در فاصله ماههای می تا اکتبر سال جاری ارزش دلار و یورو در برابر ریال ایران ۴۰ درصد افزایش یافته است و این تغییر در ساختار پولی ایران نشان از کاهش چشمگیر هزینههای سفر به ایران دارد. این فرصتی است که توریستهای خارجی از دست نمیدهند ولی باید ایران هم در نظر داشته باشد که برای استفاده از این فرصت باید زیرساختها و امکانات لازم را فراهم کند
آینده نگر/ مونا مشهدیرجبی
افت ارزش ریال ایران در برابر دلار امریکا یکی از موضوعات اصلی رسانههای داخلی و خارجی است. در ماه می سال جاری یعنی قبل از اینکه دونالد ترامپ رئیسجمهوری امریکا رسما از توافق هستهای خارج شود، هر دلار امریکا ارزشی برابر با ۳۸۰۰۰ ریال ایران داشت در حالی که در ماه اکتبر هر دلار امریکا با قیمتی معادل ۱۵۰۰۰۰ ریال ایران مبادله میشد و نگرانیهای زیادی در مورد احتمال تداوم افت ارزش ریال ایران در کشور وجود دارد. در مورد دلایل افت ارزش ریال مسائل مختلفی مطرح میشود که یکی از آنها فشار ناشی از تحریمهای امریکا علیه ایران است. فشار ناشی از تحریم نفتی، تحریم بانکی و تهدیدهای پیدرپی امریکا در مورد تلاش برای به صفر رساندن میزان صادرات نفت ایران که علاوه بر شرایط مستقیم اقتصادی روی وضعیت روانی جامعه هم تاثیر مخرب داشته است و تقاضای سفتهبازی برای دلار یا تقاضا برای دلار برای حفظ ارزش دارایی را نیز افزایش داده است. تقاضاهایی که میتوان آن را تقاضای کاذب دانست ولی بدون شک روی قیمت در بازار اثر دارد. ولی این جو روانی تنها عامل افزایش ارزش دلار نبوده است، بسیاری از اقتصاددانان بر این باور هستند که مدیریت نادرست بخشهای مختلف اقتصادی ایران هم در این زمینه تاثیرگذار بوده است.
به هر حال دلیل این بحران در اقتصاد داخلی ایران هرچه باشد باز هم تاثیر آن روی اقتصاد و زندگی مردم مسئلهای غیرقابل اغماض است. طبق گزارشهای اخیر افت ارزش ریال ایران باعث شد تا قیمت کالاهای وارداتی افزایش یابد. البته در نتیجه تحریمها و محدود شدن دسترسی ایران به نظام مالی و پولی دنیا، میزان نقدینگی کشور برای مبادلات خارجی هم کاهش یافته است و به همین دلیل ما به تدریج افت میزان واردات را شاهد خواهیم بود. ولی از طرف دیگر هزینه واردات کالاهای واسطهای و نهادههای تولیدی هم افزایش مییابد که باعث افزایش هزینههای تولید و در نهایت افزایش قیمت تمامشده کالاها میشود و رشد فشار تورمی را به همراه میآورد. فزایش تورم در شرایطی که نرخ بیکاری در کشور بالا است و میزان افزایش دستمزدها کمتر از نرخ تورم است زمینه را برای کاهش قدرت خرید مردم و در نهایت کاهش هزینههای مصرفی فراهم میکند و افت نرخ رشد تولید ناخالص داخلی را تشدید میکند. اما فارغ از اثرات منفی و مخرب افت ارزش دلار که در ماههای اخیر بارها به آن پرداخته شد، رسانههای غربی در گزارشهایی به تاثیرات مثبت این پدیده اقتصادی برای ایران پرداختهاند.
جنبه مثبت افت ارزش ریال
اگر گذری بر گزارشهای اقتصادی رسانهها و اقتصاددانان داشته باشید متوجه میشوید که این بحران اقتصاد جنبههای منفی زیادی دارد. جنبههای مخربی مانند افزایش تورم و افزایش هزینههای زندگی مردم در کنار افت قدرت خرید و در نهایت کاهش نرخ رشد اقتصادی در کشور. در نتیجة بیثبات بودن بازار ارز در ایران، سرمایهگذاری در بخشهای مختلف اقتصادی به حالت تعلیق درآمده است زیرا پیشبینی وضعیت اقتصادی، ارزش پول ایران و آینده روابط اقتصادی کشور بسیار دشوار است. در این وضعیت نمیتوان روزهای پررونقی را برای اقتصاد پیشبینی کرد ولی در همین روزهای سخت هم کورسوی امیدی دیده میشود. کورسویی که اگر به آن توجه شود، شاید اندکی از بار مشکلات اقتصادی در کشور بکاهد و شرایط را برای افزایش ورود ارز به کشور فراهم کند. این کورسوی امید از جهت رشد صنعت توریسم در ایران است. صنعتی که اگر به آن توجه شود میتواند درآمدزایی زیادی برای کشور داشته باشد.
