هرچند بانک مرکزی ایران ارزهای مجازی از جمله بیت کوین را به رسمیت نشناخته اما فشارهایی که اقتصاد کشور در چند ماه اخیر از ناحیه نرخ دلار تحمل کرده، ممکن است فضا را کمی به نفع ارزهای دیجیتال تغییر دهد.
در جلسه سیام شورای عالی مبارزه با پولشویی در دیماه سال گذشته، بهکارگیری ارزهای مجازی ازجمله بیت کوین و خریدوفروش آن در تمام مراکز پولی و مالی کشور ممنوع اعلام شد. هرچند این ارزها میتوانست به رفع مشکلات ناشی از مبادله با دلار به کمک اقتصاد تحریم زده ایران بیاید اما بانک مرکزی به دلیل مغایرت استفاده از ارزهای مجازی با قانون عدم تأمین مالی تروریسم و پولشویی روی خوش به این پدیده تازه نشان نداد.
البته این واکنش بانک مرکزی ایران به ارزهای مجازی طبیعی بود چراکه پیش از کشورها، روسا و مسئولان نهادهای بینالمللی اقتصادی هم از ارزهای مجازی به دلیل عدم ثبت مشخصات معامله و غیره استقبال نکرده بودند. از جمله این افراد کریستین لاگارد، رئیس صندوق بینالمللی پول بود که در اجلاس داووس سوئیس بیت کوین را صرفاً هدر رفت انرژی خواند. این موضع منفی رئیس صندوق بینالمللی پول اما در مارس سال جاری میلادی تغییر کرد. لاگارد این بار در وبلاگش از این نوشت که ارزهای رمزنگاریشده مثل بیت کوین تراکنشها را سریعتر و فناوری بلاک چین بازارهای مالی را ایمن میکند. لاگارد نوشت: «فقط تعداد محدودی از فناوریها، زندگی ما را تغییر دادهاند و داراییهای رمزنگاری که باقیماندهاند میتوانند تأثیر بسزایی بر روی چگونگی پسانداز، سرمایهگذاری و پرداخت صورتحسابها داشته باشند. قبل از اینکه داراییهای رمزنگار قادر به تغییر فعالیت مالی به یک روش پایدار و معناداری شوند، باید مورد اعتماد و حمایت مصرفکنندگان و مقامات دولتی قرار گیرند و اقدام اولیه مهم در این راستا رسیدن به یک اجماع در جامعه رگولاتوری جهان در مورد ایفای نقش داراییهای رمزنگار است. ازآنجاییکه داراییهای رمزنگار به نداشتن حد و حدود شناخته میشوند، همکاری بینالمللی در این زمینه ضروری است». این اظهارات لاگارد قیمت بیت کوین را به 8 هزار دلار برای هر واحد رساند.
باوجود تمام ایراداتی که پیشازاین برای ارزهای مجازی فهرست شده، این ارزها اکنون در کشورهای مختلف دنیا پذیرفته شده است. کانادا، استرالیا، انگلستان و اسپانیا به ترتیب 420 ،136 ،116 و 40 خودپرداز بیت کوین دارند و در هفته جاری اولین خودپرداز بیت کوین در فرودگاه آمستردام هلند راهاندازی شده که این فرودگاه را به اولین فرودگاه اروپایی که در آن ارزهای دیجیتال مبادله میشود، تبدیل کرده است. با توجه به وضعیت نرخ دلار در ایران و مشکلات مالی که ایران پس از اعمال تحریمهای جدید در زمینه مبادلات پولی خواهد داشت، ارزهای مجازی میتواند به امیدی برای خروج از سیطره دلار تبدیل شود؟
مدیرعامل سابق بانک تجارت در یک برنامه تلویزیونی از این گفت که ارزهای دیجیتال چنین ظرفیتی را دارد. به گفته محمدرضا رنجبر فلاح، در مورد پیمانهای دوجانبه و چندجانبه که با ارزهای محلی و بومی مبادله صورت میگیرد این سؤال وجود دارد که چگونه قدرت خرید آن پول حفظ شود و نظام تسویه به چه صورت باشد؟ در این مورد همچنان برحسب ارز ثالث تسویه محاسبه میشد و انجام آن از سوی یک مرجع محل سؤال بود که بانک مرکزی کشورها این تسویه را انجام دهند یا شرکتهای بیمهای و موضوع محل اختلاف بود. اکنون ارزهای دیجیتال ظهور کرده که ماهیت فیزیکی ندارد و میتواند نقش ارز ثالث را ایفا کند اما مسئولان اقتصاد ایران ارز دیجیتال و مفهوم بلاک چین را بهخوبی درک نکردهاند و ارز دیجیتال برای آن ها ناشناخته است.
فلاح گفت: «وقتی بهطور کارشناسی مفهوم ارز دیجیتال را درست توضیح دادم دکتر کمیجانی استقبال کرد و گفت ممکن است مرکز ملی فضای مجازی نکاتی در این رابطه را نپذیرند و هفته گذشته با دکتر فیروزآبادی این موضوع را در میان گذاشتم و پس از توضیح او نیز بهشدت استقبال کرد و درخواست کرد قبل از آنکه ارزی به نام گرام توسط شبکه تلگرام فعال شود شما سریعتر اقدام کنید تا داراییهای مردم در تبادل ارزی به ارز تولید خودمان مبادله شود و وقتی موضوع درست مطرح شود مورد استقبال مسئولان قرار میگیرد».
استقبال کمیجانی و فیروزآبادی از ارزهای مجازی، هرچند غیرعلنی است اما میتوان آن را نقطه امیدی در مورد ترویج استفاده از ارزهای مجازی در نظر گرفت بااینوجود راه طولانی تا به رسمیت شناختن ارزهای مجازی، مبادله آن در کشور و کمک آن به خروج از سیطره دلار وجود دارد. اکنون سؤال این است که در اقتصاد دولت زده ایران، ارزهای دیجیتال در صورت به رسمیت شناخته شدن چه جایگاهی پیدا میکنند؟ واقعاً اگر دولت ارز مجازی راهاندازی کند، چند درصد از مردم از این ارز بهجای بیت کوین و اتریوم استقبال خواهند کرد؟ و اینکه دخالت دولت در فرایند تولید و مبادله این ارزها، از کار آیی آن در اقتصاد نمیکاهد؟