صادرکنندگان و سرمایهگذاران خارجی در هند عموما با قوانین گمرکی غیرشفاف و غیرقابل پیشبینی روبهرو هستند. هند بالاترین تعرفه گمرکی را در میان کشورهای گروه ۲۰ دارد.
کاوه شجاعی/ آینده نگر
۱.هند را بهتر بشناسیم
هند، یکی از قدیمیترین تمدنهای جهان و دومین کشور پرجمعیت حال حاضر دنیا، در جنوب آسیا قرار دارد و همسایه منطقهای ایران به شمار میآید. هند از لحاظ مساحت، هفتمین کشور بزرگ دنیاست و علاوه بر راهداشتن به آبهای اقیانوس هند و خلیج بنگال، با کشورهای پاکستان، چین، نپال، بوتان، بنگلادش و میانمار مرز زمینی دارد.
آنچه که امروزه به عنوان سرزمین هند شناخته میشود، تنها بخشی از قلمرو تاریخی این تمدن است و مناطق وسیعی از جنوب آسیا- که امروزه به عنوان پاکستان و بنگلادش شناخته میشوند- نیز در گذشته جزو هند به شمار میآمدند.
گذشته هند
تمدن دره سند یکی از باستانیترین تمدنهای جهان است و شبهقاره هند از سه هزار سال پیش از میلاد، ساکنان زیادی را جذب خود کرده بود. وجود اقیانوس در مناطق جنوبی هند و وجود رشتهکوه هیمالیا در شمال هند به معنای عدم ارتباط این تمدن با بسیاری از سرزمینهای دیگر بود. در سال ۱۵۰۰ پیش از میلاد، اقوام آریایی از مناطق شمالی وارد شبهقاره هند شدند و با ساکنان دراویدی هند باستان ادغام شدند. در قرون بعد، ادیان هندوئیسم و بودیسم در هند شکل گرفتند و این سرزمین تحت کنترل برخی قدرتهای خارجی از جمله اسکندر کبیر نیز قرار گرفت. در سال ۳۲۴ قبل از میلاد، امپراتوری مائوریا در هند تشکیل شد که اوج آن دوران حکومت آشوکا بود و به اتحاد مناطق جنوب آسیا انجامید.
اما در قرون پس از میلاد، هند شاهد حضور قدرتهای خارجی متفاوتی مثل مسلمانان و اروپاییان بود که روی تاریخ آن تاثیر زیادی گذاشتند. در قرن هفتم، اعراب به هند حمله کردند و اسلام وارد این سرزمین شد. همچنین در اواخر قرن پانزده میلادی، واسکو دوگامای پرتغالی موفق شد خود را با کشتی به هند برساند و از همین جا تاریخ هند بر اثر حضور اروپاییان نیز به شدت دگرگون شد.
مسلمانان در هند
سلطنت دهلی در سال ۱۲۰۶ میلادی در شمال هند تشکیل شد و این منطقه را به تدریج تحت کنترل مسلمانان گرفت و حتی زمامداران تلاشهای زیادی برای فتح مناطق جنوبی هند نیز انجام دادند. این سلطنت به دلیل دفع حملات مغولها در قرن سیزدهم میلادی عملا توانست شمال هند را از غارت و ویرانی که مغولها بر مناطق دیگر آسیای مرکزی تحمیل کردند نجات بدهد. نتیجه این شد که هنرمندان، دانشمندان، تاجران، نظامیان و گروههای دیگر از مناطق مختلف آسیا به شبهقاره هند رفتند و آنجا ساکن شدند و فرهنگ هندواسلامی در شمال هند پا گرفت.
با وجود این، نسل جدیدی از جنگجویان مغول در قرن شانزدهم میلادی موفق شدند شمال هند را تسخیر کنند. آنچه که امروزه به عنوان حکومت مغولها در هند شناخته میشود درواقع از این زمان آغاز شد و فرهنگهای مختلف منطقه از جمله ایران روی آن تاثیر گذاشت. حکومت مغولها سازماندهی موفقی داشت و سیاستهای اقتصادی مثل کسب درآمد از طریق کشاورزی و تعیین مالیات بر اساس واحد نقره را دنبال میکرد. آرامش نسبی که در زمانهایی از قرن شانزدهم و هفدهم در هند برقرار بود به گسترش اقتصاد انجامید و توسعه معماری و هنر را نیز به دنبال داشت و مثلا عمارت تاج محل در قرن هفدهم ساخته شد. اما همزمان، گروههای غیرمسلمان هندی از جمله مراتیها، راجپوتها و سیکها در مناطق مختلف ارتشهایی تشکیل داده بودند و تهدیدی علیه حکومت مرکزی مغولها به شمار میرفتند. همچنین بازرگانان در مناطق ساحلی به دلیل گسترش اقتصادی و تجارت موفق شده بودند برای خود قدرت پیدا کنند و مسیحیت نیز با حضور اولیه اروپاییان در هند، هوادارانی پیدا کرده بود.
