این روزها سعودیها شاهد اصلاحات بزرگی در کشور خود هستند. اما مهمترین اصلاحات در بخش اقتصاد است. محمدبن سلمان شاهزاده سعودی سعی دارد تنوعبخشی را به اقتصاد کشور خود هدیه کند و آن از شر درآمدهای نفتی نجات بدهد؛ آیا موفق میشود؟
ترجمه: نسیم بنایی/ آینده نگر/ منبع اصلی:اکونومیست
بسیاری از سعودیها سال میلادی جديد را با عکسی از رسید استارباکسِ خود در شبکههای اجتماعی شروع کردند. به هرجا که سر میزدید تصویری از قبض رسید استارباکس سعودیها بود. امسال در نخستین روز ژانویه، پادشاهی سعودی نخستین مالیات بر ارزش افزوده را که 5درصد بود برای کمک به کسری بودجه اجرایی کرد. این مالیات تمامی کالاها و خدمات را در بر میگیرد. البته بخشهایی مانند سلامت و حملونقل عمومی از این مالیات معاف هستند و به آنها تعلق نمیگیرد. امارات متحده عربی هم همین کار را انجام داد. اما اقدام دولت عربستان سعودی بدون پاسخ باقی نماند. بسیاری از سعودیها از افزایش هزینههای زندگی خشمگین شدند. برخی نیز به خاطر اینکه پول بیشتری از آنها گرفته میشود گلایهمند شدند. ولي به هر حال این روند اصلاحی پیش رفت؛ مانند بسیاری از دیگر اصلاحاتی که محمدبن سلمان شاهزاده سعودی در دستور کار قرار داد و بدون اینکه بحران یا هرجومرجی ایجاد کند اجرایی شد و پیش رفت. در واقع او اصلاحات را با کمترین آشوب انجام میدهد.
بودجه 261میلیارد دلاریِ پادشاهی سعودی در ماه دسامبر رونمایی شد. این بزرگترین بودجه سعودیها تاکنون بوده و کاملاً متفاوت از سیاستهای ریاضتی است که تاکنون برای این کشور طراحی شدهاست. بعد از کاهش قیمت نفت در سال 2014، دولت سیاستهای ریاضت اقتصادی را در پیش گرفتهبود و اکنون این بودجه کلان قدری عجیب به نظر میرسد. در سال 2016 به وزارتخانهها اعلام شد که هزینههای خود را بر اساس قراردادهای جدید حدود 5درصد کاهش بدهند. این امر میتواند به اقتصاد کمک کند و مانع از بحرانی شدنِ آن بشود. بودجه جدید به دنبال افزایش هزینههای سرمایهای و همچنین افزایش 11درصدیِ بودجه بهداشت و درمان است.
اما این به معنای کسریِ 52میلیارد دلاری نیز هست که برابر با 7.2درصد از تولید ناخالص داخلی عربستان سعودی است. هرچند این رقم نسبت به سال گذشته کمتر است اما هنوز هم کسریِ قابل توجهی به شمار میآید. پادشاهی سعودی از سال 2014 تاکنون بیش از 250میلیاد دلار از ذخایر خارجیِ خود را بیرون کشیدهاست. هرچند بانکهای مرکزی نیز تقلاهایی داشتهاند و تلاش کردهاند اما همچنان ذخایر به کمترین میزان خود از سال 2011 تاکنون رسیدهاند. مقامات سعودی امید داشتند که بتوانند بودجه را در سال بعدی به تراز برسانند. اکنون مهلت نهاییِ این امر را به سال 2023 موکول کردهاند.
احتمالاً آنها در آینده نیز نمیتوانند به هدف خود دست پیدا کنند. قیمتهای سوخت افزایش پیدا کرده و بسیاری از مسائل تغییر کردهاست اما باز هم نمیتوان امید زیادی به این مسئله داشت. درآمدهای نفتی در سال 2018 احتمالاً افزایش 12درصدی خواهد داشت و به 131میلیارد دلار خواهد رسید. افزایش قیمت نفت نسبت به گذشته کمک کمتری خواهد کرد. سال گذشته دولت نرخ مالیات آرامکو (شرکت نفت سعودی) را کاهش داد و رقم آن را از 85درصد به 50درصد رساند. این اقدام میتواند شرکت نفتی را در نگاه سرمایهگذاران خارجی جذابتر کند چرا که قرار است بخش کمی از سهام این شرکت به فروش برسد. بهعلاوه ؟؟؟ میلیارد دلار درآمد سالانه نیز از روی میز کنار میرود. به هر حال محمدبن سلمان قصد دارد در درازمدت تنوعبخشی را به اقتصاد سعودیها هدیه کند. او سعی دارد اقتصاد عربستان را از اعتیاد به نفت نجات بدهد. چنین چیزی برای سعودیها به نظر رویایی میآید.
*همه با هم برابرند
تنها گروهی که از ماجراهای اخیر سود زیادی نمیبرد خاندان آل سعود یا همان خاندان پادشاهی است. در میان کسانی که به جریانهای اخیر اعتراض میکنند گاهی افرادی از خاندان سلطنتی هم دیده میشوند. به هر حال این تصمیمی است که محمدبن سلمان گرفته و در حال اجرایی کردنِ آن است. به صورت کلی عموم مردم وقتی میبینند خاندان سلطنتی هم تحت فشار قرار گرفته کمتر به جریان معترض میشوند. شاهزاده تاکنون چندین بار از طریق تلویزیون با مردم صحبت و سعی کرده آنها را به این روند اصلاحی قانع کند. به نظر میرسد او کاملاً مصمم است و در این جریان حتماً موفق خواهد شد. اما چه بر سر بودجه سعودیها خواهد آمد؟
