انصاف كرمانشاهيان بكشانند. از اين روي، سيد اسماعيل تاجر عرب بغدادي بنا به امتيازاتي كه در كرمانشاه و در عصر و زمان مورد بحث وجود داشته بهاتفاق چهار تن از پسران خود به كرمانشاه وارد شد، بساط بازرگاني گستردهاي را در ديار بيستون گسترانيد، تا جايي كه بهزودي دايره تجارت اين خاندان از بغداد كه در آن زمان از مراكز مهم تجارتي اروپا و مشرق بود تا همدان كه انبار مهم كالاهاي روسيه محسوب ميشد گسترش یافت و تمام افراد و كسان آن خاندان به امر تجارت اشتغال ورزيدند و بهتدريج صاحب املاك و اموال فراوان و ثروت بسزا شدند. بزرگان اين خاندان هر يك در رشته تجارت سرشناس و با تجارتخانههاي عمده داخل و خارج ارتباط داشتند و داراي اعتبارات كلان بودند و همچنين پيوندهاي سببي خاندانهاي مهاجر چون وكيلالدولههاي عرب بغدادي با خاندانهاي علم و تقوي، آل آقا و وجود بارز مرحوم حاج محمدحسن كمپاني وكيلالدوله دوم، حلقه ارتباطي تنگاتنگ گستردهاي را در تجارت غرب موجب شد و از اين روي، حاج سيدمهدي عرب و پدرش آقا سيدهادي و آقا سيدمحمدعلي در سراي گمرك كرمانشاه، تجارت عمده كالاي بمبئي و بغداد را راهاندازي كرد و دامنه نفوذ بازرگاني این برادران تا همدان نيز كشيده شد.