از حدود 100 تا 110 هزار تن چای واردشده به کشور، حدود 50 تا 55 هزار تن از چای که وارد کشور میشود قانونی است اما حدود 60 هزار تن آن به صورت قاچاق وارد میشود
گاهی گفته میشود که واردات بیرویه چای به ایران باعث شده است که تولید این محصول در کشور صدمه ببیند اما رئيس هيئتمدیره اتحادیه تولیدکنندگان، بازرگانان و صنایع بستهبندی چای کشور با توجه به آمار و ارقام تولید داخلی و نیاز مردم به چای، معتقد است که نمیتوان با کاهش یا قطع واردات به تولید داخلی کمک کرد.
وضعیت صنعت چای در ایران چگونه است؟ بخش خصوصی در این میان چه جایگاهی دارد؟
در مزارع چای شمال کشور بین 15 تا 20 هزار تن سالیانه چای تولید میشود. ما در کشور بین 28 تا 32 هزار هکتار در شمال زمین زیر کشت چای داریم. این مقدار زمین منطقا باید بین همان 15 تا 20 هزار تن چای خشک بدهد. مصرف سرانه چای ما طبق آمار فائو 1.7 کیلوگرم است که در مجموع میشود 136 هزار تن. البته مسئولان دولتی میزانی کمتر از این مصرف سرانه را که در حدود 1.5 کیلوگرم است قبول دارند. ما با همان سرانه نیز باید در حدود 120 هزار تن مصرف داشته باشیم. اگر به حساب آوریم که 20 هزار تن تولید داخلی داریم، کسری تولید را باید از خارج چای وارد کنیم. صد درصد 20 هزار تن تولید داخلی به وسیله بخش خصوصی تولید و صد درصد آن 100 هزار تن واردات نیز به وسیله بخش خصوصی بستهبندی و توزیع میشود. اعضای اتحادیه واردکنندگان، تولیدکنندگان، بازرگانان و صنایع بستهبندی حدود 20 درصد تولید داخلی را انجام میدهند و سهم 95 درصدی در بستهبندی و توزیع را انجام میدهند.
همه 100 هزار تنی که وارد کشور میشود به صورت قانونی وارد میشود یا اينكه در مورد چای نیز مشکل قاچاق وجود دارد؟
از حدود 100 تا 110 هزار تن چای واردشده به کشور، حدود 50 تا 55 هزار تن از چای که وارد کشور میشود قانونی است اما حدود 60 هزار تن آن به صورت قاچاق وارد میشود که رقم بسیار بالایی است. قاچاقچی عملا رقیب کسانی است که به صورت قانونی چای را در کشور توزیع میکنند.
گفته میشود که واردات چای به تولید داخلی کشور صدمه میزند و بهتر است که واردات محدود شود تا تولیدکنندگان داخلی بتوانند فعالیت خود را انجام دهند. آیا شما با این نظر موافق هستید؟
واردات ما از لحاظ قانونی حدود 55 تا 56 هزار تن است. کسری آن به صورت قاچاق به داخل وارد میشود. اما مجموع این رقم به همان اندازه مصرف داخلی است و کسی نمیرود چای بیشتر بیاورد که بعد هم از او نخرند. مسئله اينجاست که شما در یک بطری یک لیتری نمیتوانید به اندازه دو لیتر آب بریزید. به همین ترتیب، باید گفت که 32 هزار هکتار سطح زیر کشت چای در شمال کشور از نظر علمی جوابگوی فقط 15 تا 20 هزار تن تولید است. اگر گفته شود که در این مقدار زمین چای بیشتری تولید میشود حرفی علمی زده نشده یا اينكه چای کیفی تولید نشده و علف هرز و ساقه و غیره وارد چای شده است. اما این چایها طرفداری نخواهد داشت و روانه انبارها میشود. بنابراین در وضعیت فعلی و برای افزایش تولید داخلی، باید زمین زیر کشت را گسترش داد که امکانپذیر نیست چون باید زمین را برای صنعتی گسترش دهید که سودده و مقرونبهصرفه نیست. چای برای کشاورز شمال کشور مقرونبهصرفه نیست چون ارزان تمام میشود بنابراین به جاي چای، کیوی یا محصول ارزشمندتر دیگری میکارد یا زمین را تبدیل به ویلا میکند. پس ما تولید را با افزایش زمین نمیتوانیم بالا ببریم و چارهای جز واردات نداریم.
عمده مشکلاتی که شما در صنایع تولیدی و توزیع مربوط به چای با آنها مواجه هستید چه مسائلی است؟
اولین مشکل ما قاچاق است. من تولیدکننده داخلی آمدهام سرمایه میلیاردی را در اينجا صرف کردهام و چند صد یا چند هزار نفر را استخدام کردهام اما از آن سو قاچاقچی راحتتر و ارزانتر میتواند کالای مشابه کالای من را عرضه کند. چون من باید به گمرک کیلویی بالغ بر 5 هزار و 700 تومان حقوق و عوارض گمرکی بدهم اما قاچاقچی این رقم را نمیدهد. مشکل دوم ما که به مشکل اول مربوط میشود، تعرفه سنگین واردات است. دولت 30 درصد تعرفه و حقوق و عوارض گمرکی و مالیات بر ارزش افزوده برای تولیدکنندگان وضع کرده است. بنابراین این رقم برای تولیدکننده سنگین است، ضمن اينكه باز هم قاچاقچی این 30 درصد را پرداخت نمیکند. مشکل بعد مالیات و ارزش افزوده است. در قانون برنامه توسعه ششم چای از مالیات بر ارزش افزوده معاف است اما این مالیات گرفته میشود که البته پیگیریهایی انجام شده برای اينكه معافیت برای این محصول لحاظ شود. معضل بعدی نیز این است که تولیدکننده در حوزه چای با یک کسبوکار تکمحصولی سروکار دارد، به این معنی که چای ماده اولیه این صنعت به شمار میرود اما بقیه محصولات مربوط به بستهبندی مثل کاغذ و همه اقلام مورد نیاز بستهبندی همه خارجی و وارداتی است. بنابراین تولیدکننده بخش چای کاملا وابسته به مخارج و ارز است. اما از آن سو، چای یک کالای استراتژیک است که بعد از آب، پرمصرفترین نوشیدنی برای عامه مردم به شمار میرود بنابراین برای این کالای استراتژیک باید ارز مبادلهای پرداخت شود. ولی مسئله اينجاست که چند هفته است که ارز مبادلهای را از ما گرفتهاند و دولت دیگر به تولیدکننده چای ارز مبادلهای پرداخت نمیکند. بنابراین وقتی که ارز مبادلهای به تولیدکننده تخصیص داده نشود، قیمت هر کیلو چای بین 4 هزار تومان تا 5 هزار و 500 تومان گران میشود. اگر چای گرانتر عرضه شود، توان خرید مصرفکننده پایین میآید و دوباره رکود در صنعت چای بیشتر میشود.