به گفته ناصر كلانتری، رئیس سابق انستیتو تحقیقات غذایی، در سال 1382، وضعیت دریافت كلسیم در كشور بررسی شد كه نشان داد 80 درصد جمعیت كشور، دریافت ناكافی كلسیم دارند.
صنایع لبنی یکی از صنایع ارزآور، سازنده اشتغال و لازم برای سلامت کشور است. ایران سالانه حدود 9 تا 10 میلیون تن شیر در دامداریهای مختلف کشور تولید میکند که بخشی از آنها به فرآوردههای لبنی تبدیل میشوند و مقداری از این فرآوردهها نیز به صادرات اختصاص داده میشود. در سال گذشته، طبق اعلام وزارت جهاد کشاورزی، 8.5 درصد از فرآوردههای شیر کشور در قالب 30 نوع فرآورده لبنی از قبیل انواع پنیر، خامه، دوغ، ماست و شیر با طعمهای مختلف و با کیفیت بالا در سبد صادراتی قرار گرفت. پیشبینی شده است که امسال نزدیک 10 میلیون تن شیر در کشور تولید و به فرآوردههای مختلف و متنوع تبدیل شود. میزان تولید شیر در سال گذشته 9 میلیون و 650 هزار تن بوده است. سال 94 نیز حدود 600 هزار تن فرآوردههای لبنی به کشورهای هدف صادر شده بود.
چهار مشکل بزرگ صنایع لبنی
صنایع لبنی در ایران در چهار محور دارای نقاظ ضعف بزرگی است؛ در شهریورماه امسال نشست فراکسیون صنایع غذایی مجلس با رئیس سازمان غذا و دارو و جمعی از فعالان صنایع لبنی کشور در اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی اتاق ایران برگزار شد و مشکلات این صنعت به طور مفصل مورد بررسی قرار گرفت. در این نشست، مشکلات این حوزه در این چهار محور مطرح شد.
در این نشست، روند قیمتگذاری همچنان به عنوان اولین چالش بنگاههای تولیدی مورد توجه قرار گرفت و فعالان حوزه لبنیات عنوان کردند که روند قیمتگذاری محصولات باید مورد بازنگری قرار گیرد. از سال 1394 اجازه افزایش قیمت به کارخانههای تولید شیر خشک نوزاد داده نشده که این مقوله با توجه به افزایش بهای تمامشده کالا موجب آسیبرسانی به واحدهای فعال شده است. کاوه زرگران، دبیرکل کانون انجمن صنایع غذایی ایران و رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق تهران، با نگاهی متفاوت به موضوع قیمتگذاری، خواستار نرخگذاری محصولات با نظر تشکلهای فعال در هر حوزه شد. به اعتقاد این فعال اقتصادی قیمتگذاری بر اساس نظام عرضه و تقاضا میتواند به بهبود شرایط تولید کشور کمک کند. به گفته او، «دو سال قبل جلسات متعددی با سازمانهای مربوطه برای آزادسازی قیمتها بهجز کالاهای اساسی برگزار کردیم که به نتیجه هم رسیدیم اما موضوع فراموش شد.» به باور این عضو هيئت نمایندگان اتاق ایران اگر نظام عرضه و تقاضا رعایت شود خودبهخود گرانفروشان طرد ميشوند و نظام توزیع نیز اصلاح میشود.
در این نشست، رضا باکری، دبیر انجمن صنایع فرآوردههای لبنی ایران، در مورد مشکلات دیگری که در این حوزه وجود دارد نیز تذکر داد. به گفته او، سال گذشته نزدیک تعطیلات نوروز ناگهان اعلام شد که تولید شیرخشک شماره 3 که ویژه کودکان بالای دو سال است، به درخواست انجمن ترویج شیر مادر، ممنوع است. با رایزنیهایی که انجام شد فعالان حوزه لبنیات توانستند این مشکل را برطرف کنند و مجوز تولید را تا پایان سال 96 بگیرند اما مجددا بخشنامهای مبنی بر توقف تولید این محصول خاص ابلاغ شده است. به گفته باکری، این بخشنامههای یکشبه آسیبهای جدی به تولید میزند و حتی مانع جذب سرمایهگذاریهای خارجی در کشور میشود.