اروپاییان در هند
ورود اروپاییان به هند با حضور پرتغالیها آغاز شد اما مهمترین نقش را انگلیسیها در این سرزمین ایفا کردند. این نقش با حضور گسترده تجاری کمپانی هند شرقی در بمبئی، کلکته و مدرس آغاز شد و حتی ملکه انگلیس حق داشتن نیروی نظامی را نیز به این کمپانی اعطا کرد. نتیجه این شد که نیروهای نزدیک به کمپانی هند شرقی قادر بودند با هر ناآرامی در هند (مثل نبرد با فرماندار بنگال و یا شورش سربازان هندی) برخورد سرکوبگرانه کنند و قدرت خود را در مناطق مختلف هند از قدرت تجاری به قدرت سیاسی و نظامی تغییر دهند. اوضاع به گونهای پیش رفت که انگلیسیها در سال ۱۸۵۸ حکومت راج را در هند تشکیل دادند و حضورشان تا زمان استقلال هند در سال ۱۹۴۷ تداوم داشت.
وضعیت انگلیسیها در هند در قرن بیستم و به خاطر وقوع دو جنگ جهانی به شدت تغییر یافت. چهرههایی مثل گاندی از دهه ۱۹۲۰ تلاش داشتند مردم را به رهایی از غارت ثروت کشور توسط نیروی خارجی ترغیب کنند و از سوی دیگر، چهرهای مثل محمدعلی جناح قرار داشت که مسلمانان هند را واجد شرایط برای داشتن کشوری مخصوص به خودشان میدانست. درنهایت، دولت انگلیس که بعد از جنگ جهانی دوم ضعیف و بیپول شده بود مجبور شد از هند خارج شود و تشکیل کشورهای مستقل هند و پاکستان در سال ۱۹۴۷ صورت گرفت. البته بنگلادش کنونی (پاکستان شرقی) بعدا و پس از مناقشات مختلفی که هند و پاکستان داشتند تشکیل شد.
هند مستقل
هند در دهههای پس از استقلال، شرایط بیثبات مختلف از جمله جنگ با پاکستان بر سر کشمیر و مناقشه با چین را تجربه کرد و رهبرانش بارها به دلیل اختلافات داخلی ترور شدند. اما در قرن بیست و یکم، هند موفق شده خود را به یک قدرت اقتصادی تبدیل کند و از شکل سنتی مبتنی بر اقتصاد کشاورزی عبور کند. نیروی کار ارزان و جوان در بخش آیتی در حال حاضر یکی از نقاط قوت اقتصاد هند است.
۲.آیا تجارت با هند دشوار است؟
در آخرین رتبهبندی بانک جهانی، هند به لحاظ آسانی بازرگانی و راهاندازی کسب و کار در رده ۱۰۰ از ۱۹۰ قرار دارد که برای یک اقتصاد در حال رشد رتبه زیاد خوبی نیست.
۳.فرصتهای سرمایهگذاری در هند
در کدام حوزهها سرمایهگذاری کنیم؟
وزارت بازرگانی آمریکا در گزارشی در مورد هند، سرمایهگذاری در این حوزهها را به تجار آمریکایی توصیه کرده و دورنمای رشد در آنها را قوی خوانده است:
۱- انرژی/ ۲- تجهیزات درمانی و پزشکی/ ۳- امور دفاعی/ ۴- هواپیمایی غیرنظامی/ ۵- تکنولوژیهای محیط زیستی/ ۶- فناوری ارتباطات و اطلاعات/ ۷- امنیت خصوصی/ ۸- تجهیزات بخش معدن و فرآوری معدنی/ ۹- بخش کشاورزی/ ۱۰- خدمات آموزشی/ ۱۱- گردشگری
۴.چالشهای سرمایهگذاری در هند
الف- زیرساختهای ضعیف
مشکلات در زیرساختهای جادهای، خطوط آهن، بنادر، فرودگاهها، آموزش، برق و مخابرات در هند بر کسی پوشیده نیست و اینها از بزرگترین موانع در راه توسعه سریعتر هند به حساب میآیند. ادامه روند کوچ از روستاها به شهرها (شهری شدن) به همراه افزایش درآمد مردم باعث شده نیاز به بهبود زیرساختها بالا برود (تا هم امکان رشد اقتصادی فراهم شود و هم خدمات عمومی بهبود یابد).
