مشاغل آسیب پذیر در کشورهای توسعه یافته به کمتر از 10 درصد و در کشورهای درحال توسعه ای مانند ترکیه و اندونزی به کمتر از 30 درصد رسیده و حتی در هند کمتر از 40 درصد است این میزان در ایران همچنان بیش از 40 درصد است.
سال 2013، 200 ميليون نفر در جهان بیکار بودند و انتظار می رفت ظرف 15 سال 600 ميليون شغل جدید ایجاد شود تا تازه واردان به بازار کار را جذب کنند. این تازه واردان بيشتر در آسيا و آفریقا قرار دارند. از سوی دیگر کارشناسان بانک جهانی به نكته اشاره می کنند که یكی از مشکلات دیگر کشورهای درحال توسعه آن است که مشكل در این کشورها تنها پيدا کردن شغل نيست، بلكه دستمزدها نيز پایين است. در کشورهای درحال توسعه افراد گاهی دو شغل دارند و مدت طولانی کار می کنند اما دستمزدشان کفاف زندگی آنها و فرزندانشان را نمی دهد. مرکز پژوهش های مجلس در گزارشی به بررسی سیاست کشورها در زمینه اشتغال و دلالت های آن برای ایران پرداخته است.
طبق این گزارش، در ایران نيز وضعيت اشتغال مناسب نيست. بنابر اعلام مرکز آمار ایران نرخ بيكاری کشور در تابستان 1396 برابر با 7/11 درصد بوده است. همچنين هر سال قریب یک ميليون نفر متقاضی جدید کار نيز وارد بازار کار می شوند و برای حفظ بيكاری در سطح کنونی باید سالی یک ميليون شغل ایجاد شود. درحالی که در خلال 12 سال منتهی به سال 1395 در مجموع حدود دو ميليون شغل (به طور متوسط سالی 160 هزار شغل) ایجاد شده است. این ارقام گویای آن است که وضعيت اشتغال در کشور مناسب نيست و در آینده نيز چالش های بيشتری در راه است.
مرکز پژوهش ها در گزارشش به بررسی راهكارهای بهبود اشتغال در کشورهای موفق پرداخته است. این گزارش می نویسد: هیچ سیاست جداگانه، فراگیر و طولانی مدتی برای ایجاد اشتغال در کشورهای موفق جهان اجرا نشده است و در عمل سیاست های اشتغال بخشی از سیاست های کلان اقتصادی است. با توجه به اینكه بیشتر افراد در کشورهای درحال توسعه کار می کنند، تنها داشتن کار کافی نیست. آنچه برای فرار از فقر نیاز است افزایش درآمد حاصل از کار است. سازمان جهانی کار از افرادی که مشاغل آنها کمتر از خطر فقر است با عنوان کارگران فقير یاد می کند. در گزارش 2017 این سازمان افرادی که درآمدشان براساس برابری قدرت خرید کمتر از 3 دلار و 10 سنت در روز است در این گروه قرار گرفته اند. این مشاغل از 1200 ميليون شغل در سال 2000 به حدود 800 ميليون شغل کاهش داشته است. البته این روند در تمام مناطق دنيا کاهش نداشته است و در برخی از کشورهای درحال توسعه تعداد کارگران فقير افزایش نيز یافته است.
*شاخص های مهم کدامند؟
طبق گزارش مرکز پژوهش های مجلس، در جنبه کلان نيز اشتغال نيروی کار و ساعات زیاد کاری هميشه امری مثبت نيست و به افزایش توليد ناخالص ملی و خلق ثروت منتهی نمی شود.
طبق نمودار مردم یونان در مقایسه با مردم آلمان در سال 2016 بيش از 700 ساعت بيشتر کار کرده اند، اما درآمد سرانه یونانی ها حدود یک سوم مردم آلمان بوده است. بنابراین در بُعد اجتماعی نيز تنها اشتغال و ساعت کاری مهم نيست بلكه توليد ثروت اهميت دارد.
از طرفی مثالی واقعی از سیاست های موفق اشتغال با توجه به چالش های مختلف، کشور کره جنوبی است. همزمان با رشد شهرنشینی، کره سیاست های دقیق و مرحله بندی شده ای را اجرا کرد که نخست نیروی کار را از بخش کشاورزی به صنایع کارخانه ای سبک و سپس به بخش صنعتی با ارزش افزوده بالا انتقال داد. در واقع آنچه کارشناسان بانک جهانی از آن به عنوان سياستی موفق در زمينه اشتغال یاد می کنند سياست تغيير ساختاری است که رمز موفقيت تمامی کشورها برای رشد اقتصای پایدار و جذب موفق نيروی کاراست.
*وضعیت اشتغال و بیکاری در ایران چگونه است؟
علاوه بر مشکلات ایجاد شغل در کشور، مرکز پژوهش های مجلس به موضوع پایداری این مشاغل می پردازد و می نویسد: «بخش عمده ای از مشاغل موجود پایداری لازم را ندارد و حقوق مكفی برای گذران زندگی و همچنين بيمه وجود ندارد. برخلاف روند جهانی، مشاغل آسيب پذیر در ایران کاهش چندانی نيافته است. این امر درحالی است که حتی در کشورهایی مانند اندونزی شاهد کاهش مشاغل آسيب پذیر بوده ایم. درحالی که مشاغل آسيب پذیر در کشورهای توسعه یافته به کمتر از 10 درصد و در کشورهای درحال توسعه ای مانند ترکيه و اندونزی به کمتر از 30 درصد رسيده و حتی در هند کمتر از 40 درصد است این ميزان در ایران همچنان بيش از 40 درصد است.»