نماینده شرکت نستله نیز با حضور در این جلسه با تأیید اظهارات باکری خواستار ارائه چشمانداز مشخصی در مورد تولید این محصول در کشور شد. به اعتقاد او شرکتهای خارجی باید بتوانند از وضعیت اقتصادی ایران پيشبيني داشته باشند تا بتوانند برای خود برنامهریزی کنند در غیر این صورت هیچ شرکتی رغبت به سرمایهگذاری نخواهد داشت چراکه از آینده سرمایه خود مطمئن نیست. مسئله دیگری که در این نشست موردتوجه قرار گرفت، موضوع بدهی داروخانهها به کارخانههای تولیدی بود. بخش زیادی از شیرخشکهای تولیدی به داروخانهها فروخته شده اما كارخانهها نتوانستهاند پول خود را دریافت کنند و همینطور بر میزان بدهیها افزوده شده است. پاسخ داروخانهها به این وضعیت هم این است که سازمان تأمین اجتماعی هنوز با آنها تسویهحساب نکرده است.
جمشیدی، نماینده سازمان غذا و دارو که در این نشست حاضر بود، اعلام کرد که از سال 1392 هیچ فرآورده شیرخشکی وارد کشور نشده و در سال گذشته تولیدکنندگان کشور موفق شدند 5 میلیون و 200 هزار قوطی شیرخشک صادر کنند. به گفته او، این امر نشان میدهد که وضعیت کشور از نظر کیفیت تولید شیرخشک بالاست. او گفت: «اگر بخواهیم مصرف شیر مادر را ترویج کنیم با توقف شیرخشک شماره 3 به این هدف نمیرسیم. حتی ممکن است این کار افزایش قاچاق را هم در پی داشته باشد چون تقاضا برای آن هست و بازار خوبی پیش روی قاچاقچیان قرار میگیرد.»
غلامرضا اصغری، رئیس سازمان غذا و دارو و معاون وزیر بهداشت، با ابراز خرسندی از صادراتی شدن محصول شیرخشک نوزاد که استانداردهای خاص بینالمللی دارد، در این نشست اعلام کرد که کلیات بحثها در آن جلسه که به وسیله فعالان صنف فرآوردههای لبنی اظهار شده بود قابلپذیرش است و باید برای اجرایی کردن آنها، جزئیات موردتوجه قرار بگیرد: «بهطور حتم در برنامهریزیهای آینده از این نظرات استفاده خواهیم کرد.» اعضای فراکسیون صنایع غذایی مجلس نیز با تأیید مشکلات مطرحشده از نمایندگان دولت خواستند که بررسیهای کارشناسی را در مورد موضوعات مطرحشده انجام و آنها را برای اجرا در اختیار مجلس قرار دهند. با این حال، باید گفت که حل مشکلات صنفی و سدهای پیش روی فعالان اقتصادی حوزه فرآوردههای لبنی به برنامهریزی منسجم و همکاری همه نهادهای حاکمیتی نیاز دارد و صرفا تایید این مسائل در جلسات به صورت لفظی به نتیجهای نمیانجامد.
میزان مصرف مردم
سال 1389 و با حذف يارانه توليد از مراحل فرآوري شير و ساير محصولات لبني، قيمت اين ماده غذايي چنان افزايش يافت كه مسئولان وقت وزارت بهداشت با مرور گزارشهايي از وضعيت مصرف شير و فرآوردههاي لبني، نسبت به كاهش 22 درصدي مصرف هشدار دادند. اما در شهريورماه امسال زهرا عبداللهي، مديركل دفتر بهبود تغذيه وزارت بهداشت، از كاهش 37 درصدي مصرف لبنيات طي 7 سال گذشته و به دليل قطع يارانه توليد و افزايش قيمت تمامشده خبر داد.