ب- تعرفههای گمرکی بالا و سیاستهای حمایت از تولیدکنندگان داخلی
صادرکنندگان و سرمایهگذاران خارجی در هند عموما با قوانین گمرکی غیرشفاف و غیرقابل پیشبینی روبهرو هستند. هند بالاترین تعرفه گمرکی را در میان کشورهای گروه ۲۰ دارد. در میان موانع عمده بر سر راه تجارت بینالمللی میشود به اینها اشاره کرد: محدودیت در مورد فروش تجهیزات درمانی، تعرفههای بازدارنده گمرکی روی محصولات در حوزه محصولات تکنولوژی و موتورسیکلت، قوانین سفت و سخت تست محصولات و محدودیت روی واردات محصولات کشاورزی.
پ- الزام در استفاده از نیرو، تکنولوژی و محصول بومی
دولت هند شرکتهای خارجی را در حوزههای متعددی مثل فناوری اطلاعات و ارتباطات، الکترونیک و انرژی خورشیدی ملزم کرده از نیرو، تکنولوژی و محصولات بومی استفاده کنند تا هم به تولید داخلی کمک شود و هم تولید ناخالص داخلی (GDP) بالا برود. این سیاستها برای صادرکنندگان خارجی خوشایند نیست.
طبق یک سیاست تازه، دولت هند در حوزههای مخابراتی و ارتباطی ترجیح خواهد داد که - به دلایل امنیتی - از محصولات و شرکتهای بومی استفاده کند. به علاوه تمامی خریدهای مخابراتی/ ارتباطاتی کشور که ممکن است اوضاع امنیتی کشور را تحت تاثیر قرار دهد باید به اطلاع وزارت ارتباطات برسد.
ت- دشواری صادرات مواد غذایی به هند
صادرکنندگان گروههای متعددی از محصولات خوراکی به هند باید تاییدیه رسمی سازمان استاندارد و ایمنی غذایی هند FSSAI را داشته باشند. دریافت این تاییدیه – بهخصوص در مورد مواد غذایی که تا به حال در هند مصرف نشده یا از تکنولوژیهای تازه در تولیدشان استفاده شده - پروسه زمانبری است.
ث- قوانین متفاوت ایالتی
هند کشوری با سیستم فدرال با ۲۹ ایالت است و بخش عمده قدرت و تصمیمگیریها به مسئولان ایالتی واگذار شده. کیفیت خدمات دولتی، قوانین و مقررات تجاری، روابط کارگر و کارفرما، سیستم مالیاتی و سطح آموزشی در ایالتهای مختلف به شدت متفاوت است و این کارِ شرکتهایی را که میخواهند در سطح ملی در هند فعالیت کنند دشوار میکند. برای مقابله با این مشکل، دولت کنونی ایده «فدرالیسم رقابتی و همراه» را ترویج میکند و از ایالتها خواسته تا با یکدیگر بر سر جلب سرمایهگذاری خارجی رقابت کنند.
۵.استراتژی ورود به بازار هند
هند کشور آسانی برای فعالیت تجاری نیست و برای ورود به بازار این کشور باید صبر پیشه کنید و به هدفتان تعهد داشته باشید. اما هند آنچنان بازار بزرگی است که زحمت شما هدر نخواهد رفت.
موفقیت در هند نیازمند استراتژی بازاریابی چندجانبه است تا فرصتهای متفاوت در ایالات متفاوت را درک کند و تفاوتهای زبانی، فرهنگی و قانونی آنها را بشناسد. علایق هندیها اصولا به سختی تغییر میکند به همین خاطر باید به تحلیل دقیقی از نیازهای مصرفکنندگان، کانالهای فروش کنونی و شیوههای موفق بازاریابی برسید تا بتوانید در هند موفق شوید. کافی است محصولات مکدونالد هند را با مکدونالد در یک کشور اروپایی مقایسه کنید تا متوجه شوید شرکتها برای به دست آوردن بازار هند دست به چه تغییراتی در محصولشان میزنند. در رستورانهای مکدونالد در هند محصول اصلی مکدونالد - یعنی همبرگر با گوشت قرمز - وجود ندارد.
