طبق اولین برآوردها در سال 1350 مقدار کل فرسایش آبی در 125 میلیون هکتار از اراضی غیردشتی ایران، شامل نواحی کوهستانی البرز، زاگرس و سایر نواحی کوهستانی کشور و دشت های دامنه ای بیش از یک میلیارد تن تخمین زده شده است.
جمعیت کشور رو به افزایش است. اولین موضوعی که با رشد جمعیت به ذهن می رسد، رفع احتیاجات غذایی است که آن هم به خاک وابسته است. برای تامین این نیازها فشار برمنابع اراضی و خاک افزایش یافته و در نتیجه فرسایش و تخریب هم همگام با آن تشدید شده است.
موسسه پژوهش هاي برنامه ريزي، اقتصاد كشاورزي و توسعه روستايي در گزارشی به بررسی تحولات مدیریت خاک پرداخته است. طبق این گزارش، «در کشور سیر تحولات مالکیت زمین، نظام های زمین داری و مناسبات ارضی با فراز و نشیب های بسیاری همراه بوده است. این تحولات تحت تاثیر عوامل دیگری نظیر نابسامانی های اجتماعی، تاثیرپذیری از فرهنگ های برون مرزی، بروز تنش ها، وقوع جنگ ها و یا شرایط ناشی از سوداگری ارضی و رانت ها تشدید شده است. به طوری که در اغلب موارد این عوامل نقش به مراتب بارزتری از ماهیت اصلی زمین در ارزش گذاری و سیاست های ناظر بر آن داشته است.»
اما این موارد تنها موضوعاتی نبوده است که مدیریت خاک را تحت تاثیر قرار گرفته است. علاوه بر این، زمین در گذر از مراحل مختلف تاریخی تولیدی یا تحولات اقتصادی اجتماعی، سیاسی یا اشکال و نظام های مختلف مالکیت و بهره وری رو به رو شده است. از طرفی هم وجود اقلیم های متنوع در کشور و نیز شیوه های مختلف معیشت مبتنی بر زمین، سبب شده تا طیف بسیار گسترده و متنوعی از قوانین و مقررات، دستورالعمل ها و یا رفتارهای مبتنی بر آداب و سنن و در مورد زمین و مناسبات اراضی شکل گیرد.
این در حالی است که خاک بالعکس آب تجدید پذیر نیست، به طور متوسط هر سانتی متر خاک ۶۰۰ تا ۷۰۰ سال زمان می برد تا از سنگ مادر تشکیل شود. به گفته علی مراد اکبری معاون آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی، میزان فرسایش در کشور بالاست، که دلیل آن نیز شرایط اقلیمی، شرایط بارندگی و عدم رعایت برخی اصول فنی است به عنوان مثال در بسیاری نقاط شخمی که انجام می شود در جهت شیب انجام می گیرد، که خود این امر باعث فرسایش می شود. فرسایش خاک در ایران سالانه حدود ۱۶ تن در هکتار است، در دنیا متوسط فرسایش خاک حدود ۶ تن در هکتار است. این رقم نسبت به متوسط دنیا خیلی بالاست و سبب تخلیه عناصر غذایی خاک می شود و خاک زراعی ما را دچار مشکل می کند.
طبق اولین برآوردها در سال 1350 مقدار کل فرسایش آبی در 125 میلیون هکتار از اراضی غیردشتی ایران، شامل نواحی کوهستانی البرز، زاگرس و سایر نواحی کوهستانی کشور و دشت های دامنه ای بیش از یک میلیارد تن تخمین زده شده است. این رقم حدود 10 سال بعد یعنی در سال 1360 برمبنای نقشه وضع موجود فرسایش خاک در ایران که توسط سازمان های یونسکو و فائو تهیه شده معادل 1.5 میلیارد تن برآورد شده است.
