هزینه ایجاد زیرساخت در پروژه مسکن مهر مسئولان را متوجه فرصت های خاموش بافت فرسوده کرده است. اشتغال، تامین مسکن مناسب برای مردم، بازی دادن سرمایه گذاران تنها چند پیامد اقتصادی ترمیم بافت فرسوده است.
تقاضای مسکن در ایران همیشه از عرضه آن پیشی گرفته است. برای پاسخ به تقاضای فزاینده مسکن در ایران به عرضه یک میلیون و 400 هزار واحد مسکونی در سال نیاز داریم و البته درمان هایی مثل ایجاد شهرک های اقماری هم به داد بازار مسکن در کلان شهرها نرسیده است. راه اندازی پروژه هایی مثل مسکن مهر هم دولت ها را به مرحله داغ گذاشتن بر پشت دستشان رسانده تا دیگر در جایی که هزینه های ایجاد زیرساخت هایش سر به فلک می کشد، خانه ای برای مردم نسازند.
دولت روحانی در چهارسال گذشته تلاش کرده با افزایش سقف تسهیلات بانکی برای خرید مسکن، تسهیل خرید اوراق و ایجاد صندوق ممتاز یکم طرف تقاضا را تحریک کند تا شاید بازار به خواب رفته مسکن کمی بخود بیاید. امسال اما به نظر می رسد ایده های بهتری برای تغییر حال و هوای بازار سرپناه در دولت وجود دارد. روحانی رییس دولت دوازدهم در جلسه معرفی اعضای کابینه جدیدش در سال جاری به مجلس شورای اسلامی از اهمیت بافت فرسوده در حل معضل مسکن گفته است.« معتقدم بهترین میدان برای راه اندازی بخش مسکن، بافت فرسوده است که همه زیرساخت ها را دارد. هم آب دارد، هم برق دارد، هم مدرسه دارد، پس به نظر من مشکل بخش مسکن با همکاری بخش خصوصی قابل حل است». البته روحانی پیش از این با گفتن جمله «ما در مسکن نتوانستیم باهم به توافق برسیم». از این بی توجهی کارگزاران حوزه مسکن به بافت فرسوده هم گلایه کرده بود.
برای پایان بخشیدن به این گلایه و البته با هدف اقدام عملی در جهت توسعه فرصت های شغلی در بودجه سال 97 ساخت سالانه 200 هزار واحد مسکونی در بافت فرسوده در نظر گرفته شده است. رییس جمهور در جلسه ارائه لایحه بودجه سال 97 به مجلس شورای اسلامی از در اولویت بودن بازسازی بافت فرسوده خبر داده و گفت:« اینکه در بیابان 30 تا 40 کیلومتر بیرون شهر زمین صافی را پیدا و برجی را احداث کنیم که جاده، آب، برق، گاز، مدرسه، مسجد و کلانتری آن معلوم نیست کجاست مشکل اول است؛ خطای ما این بود که در دولت های گذشته رفتند تا بیابان ها را تبدیل به مسکن کنند در حالی که مسکن در وسط شهر جا دارد. وسط شهر محله ای وجود دارد با 100، 200 و 500 تا خانه کوچک 50 تا 70 متری که قدمت آن به 60 تا 70 سال بر می گردد و در تهران و کلانشهرها مانند مشهد و اصفهان مشهود است؛ بیاییم این محله ها را به عهده بگیریم مسکن مناسب را در آن احداث و مردم را به این واحدها منتقل کنیم خانه های فرسوده را خراب و به جای آن فضای باز و ورزشگاه و مدرسه دایر کنیم و این در حالی است که اجرای آن نیاز به بودجه ندارد».
از نظر رییس جمهور دیگر خطای بزرگ در ساخت مسکن مهر استقراض از بانک مرکزی بود که به افزایش پایه پولی و تورم 45 درصدی منجر شد، نتیجه ای که در ترمیم بافت فرسوده با هدف توسعه شغل و مسکن تکرار نخواهد شد. روحانی در این باره گفت:«ما باید مسکن مردم را به طور صحیح، درست کنیم ، نیاز به پول بانک مرکزی نداریم بلکه سرمایه دار را می آوریم زمین را در اختیارش می گذاریم آنوقت دوبرابر مسکنی که در آن محله وجود دارد او می سازد مسکن صاحبان خانه را تحویل می دهد سپس مسکنی را که می ماند به عنوان هم سرمایه گذاری و هم سود برداشت می کند.درباره تحول و بازسازی در بافت فرسوده جلسات متعددی را در دولت دوازدهم برگزار کردم حتی در جلسه ای سرمایه گذاران بخش خصوصی را هم با حضور مسئولان دولتی دعوت کردم که دیدگاه های خود را بیان کردند و گفتند ما نیاز به چیزی نداریم فقط وقتی مسکن را درست می کنیم مشتری برای فروش داشته باشیم. بنابراین در این باره به تسهیلات ارزان قیمت برای خانه اولی ها و آنهایی که خانه شان در منطقه بافت فرسوده است و آنهایی که در حاشیه شهرها قرار دارند نیاز داریم».
در ادامه اجرای ایده ترمیم بافت فرسوده رییس بانک مسکن از حمایت این بانک از ترمیم بافت فرسوده خبر داده است. به گفته رحیمی انارکی در سال آینده بخشی از تسهیلات بدون سپرده این بانک به بافت فرسوده تعلق می گیرد کما اینکه در سال جاری در کنار وام مسکن از محل صندوق سپرده ممتاز به زوجین ۲۰ میلیون تومان تسهیلات بدون سپرده پرداخت میشود و این شرایط در سال آینده نیز ادامه خواهد داشت. به گفته مدیرعامل بانک مسکن قرار است بخشی از منابع صندوق توسعه ملی هم برای اهرم سازی منابع تسهیلات بافت فرسوده اختصاص پیدا کند. دورنمای ترمیم بافت فرسوده و حاشیه شهرها که 19 میلیون ایرانی و به عبارت دیگر 35 درصد از جمعیت کل کشور را در بر می گیرد، به نظر روشن می رسد. آمار نشان می دهد که صدور پروانه های ساختمانی در پایتخت در ماه گذشته نسبت به مدت مشابه در سال قبل 7 درصد افزایش پیدا کرده است. در دی ماه معامله خانه های بالای 15 سال هم بیشتر شده است که گویای استقبال سرمایه های خرد از فرصت های مدفون در بافت فرسوده است. اکنون باید دید دولت دوازدهم چگونه راه سرمایه گذاران بزرگ بخش خصوصی را برای ورود به فرایند ترمیم بافت فرسوده هموار می کند؟