پایگاه خبری پی آر نیوز وایر در گزارشی نوشت: با توجه به افت ارزش ریال ایران، حالا بهترین زمان برای سفر به این کشور است زیرا هزینههای سفر برای افراد خارجی بسیار پایین است. افت هزینههای سفر به ایران باعث میشود تا شمار زیادی از مردمی که در سالهای قبل برای سفر به این کشور ابراز تمایل کرده بودند، سفر را آغاز کنند.
این پایگاه خبری در ادامه نوشت: ایران کشوری چهارفصل است و ۲۳ مکان ثبتشده توسط یونسکو به عنوان آثار تاریخی جهانی در این کشور واقع شده است و هم توریستهایی که برای دیدن طبیعت به بخشهای مختلف دنیا سفر میکنند و هم توریستهای فرهنگی، سفر به این کشور را در دستور کار خود قرار میدهند. در سالهای اخیر به دلیل اطلاعرسانیهای وسیع در مورد جاذبههای گردشگری در ایران و امنیت بالای ایران در مقایسه با دیگر کشورهای خاورمیانه، رتبه این کشور در فهرست مقاصد گردشگری دنیا ارتقا یافته است. این ردهبندی بر مبنای شمار توریستهای واردشده به این کشور انجام شده است و ایران توانسته است در این زمینه موفقیت زیادی کسب کند.
طبق این گزارش در سال ۲۰۱۱ میلادی ایران در میان کشورهای دنیا جایگاه ۱۱۴ را از نظر جاذبه برای گردشگران داشته است ولی در سال ۲۰۱۷ این کشور جایگاه ۹۳ را در میان مقاصد گردشگری دنیا به خود اختصاص داد و این به معنای ارتقای 21پلهای در ردهبندی جهانی است. این ردهبندی نشان میدهد که در سالهای اخیر تمایل توریستهای خارجی برای سفر به ایران افزایش یافته است و در سال جاری میلادی به دلیل تنزل ارزش ریال ایران، تمایل برای انجام این سفرها بیشتر هم شده است. طبق این گزارش که توسط مجمع جهانی اقتصاد تهیه شده است، ایران در سالهای پیش رو هم شاهد افزایش ورود گردشگران خواهد بود اما افزایش ورود توریستها منوط به فراهم شدن شرایط برای جذب این توریستها و از میان برداشتن موانع است.
افزایش سفرهای هوایی بعد از توافق هستهای
واشنگتن پست در گزارش اخیر خود نوشت: توافق هستهای تاثیر مثبتی روی شمار پروازهای به مقصد ایران داشته است و این روند افزایشی حتی تاکنون که توافق هستهای بدون حضور امریکا ادامه دارد و تحریمهای اقتصادی زیادی علیه ایران اجرا خواهد شد ادامه دارد. در سال ۲۰۱۶ به طور متوسط ماهانه ۱۴۰ پرواز بیش از سال ۲۰۱۵ وارد ایران شده بود و این روند تا انتهای سال ۲۰۱۷ هم ادامه داشت ولی از آنجا که بحران ناشی از بازگشت تحریمها در اقتصاد این کشور وجود دارد و اوضاع اقتصادی در کشور نابسامان است، در مورد اینکه در نیمه دوم سال جاری میلادی یا سال بعد استقبال توریستها از ایران چگونه خواهد بود سوالات زیادی وجود دارد.
این نشریه امریکایی در این گزارش همچنین نوشت: بعد از خارج شدن امریکا از توافق هستهای سرعت کاهش ارزش پول ایران شدت گرفت. در این وضعیت سفر به ایران برای توریستهای خارجی ارزانتر از قبل شده است و با وجود تمامی محدودیتهایی که ممکن است در این مسیر ایجاد شود، انتظار میرود تمایل برای سفر به این کشور بیشتر شود. این نشریه بر این باور است که صنعت توریسم ایران وارد مرحله تازهای شده است و اگر ایران بتواند بستر مناسبی برای جذب توریستها فراهم کند و از محدودیتهای موجود برای توریستها بکاهد، بدون شک در این سالها شاهد افزایش شمار توریستهای خارجی در این کشور خواهیم بود. این مسئله برای کشور ایران که به دلیل تحریمهای اقتصادی با محدودیت واردات پول خارجی روبهرو است میتواند به معنای مفری بزرگ برای اقتصاد باشد. توریستها با پول نقد، دلار و یورو وارد ایران میشوند و برای تامین هزینههای سفرشان این پولها را به ریال ایران تبدیل میکنند. در واقع دلار و یورو وارد چرخه اقتصاد ایران میشود و از فشار مالی تحریمها میکاهد.