در برنامه توسعه پنجم، پيشبيني شد كه سرانه مصرف لبنيات به 156 كيلو در سال برسد، اما طبق آنچه اهالی صنفي فعال در حوزه لبنیات اعلام میکنند، این امر نهتنها محقق نشده بلكه كاهش هم داشته است. محمدرضا اسماعیلی، رئیس اتحادیه تولیدکنندگان فرآوردههای لبنی، در آبانماه امسال به روزنامه «اعتماد» گفت که در حال حاضر، از مجموع حدود 1500 كارخانه توليدكننده محصولات لبني، بيش از نيمي از كارخانهها تعطيل شده و باقي هم 30 درصد زير ظرفيت اسمي كار ميكنند. به گفته او، «ما با كاهش جدي مصرف لبنيات در كشور مواجهيم و سرانه سالانه مصرف، در بهترين حالت، 60 ليتر است كه دليل اصلي اين كاهش، تبليغات نادرست است. در حالي كه سالانه 4 ميليون تن فرآورده لبني در كشور توليد ميشود و حدود 700 ميليون دلار صادرات داريم، تاييد ميكنم كه قيمت فرآوردههاي لبني هم يكي از دلايل كاهش مصرف بوده. وقتي توليدكننده، بعد از هدفمندي يارانهها با افزايش 500 درصدي قيمت شير خام و هزينه حاملهاي انرژي و بستهبندي و حقوق كارگر مواجه شده، قطعا اين افزايش بر قيمت تمامشده براي مصرفكننده هم تاثيرگذار است.»
به گفته ناصر كلانتري، رئيس سابق انستيتو تحقيقات غذايي، در سال 1382، وضعيت دريافت كلسيم در كشور بررسي شد كه نشان داد 80 درصد جمعيت كشور، دريافت ناكافي كلسيم دارند. لبنيات منبع بسيار غني از پروتئين و تامينكننده قندهاي مفيد مانند لاكتوز و همچنين مواد معدني و ويتامينهاست. شايد بتوانيم كلسيم را از ميوهها و سبزيجات هم دريافت كنيم اما كلسيم موجود در ميوهها و سبزيجات، به مرغوبيت كلسيم لبنيات و به طور خاص، شير نيست. او اخیرا گفته است: «قطعا هدفمندي يارانه بايد كمك ميكرد كه قيمت تمامشده براي مصرفكننده كمتر بشود كه اين اتفاق نيفتاد و به عكس، پول يارانه بين مردم توزيع شد و مردم هم با اين پول شير و ماست نميخرند. البته مشكل كشور ما، صرفا گراني قيمت نيست بلكه ما دچار مشكل فرهنگي در مصرف مواد غذايي مفيد و سودمند هستيم. جواب بسياري از ايرانيها به ضرورت مصرف شير اين است كه ما را خيلي وقت است از شير گرفتهاند. در عين حال، بيش از 60 درصد مردم ساكن در نيمكره شرقي دچار كمبود لاكتاز - آنزيم جذب و هضم لاكتوز- و بنابراين، دچار اختلال جذب لاكتوز هستند كه اين مشكل، يك اختلال قوميتي است و در بعضي اقوام، بيشتر يا كمتر است. همين اختلال، عامل مهمي براي امتناع بسياري افراد از خوردن شير در اين بخش از كره زمين است كه كشور ما را هم شامل ميشود. اما توجه داشته باشيم كه 80 ميليون نفر جمعيت كشور، دچار اين اختلال نيستند و ما با مشكل بيفرهنگي در مصرف لبنيات و توزيع نامناسب مواجهيم. چنان كه جمعيت قابل توجهي از شهروندان ايراني ساكن در روستاها، به دليل سيستم نامناسب توزيع، دسترسي به محصولات لبني و حتي ميوه و سبزيجات تازه ندارند. اما در همين روستاها، نيسانهاي توزيع پفك و چيپس و نوشابه و تنقلات مضر و بيارزش، دايم در رفت و آمد هستند.» به گفته این مسئول سابق انستیتو تحقیقات غذایی درباره سهمدهي به دلايل پايين بودن سرانه مصرف شير و لبنيات در ايران، مشكل فرهنگ، 20 الي 25 درصد سهم دارد چون دیده میشود كه مردم از خوردن شير خيلي استقبال نميكنند اما نوشابه سر سفرهشان دارند. اختلال جذب لاكتوز هم سهمي در حدود 25 درصد دارد اما قيمتگذاري و نحوه توزيع محصولات لبني و شير، به طور مشترك 50 درصد دليل استقبال اندك از شير و فرآوردههاي لبني است.