برای تدوین یک استراتژی موفق ورود به بازار هند باید این عوامل را در نظر داشته باشید:
الف) پیدا کردن شریک هندی
کسبوکارهای تازه در هند عموما مشکلاتی مثل ناآشنایی با کانالهای فروش، روشهای توزیع و بازاریابی، قیمتگذاری و حفاظت از مالکیت معنوی دارند. این مشکلات عموما با پیدا کردن یک شریک یا ایجنت هندی حل میشود. بسیار اهمیت دارد که به صورت رودررو با شرکا یا ایجنتهای احتمالی دیدار کنید و رابطه خوبی با آنها داشته باشید. هند بازار پیچیدهای است، حتما در مورد شریک یا ایجنت خود تحقیقات حرفهای انجام دهید تا از اعتبار آنها مطمئن شوید. بخش عمدهای از شرکتهای خارجی حاضر در هند، اصولا با یک شرکت بزرگ هندی شریک شدهاند و کسبوکار مشترک راه انداختهاند، مثل استارباکس آمریکا که با شرکت معظم تاتا دست به شراکت زده است.
ب) پیدا کردن ایالت مناسب
شرکتهای خارجی - بهخصوص شرکتهای کوچک یا متوسط - بهتر است برای ورود به بازار هند، در سطح ایالتی کار خود را آغاز کنند. در کشوری اینچنین بزرگ و متنوع پیدا کردن اطلاعات درست در سطح ایالتی کلید موفقیت است. پیدا کردن شرکتهای قابل اطمینان مشاورهای در هر ایالت راه مناسبی به نظر میرسد.
هند به چهار منطقه اقتصادی تقسیم شده و بهتر است برای شروع به یکی از این مناطق وارد شوید:
شمال هند
شمال هند با ۳۷۰ میلیون نفر جمعیت میزبان حدود ۳۰ درصد کل جمعیت هند است. در این منطقه ایالتهای هاریانا، هیماچال پرادش، جامو و کشمیر، پنجاب، راجستان، اوتار پرادش و اوتاراکند، چندیگر و همچنین ایالت و شهر مهم دهلی را داریم که پایتخت هند است. درآمد سرانه در مناطق مختلف شمال هند بسیار متفاوت است و دهلی، هاریانا و پنجاب بسیار بالاتر از میانگین هند و اوتار پرادش و جامو و کشور بسیار پایینتر از میانگین درآمد و تولید دارند. (میانگین سرانه تولید ناخالص داخلی در هند ۱۵۳۹ دلار است.) شمال هند - به جز مناطق ثروتمندترش - در مقایسه با جنوب و غرب هند به لحاظ اقتصادی و تجاری کمتر توسعهیافته است. با این حال در این منطقه میتوانید در حوزههای کشاورزی، انرژیهای تجدیدپذیر (بهخصوص خورشیدی)، ماشینآلات، اتومبیل، محصولات دارویی، آموزش و توریسم سرمایهگذاری داشته باشید.
غرب هند
ایالتهای ماهاراشترا، گجرات، مادیا پرادش، چتیسگر و گوآ در غرب هند قرار دارند. این منطقه بیشتر از بقیه صنعتی شده، جمعیت شهری بالایی دارد و جمعیت آن ۲۷۹ میلیون نفر است. بمبئی که پایتخت مالی، تجاری و سرگرمی هند است در همین بخش کشور قرار دارد. شهرهای بزرگ دیگر در این منطقه شامل پونه، نگپور و اورنگآباد در ماهاراشترا، و احمدآباد و سورات، وادودارا و راجکوت در گجرات است.
منطقه غربی در حوزههای مختلفی موتورخانه قدرتمند هند به حساب میآید: انرژیهای متداول و همچنین برگشتپذیر، محصولات شیمیایی، ماشینآلات الکتریکی و غیرالکتریکی، نساجی، پتروشیمی، جواهرات، دارو، کالاهای مهندسی، آهن و فولاد و پلاستیک. شماری از بزرگترین شرکتهای هند - و دنیا - در همین منطقه هستند مثل ریلاینس، تاتا، گروه گودرج، گروه آدیتیا بیرلا و گروه صنعتی ماهیندرا.
بخش خدمات هم در غرب هند به شدت قدرتمند است و بانکهای مهم دنیا در بمبئی حضور قوی دارند.
جنوب هند
منطقه جنوبی شامل ایالتهای تامیل نادو، کارناتاکا، کرالا، تلانگانا، آندرا پرادش و اوریسا است. این منطقه ۲۹۰ میلیون نفر جمعیت دارد.