در ادامه این گزارش به هزینههای سفر توریستها به ایران اشاره شده است. بر مبنای این گزارش بعد از افت زیاد ارزش ریال ایران طی پنج ماه اخیر، هزینه هر شب اقامت در هتلهای ایران به طور متوسط ۵۰ یورو خواهد بود. از طرف دیگر این هزینه برای اقامت شبانه در ابتداییترین هتلها و اقامتگاهها در اروپا صرف میشود و در امریکا هم هتلهای بسیار بیکیفیت برای هر شب اقامت این مبلغ را از مسافران دریافت میکنند. توریستهایی که تمایل به تجربه سفر لوکس را دارند میتوانند با صرف هزینهای بین ۱۰۰ تا ۲۰۰ یورو در هر روز در برترین و لوکسترین هتلهای ایران ساکن شوند. تجربهای که در کشورهای غربی با صرف هزینهای دو تا سه برابر این مبلغ هم میسر نیست. بنابراین توریستها برای تجربه یک سفر نسبتا لوکس با هزینه بسیار پایین میتوانند ایران را برگزینند. از طرف دیگر توریستها برای خرید مواد غذایی مبلغی بین ۵ تا ۱۰ یورو در هر وعده باید بپردازند و هزینه ورود به بخشهای دیدنی و مکانهای تاریخی در این کشور برابر حداکثر ۵ یورو است.
طبق این گزارش در فاصله ماههای می تا اکتبر سال جاری ارزش دلار و یورو در برابر ریال ایران ۴۰ درصد افزایش یافته است و این تغییر در ساختار پولی ایران نشان از کاهش چشمگیر هزینههای سفر به ایران دارد. این فرصتی است که توریستهای خارجی از دست نمیدهند ولی باید ایران هم در نظر داشته باشد که برای استفاده از این فرصت باید زیرساختها و امکانات لازم را فراهم کند.
هزینه حمل و نقل برای توریستهای خارجی
با وجود اینکه مردم ایران از تورم در بخش مواد غذایی و هزینههای حمل و نقل در کشور شکایت میکنند ولی برای توریستهای خارجی این هزینهها کاهش زیادی پیدا کرده است. به عنوان مثال هزینه پرواز از تهران به شیراز در ماه مارس سال جاری برابر با یک میلیون و ۱۷۰ هزار تومان بوده است که برابر با ۳۰ دلار امریکا بود ولی هماکنون این مبلغ برابر با ۱۲ دلار است. البته باید در نظر داشت که در ایران هزینه سفرهای خارجی افزایش یافت ولی به دلیل اعتراضات زیاد و خالی ماندن پروازها، شاهد کاهش دوباره قیمتها بودیم. حال اگر تصور کنیم هزینههای پرواز بر مبنای ریال ایران دو برابر هم شده باشد باز هم نسبت به قیمت ۳۰ دلاری که در سال قبل پرداخت میشد کمتر است و توریستها میتوانند با صرف هزینهای معادل ۲۰ دلار این سفرها را انجام دهند. این افت هزینه حمل و نقل برای توریستهایی که قصد بازدید از شهرهای مختلف را دارند یک مزیت بسیار مهم محسوب میشود.
وضعیت هزینه سفرهای زمینی برای توریستهای خارجی هم کم و بیش مشابه سفرهای هوایی است. آمارهای ارائهشده توسط پایگاه خبری پی آر نیوز وایر نشان میدهد هزینه سفر با قطار بین تهران و اصفهان بین ۲.۵ تا ۳.۵ دلار امریکا است و مسافران به منظور استفاده از قطار برای سفر بین تهران و یزد مبلغی معادل ۲.۵ دلار امریکا میپردازند.
طبق گزارشی که pculturetri تهیه کرده است اصلیترین و مهمترین مقاصد گردشگری در ایران شهرهای اصفهان، شیراز، یزد، کاشان، تهران، قشم و اهواز هستند و به دلیل افت ارزش ریال ایران هزینه سفرهای هوایی داخلی و ریلی به این مقاصد - اغلب از تهران به مقصد شهرهای ذکرشده- نسبت به مدت مشابه سال قبل ۵۰ تا ۷۰ درصد کاهش داشته است. در این شرایط نهتنها توریستهای خارجی برای دیدن زیباییهای این کشور میتوانند از فرصت استفاده کنند بلکه کشور ایران هم میتواند از این فرصت بهترین بهره را ببرد و از طریق معرفی دیدنیهای کشور و اطلاعرسانی در مورد پتانسیلهای گردشگری در این کشور خواهد توانست از این فرصت به بهترین شکل بهره ببرد. فرصتی که میتواند از فشار مالی تحریمهای اقتصادی روی ایران بکاهد و فشار اقتصادی روی دولت و مردم را کمتر کند.