ماجرای پالم
در سالهای اخیر ماجرای وارد کردن روغن پالم در لبنیات ایران به یکی از موضوعات پرسروصدا تبدیل شده بود. در همان زمان، نشریه «نظام دامپزشکی» مقالهای تحت عنوان «استفاده از روغن نخل در صنایع فرآوردههای شیری» منتشر کرد که سه محقق که این مقاله را نوشته بودند، نتیجه گرفتند تا زمانی که مطالعات قوی از نظر علمی و بهویژه از نوع کارآزمایی درمانگاهی، مفید يا مضر بودن مصرف روغن نخل را برای سلامت انسان به طور قاطعانه تعیین نکرده، توصیه به دریافت کمتر آن از تمام مواد غذایی عاقلانه به نظر میرسد ولی نباید این نکته را نیز فراموش شود که راه ورود عمده این روغن به بدن ایرانیان، مصرف انواع روغنها، مواد سرخکردنی، روغنهای پختوپز، شیرینی و شکلات و غیره است و نه مصرف لبنیات.
در همین مقاله نوشته شده که سفارش به مصرف کمتر چربیها و غذاهای سرخکردنی و کاهش مصرف کلی چربیها و کاهش دریافت اسیدهای چرب ترانس به حداقل ممکن و در حد صفر، توصیههایی كلی در زمینه مصرف انواع چربیها برای سلامتی افراد جامعه است که باز هم به وجود یا نبود روغن نخل در لبنیات ارتباطی ندارد. نویسندگان این مقاله تاکید کردهاند در صورتی که بخواهیم بهدور از احساس و همگام با روند جهانی به موضوع افزودن روغن نخل به فرآوردههای شیری نگاه کنیم، چارهای جز صدور مجوزهای لازم برای استفاده از این روغن در صنایع لبنیات وجود ندارد. اما لازم است برای حفظ حقوق مصرفکنندگان، اول آزمایشگاههایی با تجهیزات کافی در وزارت بهداشت، سازمان دامپزشکی کشور و سازمان ملی استاندارد برای جستوجو و تعیین دقیق مقدار این روغن و سایر روغنهای غیرلبنی راهاندازی شود یا به نحوی مطلوب، از خدمات آزمایشگاههای همکار بخش خصوصی یا دانشگاهی استفاده شود؛ و دوم اینکه مقررات برچسبگذاری مواد غذایی به طریقی تغییر یابد که تولیدکنندگان موظف به درج دقیق مقدار و نام این روغن و سایر روغنهای گیاهی روی بستهبندی لبنیات یا هر ماده غذایی دیگر باشند. با مقررات برچسبگذاری فعلی، حقوق مصرفکننده ایرانی رعایت نمیشود.
همچنین تاکید شده بود که هرچند سازمان دامپزشکی کشور و اتحادیههای دامداران مدعی هستند که امکان استفاده از روغن نخل و سایر چربیهای گیاهی در شیر خام وجود ندارد، اما با توجه به اینکه تاکنون نتایج هیچ پژوهشی در این زمینه در کشور منتشر نشده، لازم است سازمان دامپزشکی کشور که وظیفه نظارت بر شیر خام را بر عهده دارد، به انجام تحقیقی گسترده و جامع در مورد وجود یا نبود روغن نخل در شیر خام در کشور اقدام کند. به گفته نویسندگان مقاله نشریه نظام دامپزشکی، زمینهساز عمده اینگونه تقلبات در کشور، کنترل دولت بر بهای لبنیات و آزادسازی قیمت نهادههای دامی است که سبب شده حاشیه سود برای تولیدکنندگان فرآوردههای دامی کاهش یابد و ضمن توجیهناپذیر ساختن سرمایهگذاری در صنعت لبنیات و غیررقابتی کردن فضای تولید این ماده غذایی و جلوگیری از برندسازی، احتمال تقلب را نیز افزایش دهد.
ظرفیتهای صادراتی
سازمان توسعه تجارت ایران اعلام کرده است که حدود 30 درصد مجموع صادرات صنایع غذایی در ایران در سال 95 به فرآوردههای لبنی اختصاص داشته است و این سهم بالا، نشاندهنده اهمیت این صنعت در ارزآوری و افزایش صادرات غیر نفتی در کشور است.صنایع لبنی در سال گذشته رونق خوبی در زمینه صادرات به کشورهای منطقه داشت؛ بر اساس آمار رسمی، صادرات سال گذشته لبنیات، حدود 773 میلیون دلار بوده که نسبت به سال قبل از آن، 10 درصد از نظر وزنی و 25 درصد از نظر ارزشی افزایش داشت. در این میان، ماست با 218 میلیون دلار در صدر جدول لبنیات صادرشده قرار داشت و پس از آن به ترتیب پنیر با 187 میلیون، شیرخشک با 129 میلیون، خامه و بستنی هم با 120 میلیون دلار رتبههای دوم تا چهارم را در میزان صادرات دارا بود. البته در سال گذشته واردات فرآوردههای لبنی به داخل کشور نیز انجام شد که از نظر وزنی 56 هزار تن و از نظر ارزشی 251 میلیون دلار ثبت شد. در این واردات، کره با واردات 46 هزار تنی و ارزش 184 میلیون دلاری و شیر خشک با وارداتی 7 هزار تنی و 50 میلیون دلاری مهمترین اقلام بودند. مقایسه اعداد مربوط به واردات و صادرات فرآوردههای حوزه لبنیات مشخص میکند که از سال 1393 تراز تجاری ایران در این زمینه مثبت بوده و مدام رشد داشته است.