همچنین طبق این گزارش و تحقیقات گسترده ای که در سال 1373 در حدود 73 میلیون هکتار از اراضی کشور با اندازه گیری رسوب 20 سال مربوط به 120 دستگاه رسوب سنج در 24 حوزه از حوزه های آبخیز کشور انجام شده، پس از تجزیه و تحلیل این آمارها، رسوبی برابر با 254 میلیون تن و رسوب ویژه معادل 348 تن در کیلومتر مربع به دست آمده است. به دلیل عدم وجود آمار وضعیت فرسایش خاک، از نسبت رسوب دهی استفاده شده و مقدار فرسایش ویژه در این حوزه های آبخیز 25 تن در هکتار در سال به دست آمده است. بنابراین میزان فرسایش خاک در 72 میلیون هکتار اراضی مطالعه شده برابر 1.825 میلیارد تن در سال است. اگر وسعت اراضی دارای حاکمیت فرسایش آبی کشور 125 میلیون هکتار در نظر گرفته شود، میزان فرسایش خاک برابر 3.125 میلیارد تن خواهد بود، بنابراین طی این 23 سال، میزان فرسایش خاک در کشور بیش از 3 برابر افزایش یافته است.
اصلاحات ارضی شاید به نظر اصلاحات و از بین بردن فئودال ها به نظر می رسد، اما در عمل کشاورزی را غیراقتصادی کرد. علاوه بر این طبق گزارش موسسه پژوهش هاي برنامه ريزي، اقتصاد كشاورزي و توسعه روستايي خرد شدن اراضی یکی از پدیده هایی است که موجب غیراقتصادی شدن کشاورزی و نهایتا تغییر کاربری کشاورزی به سایر کاربری های دیگر می شود. یکی از علل عمده خرد شدن اراضی موضوع ارث است. ارث موجب قطعه قطعه شدن اراضی شده و متعاقبا مالکیت های خرد را فراهم می کند. مالکیت های خرد هم کشاورزی را از حالت اقتصادی خارج می کند.
تسنیم هم به نقل از المانیتور درباره هزینه های فرسایش خاک نوشت: «هرچند فرسایش خاک یک موضوع جهانی است، اما ایران یکی از بالاترین نرخ های فرسایش خاک در جهان را داراست و برخی گزارش ها نشان می دهد که ایران با دارا بودن ارقام فرسایش سالانه 2 تا 4 میلیارد تی، دومین کشور از نظر فرسایش بالای خاک در جهان است که تقریبا 4 برابر متوسط جهانی است. این موضوع نه تنها از نظر بروز چالش های مهم زیست محیطی هزینه های زیادی بر کشور تحمیل می کند، بلکه به اقتصاد ایران نیز در ابعاد گسترده ای آسیب می زد. اگر ارزش هر تن خاک را 28 دلار برآورد کنیم، هزینه فرسایش خاک در ایران به 56 میلیارد دلار می رسد که بالاتر از کل درآمد نفتی کشور است که در سال 2016 به 41.123 میلیارد دلار رسید.»
این میزان هزینه و خسارت در حالی به کشور تحمیل می شود که از زمان لایحه حفاظت از خاک در مجلس حدود ۱۰ سال می گذرد حالا نایب رییس کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی مجلس می گوید که به احتمال زیاد، این لایحه تا قبل از پایان سال در دستور کار صحن علنی مجلس قرار می گیرد. اقتصادآنلاین در گزارشی در این باره نوشت: به گفته مسئولان، تصویب لایحه قانون خاک به دریافت اعتبارات بیشتر برای رفع مشکلات خاک و اجرای برنامه های تدوین شده کمک خواهد کرد. آنطور که مسئولان می گویند لایحه حفاظت از خاک در دو بخش اصلی فرسایش و آلودگی خاک تدوین شده و برای نخستین بار راهبردها، سیاست ها و خط مشی های مدیریت، حفاظت و بهره برداری پایدار از منابع خاک، معیارها و شاخص های آلودگی و تخریب خاک و اصول فنی بهره برداری پایدار حسب کاربری های مختلف منابع خاک کشور تدوین و اجرا می شود.