تامیل نادو ۴ بندر بزرگ و ۴۴ بندر کوچک دارد و به عنوان دروازه تجاری به سمت آسیای جنوب شرقی عمل میکند. این ایالت مرکز مهم تولید در غرب هند است و چنای پایتخت آن میزان شرکتهای مهم هندی در بخشهای خودرو، فناوری اطلاعات، خدمات درمانی و خدمات مالی است. این ایالت یکی از قطبهای آموزشی هند به حساب میآید. شرکتهای مهندسی و نساجی مهمی هم در دیگر شهرهای بزرگ این ایالت وجود دارد.
شهر بنگلور، پایتخت کارناتاکا قطب تکنولوژی و فناوری اطلاعات در هند است و یکی از مراکز اصلی صنعتی و تجاری جنوب هند به حساب میآید. شرکتهای بزرگ فناوری در هند مثل Wipro و Infosys به همراه نمایندگان غولهای تکنولوژیک دنیا در این شهر هستند و به همین خاطر آن را «سیلیکون ولی» هند قلمداد میکنند. این شهر مرکز صنایع هوافضا، دفاعی، الکترونیکی و بیوتیک هند است. بازار خردهفروشی در این شهر رشد بسیار خوبی را تجربه میکند و برندهای لوکس خارجی برای ورود به هند بنگلور را انتخاب میکنند.
مهمترین حوزههای تجاری در کرالا ساختوساز، تولید کشتی، حمل و نقل، کشتیرانی، خوراک دریایی و ادویه، صنایع شیمیایی، فناوری اطلاعات، توریسم، خدمات درمانی و بانکداری است. کوچی، پایتخت تجاری کرالا است و در طول سالهای اخیر سرمایهگذاریهای فراوانی را به خود جذب کرده است.
حیدرآباد، پایتخت ایالت نوظهور تلانگانا هم یکی از مراکز مهم فناوری اطلاعات، بیوتکنولوژی، دارو، هوافضا و تولیدات دفاعی به حساب میآید. اقتصاد ایالت اوریسا هم با سرمایهگذاری در حوزههای معدن، الکتریسیته، فولاد، آلومینیوم، زغالسنگ و بنادر شاهد رشد خوبی است.
شرق و شمال شرق هند
در این منطقه ایالات مهم بنگال غربی، جارکند، بیهار و آسام را داریم. این منطقه حدود ۲۷۰ میلیون نفر جمعیت دارد و مهمترین صنایعش عبارتاند از: معدن، فلزات، کشاورزی، خدمات، نفت و گاز، پتروشیمی، کاغذ و تولید برق.
در بین ایالتهای شرق هند بنگال غربی و جارکند به لحاظ صنعتی از بقیه پیشرفتهترند. بنگال غربی پنجمین اقتصاد بزرگ هند است و موتور اقتصادی هند شرقی به حساب میآید. دارای زمین حاصلخیز، و ذخایر عالی زغالسنگ، سنگآهن و سنگ آهک است. بنگال غربی بزرگترین تولیدکننده برنج در هند و دومین تولیدکننده چای بعد از آسام است. مهمترین صنایعش مهندسی، پتروشیمی، زغالسنگ، آهن و فولاد، چای، خدمات درمانی، فناوری اطلاعات، ساختوساز و فراوری محصولات غذایی است. جارکند بزرگترین تولیدکننده زغال، مس و میکا در هند است و ذخایر بزرگی از سنگ آهن، هیدروکسید آلومینیوم و اورانیوم را در خود جای داده است. تولید فولاد و اتومبیل از مهمترین صنایع این ایالت است. این منطقه علاوه بر ذخایر عمده، نیروی کار آموزشدیده فراوان دارد و به همین خاطر دورنمای رشد مناسبی برای آن پیشبینی میشود.
۶.تراز تجاری هند
در سال ۲۰۱۶ کسری تراز تجاری هند ۷۸ میلیارد دلار بوده است (یعنی صادرات خالص آنها بسیار پایینتر از وارداتشان بوده). همانطور که در نمودار میبینید تراز تجاری هند در سال ۱۹۹۵ مثبت بوده (۳۴۰ میلیون دلار) و حجم صادرات و واردات این کشور در طول دو دهه اخیر رشدی خیرهکننده داشته است.
۷.به هند چه صادر کنیم؟ چه از آن وارد کنیم؟
هند نود و چهارمین صادرکننده بزرگ دنیاست. مهمترین صادرات هند طلا، گاز مایع و پنبه است.
۸.شرکای تجاری هند