حسن رکنی، معاون وزرات جهاد کشاورزی، در مهرماه امسال نیز از رشد صادرات فرآوردههای لبنی ایران خبر داد و گفت که پیشبینی و برآورد وزارت کشاورزی برای صادرات شیر و لبنیات حدود یک میلیون تن در سال 96 است. به گفته او، حدود ۱۰۰ هزار تن شیر و انواع لبنیات در هر ماه به کشورهای مختلف صادر شده است که طی پنجماهه امسال بیش از ۵۰۰ هزار تن صادرات داشتیم که «در تاریخ کشاورزی ایران چنین اتفاقی سابقه نداشته است». او با اشاره به اینکه سالانه ۱۰ درصد تولیدات مرتبط با صنعت شیر و لبنیات صادر میشود، گفت که صادرات محصولات ۲۰ نوع فرآورده مختلف را شامل میشود و به کشورهای مختلفی از همسایگان ایران تا کشورهای اروپایی صادر شده است.
افزایش قیمت لبنیات تا حدود 25 درصد در بازارهای جهانی، این امکان را برای تولیدکنندگان فرآوردههای لبنی ایرانی به وجود آورده که از فضای رقابتیتری در بازار جهانی بهرهمند شوند. میزان صادرات فرآوردههای لبنی ایران به قدری پیشرفت کرده است که در آبانماه امسال، سند همکاری مشترکی حول محورهایی چون تبادل علمی و تجربی در زمینه ارتقای کیفی شیر خام و مطابقت استانداردهای محصولات لبنی ایران با استانداردهای اتحادیه اروپا (CE) امضا شد تا محصولات لبنی ایران قابلیت صدور به این اتحادیه و دیگر کشورهای دنیا را پیدا کند.
در سالهای اخیر، تحریم کشور روسیه از سوی امريكا و کشورهای اروپای غربی نیز موجب شد صنایع فرآوردههای لبنی ایرانی تلاش کنند زمینههای صادرات این محصولات را به روسیه گسترش دهند. ظرفیت صادراتی روسیه در این صنعت حدود 1 میلیارد دلار برآورد شده است. چند شرکت بزرگ در حوزه فرآوردههای لبنی توانستند سال گذشته مجوز صادرات لبنیات به روسیه را دریافت کنند اما به گفته فعالان این حوزه، همچنان مشکلاتی در این زمینه وجود دارد. بزرگترین مشکل صادرات لبنیات به روسیه مسئله قیمت این محصولات در آنجاست؛ قیمت محصولات لبنی روسیه نسبت به محصولاتی که ایران به آنجا ارسال میکند تقریبا نصف است و این، کار را برای صادرات به روسیه مشکل میکند. صادرکننده و تاجر باید توانایی و قدرت رقابت در بازارهای بینالمللی را داشته باشد و این اختلاف فاحش قیمت سد بزرگی در مسیر صادرات به روسیه است که به نظر میرسد دولت برای ترغیب بیشتر صادرکنندگان باید تسهیلات مناسبی وضع کند. دولت میتواند از طریق هزینه حمل محصولات صادراتی از مبدأ تا مقصد، آییننامهها، دستورالعملها و تصمیمگیریها با حضور و مشارکت صادرکنندگان و دیگر هزینههای تولید مانند ورود موقت مواد اولیه برای شرکتهای صادرکننده، مشوقهایی وضع کند تا آنها بتوانند از طریق این تسهیلات قدرت رقابت بیشتری در بازارهای خارجی داشته باشند. این از همان جنس کمکهایی است که کشوری مثل ترکیه برای صادرکنندگان خود در نظر گرفته است.
