تحصیلات و آموزشوپرورش جزو مهمترین مسائل در هر کشوری به شمار میآید. پاکستان این روزها بزرگترین اصلاحات را در امر آموزش در پیش گرفته و در این زمینه در دنیا پیشرو است. اقدامات اصلاحی در این کشور میتواند قدمی رو به جلو و الگویی برای سایر کشورهای در حال توسعه باشد.
ترجمه: نسیم بنایی/ آینده نگر/ منبع اصلی:اکونومیست
شهباز شریف، شهردار پنجاب هر سه ماه یک بار، مقامات آموزش و پرورش را دور میزی مستطیلی جمع میکند. پنجاب بزرگترین استان در میان چهار استان پاکستان است که 110میلیون نفر جمعیت دارد؛ این روزها پنجابیها شاهد بزرگترین اصلاحات آموزشی هستند، اصلاحاتی سریع که نظیر آن در دنیا تاکنون وجود نداشتهاست. آوریل 2016 بود که تهیهکنندگان بخش خصوصی به عنوان آخرین طرح خود راهاندازی یکهزار مدرسه ابتدایی دولتی را کلید زدند. امروز این رقم به 4هزار و 300مورد رسیدهاست. آقای شریف مقرر کرده که این رقم تا پایان امسال به 10هزار مدرسه برسد. کسانی که دنبال گرفتن سهم در این بازار هستند در حقیقت شانس پیشرفت این هدف را بالا میبرند و آقای شریف نیز چشم امیدش به همین کسانی است که میخواهند سهم دریافت کنند.
برای مقامات رسمی و دولتی چنین امری بسیار سخت و دشوار به نظر میرسد. دیگر بخشها نیز در پاکستان خودشان را در این ماجرا درگیر کردهاند. آنها سعی میکنند با سرعت پنجابیها پیش بروند و هر بار مقامات آموزشی نتایج رضایتبخشی نداشتهباشند آنها را اخراج میکنند؛ به همین خاطر است که این مقامات آموزشی نیز مجبورند بیشتر کار کنند.
تحصیلات در پاکستان وضعیت خوبی نداشته و هنوز هم ندارد. مدارسی که به صورت دولتی اداره میشوند تاریکترین تصاویری هستند که میتوان در تمام عمر دید. بدترین وضعیت را میتوان در کراچی شاهد بود. دهها نفر دانشآموز شش و هفتساله پشت نیمکتهایی در کلاسهای تارعنکبوتبسته نشستهاند. حتی یک نفر هم یونیفورم به تن ندارد. اکثر آنها کیف مدرسه ندارند؛ حتی برخی از آنها کفش هم به پا ندارند. از انتهای کلاس نمیتوان معلم را در ابتدای کلاس دید.
اکثر بچههای پاکستانی که مدرسه را شروع میکنند در 9سالگی از مدرسه خداحافظی میکنند. تنها 3درصد از کسانی که به مدرسه میروند در 12سالگی فارغالتحصیل میشوند. دخترانی که متعلق به خانوادههای فقیر هستند تقریباً هیچ شانسی برای آموزش ندارند. به همین خاطر است که شکاف میان ثبتنام دختران و پسران در مدرسه، در پاکستان بعد از افغانستان از همه کشورهای جنوب آسیا بیشتر است. کسانی که به مدرسه میروند نیز چیز زیادی یاد نمیگیرند. تنها نیمی از پاکستانیهایی که پنج سال اول ابتدایی را تمام میکنند باسواد محسوب میشوند. در مناطق روستایی پاکستان وضعیت از این هم بدتر است. اما حالا پولهای بخش خصوصی به کمک آنها آمده و صرف ساختن مدارس میشود.
حضور بخش خصوصی دلیل اصلیِ اقدامات آقای شریف بودهاست. این روزها کارآفرینها و خَیرهای بسیاری به ترویج مدارس در سرتاسر کشور پاکستان کمک میکنند. البته هنوز قضاوت درباره نتایج این خانهتکانی بزرگ کمی زود است اما بدون تردید نتایج خوبی خواهد بود. ممکن است این روند روی کیفیت آموزش اثر بگذارد و همچنین مانع تبعیض علیه دختران بشود و در نهایت به بهبود این سیستم کمک کند.
بدرود نظامهای شکستخورده
نظامهای قدیمی به هر دلیلی شکست خوردهاند. از حملههای تروریستی به مدارس گرفته تا بسیاری از مسائل دیگر نیز دست به دست هم داده و وضعیت آموزش را در این کشور وخیم کردهاست. اما حالا شاید مسیر جدیدی پیش روی کودکان بهویژه کودکان فقیر باز شدهباشد. البته فقر مهمترین سد راهِ کودکان در تحصیل بودهاست؛ اکثر خانوادههای روستایی ترجیح میدهند فرزندشان سر زمین به آنها کمک کند تا اینکه به مدرسه برود و برایشان هزینه داشتهباشد. به هر حال در کنار فقر، آموزش هم عامل مهمی است که باید به آن توجه داشت. وقتی بچهها به مدرسه بروند و چیزی یاد نگیرند طبیعی است که میلی به مدرسه رفتن نداشتهباشند. به همین خاطر است که پاکستانیها همه این اصلاحات را در سطح جامع در نظر گرفتهاند.
حقوق معلمها یکی از مسائلی است که در پاکستان باید به آن توجه شود تا کیفیت آموزش افزایش پیدا کند. اکثر پولهایی که به عنوان بودجه آموزشوپرورش در پاکستان کنار گذاشته میشد به هدر میرفت اما اخیراً اصلاحاتی در این زمینه در نظر گرفته شده تا مانع از هدررفت این بودجه شود. اتفاقات اخیر در پاکستان به هر شکلی که پیش برود میتواند یک قدم به جلو باشد. این حرکت از پنجاب شروع شده و به زودی همه نقاط این کشور را در خود خواهد گرفت. در این بین یک نکته جالب توجه است: سیاستمداران پاکستانی دریافتهاند که مدرسه میتواند ابزاری سیاسی باشد و به همین خاطر بیشتر به آن توجه کردهاند. خوب یا بد، پاکستانیها در مسیر بهبود مدارس قرار گرفتهاند.