انجمنی به قدمت دو دهه
انجمن صنایع فرآوردههای لبنی ایران سال 1375 به همت برخی خادمان صنایع لبنی کشور در بخش غیردولتی بنیاد شد و با 19 عضو که اغلب از واحدهای بزرگ صنعتی لبنی کشور بودند آغاز به کار کرد و در حال حاضر، با بیش از 40 عضو به فعالیت خود ادامه میدهد. این انجمن اساسنامه مصوب دارد و رسماً به شماره 141 در وزارت کار و امور اجتماعی به ثبت رسیده است. هدف از تشکیل آن در اساسنامه مصوب چنین بیان شده است: «نظر به اصل بیست و ششم قانون اساسی جمهوری اسلامی و با توجه به ماده 131 قانون کار و به منظور حفظ حقوق و منافع مشروع و قانونی و بهبود وضع اقتصادی و همچنین دفاع از منافع صنفی و حرفهای صنایع لبنی ایران در سراسر کشور و رعایت حفظ منافع جامعه و برقراری حسن روابط بین شرکتها و انجام هماهنگیهای لازم با دستگاههای مربوطه دولتی در تهیه و توزیع هرچه بهتر انواع فرآوردههای لبنی در اقصی نقاط کشور، انجمنی به نام «انجمن صنایع فرآوردههای لبنی ایران» تشکیل میشود. این انجمن یک واحد انتفاعی نیست و صرفا در جهت تأمین هدف یادشده در سطور پیشین فعالیت میکند. مدت فعالیت انجمن نامحدود و حوزه فعالیت آن سراسر کشور جمهوری اسلامی ایران است.» حفظ منافع مشترک شغلی صاحبان کارخانهجات لبنی، حفظ و حمایت و دفاع از حقوق مشروع و قانونی، ایجاد ارتباط با سازمانها و ارگانها برای جلب حمایت آنها در راه رسیدن به اهداف انجمن، ملزم ساختن اعضا به اجرای صحیح مقررات، جلوگیری از هرگونه رقابت ناسالم، و توصیه و پیشنهاد در زمینه بهبود روشها، بخشی از وظایف این انجمن است.
انجمن صنایع فرآوردههای لبنی ایران از تعداد فراگیری از شرکتهای فعال در حوزه فرآوردههای لبنی تشکیل شده است که عبارتاند از: افرا شیر باختر (سیمون)، آذربایجان خاوری (شیرین عسل، لیونا)، آفرین جام، شرکت شیر پاستوریزه اراک (صلا)، مجتمع غذایی بهداشتی ارژن، صنایع شیر ایران (پگاه)، ایران خرم، بایا مهر اسپادانا (کره ونک)، بل، لبنیات بیستون، لبنیات و بستنی بهتک، بهداشت کار، فرآوردههای بهار دالاهو (مانیزان)، پارسا مهر آرین، لبنیات پاک، لبنیات پاکبان، لبنیات پاک پی، پنیر و خامه ملایر (پلاره)، صنایع پودر شیر مشهد، تولید و توزیع لبنیات تهران، تولیکولاک (کولاک)، فرآوردههای لبنی تین (دامداران)، لبنیات خاتون گیلان (سارا)، فرآوردههای لبنی رامک، زرین ترنج سپهر (ترحان)، شرکت زرین غزال (دایتی)، فرآوردههای لبنی دوشه آمل (هراز)، دنون، فرآوردههای لبنی دومینو، لبنیات سحر (روزانه)، شرکت صنایع لبنی ساوه (آرین)، مجتمع صنعتی و غذایی سالم، سالم پودران سپاهان، فرآوردههای لبنی شان دشت (پاژن)، بازرگانی مواد غذایی شکلی، صفا دشت (مطهر)، عصر یکتا پیمان، فتح رازی (البرز)، فجر شاهرود (میامی)، صنایع شیر فجر گنبد (صباح)، کازئینات ایران، لبنیات کالبر، فرآوردههای لبنی کاله، کشت و صنعت مغان، صنایع غدایی گدوک فیروزکوه، گلا، صنایع غذایی گلشاد مشهد، لبن دشت (چوپان)، لبن دوش غرب (بفرین)، نگین زمرد نوشین شهر (آیناز)، فرآوردههای لبنی نوبر نیشابور، نهاوند لبن (یوشن)، مطهر گیلان (سرگل)، لبنیات مادی (میماس)، لبنیات میهن.