مقام معظم رهبری چندی پیش در یکی از سخنرانیهای خود بر امنیت اقتصادی در کشور تاکید کردند. به اعتقاد نگارنده چند نکته در فرمایشات مقام معظم رهبری خودنمایی میکند. مسئله اول این است که نگاه ایشان به مسئله اقتصاد صرف درآمد آن نیست. بلکه دغدغه ایشان را نسبت به شرایط اقتصادی کشور و معیشت مردم نشان میدهد. نگاه مقام معظم رهبری به این مسئله و طرح آن در یک مراسم نظامی اهمیت این مسئله را دوچندان میکن
محمدلاهوتی/آینده نگر
اما باید دید چرا مشکلات معیشتی در جامعه ما باعث شده که وضعیت اقتصادی مردم از نظر معیشتی و رفاه اجتماعی مطلوب نباشد؟ دلایل این امر مختلف است. اولین موضوعی که به نظر میرسد در اینباره میتواند مورد توجه باشد، عدم مقاومتی بودن اقتصاد کشور و وابستگی آن به اقتصاد نفتی است. به این معنی که وقتی کشوری تمام منابع درآمدی خود را از فروش نفت که کالایی استراتژیک است کسب میکند و خریداران آن معمولا قدرتهای بزرگ و کشورهای صاحب نفوذ هستند، میتواند در مواقعی که اختلافاتی در دیدگاههای سیاسی به وجود میآید، اقتصاد کشور را با مشکل و دغدغه همراه کند و مسئولان را دچار نگرانی کند. موضوعی که ایشان (مقام معظم رهبری) به آن اشاره داشتند این بود که ما به دلیل وابستگی به اقتصاد نفتی در همه دورانها دغدغه امنیت اقتصادی را داشتیم. ضمن اینکه تنها راه نجات اقتصاد کشور این است که از نفت فاصله بگیریم و اقتصاد را بر اساس اصول اقتصاد مقاومتی اجرایی کنیم و این حضور بخش خصوصی و فعالان این عرصه را طلب میکند. یعنی اقتصاد مقاومتی، اقتصادی است که باید از اقتصاد دولتی فاصله بگیرد. چون نفت در اختیار دولت است و بقیه فعالیتها را بخش خصوصی انجام میدهد. بخش خصوصی نیز در راهی قدم میگذارد که امنیت اقتصادی آن تامین باشد.
به این معنی که اگر قرار است پیشرفتی در اقتصاد ایجاد شود، در وهله اول باید سرمایهگذاری صورت بگیرد و برای سرمایهگذار هم امنیت اقتصادی مهم است. ما شاهد بودیم که به دلیل نوسانات زیادی که در بسیاری از موضوعات اقتصادی مانند ارز پیش آمده، لطمات زیادی به سرمایهگذار وارد شده است. این سرمایهگذار میتواند سرمایهگذار داخلی باشد که به دلیل علاقهای که به کشور دارد، این موضوع را تا حدودی بپذیرد و تا حدودی خود را با شرایط هماهنگ کند، مانند تولیدکنندگان امروز ما که با تمام سختیهایی که وجود دارد همچنان به کار تولید مشغول هستند و سعی میکنند که در جهت ایجاد اشتغال نقش مثبتی داشته باشند. اما وقتی که که ما موضوع رشد اقتصادی 8 درصدی را در قانون برنامه ششم توسعه میبینیم و ابلاغیه اقتصاد مقاومتی را هم داریم، برای تحقق این اهداف نیازمند جذب سرمایهگذار خارجی هستیم. در اینجاست که سرمایهگذار خارجی عرقی به کشور ما ندارد، بلکه سرمایهگذاری میکند که منافعی را کسب کند. سرمایه نیز جایی میرود که امنیت اقتصادی وجود داشته باشد. چه سرمایهگذار داخلی و چه سرمایهگذار خارجی در وهله اول به دنبال جایی است که اصل سرمایه و سود آن در مدتزمان کوتاهتری قابل بازگشت باشد و در اثر تحولات سیاسی دچار مشکل نشود.
متاسفانه در شرایط کنونی کشور ما، شاهد این هستیم که چندنرخی بودن به یکی از معضلات اساسی و جدی اقتصاد در بخش سرمایهگذاری خارجی تبدیل شده است. همچنین نبود ارتباطات بانکی از مشکلات این حوزه است. بنابراین اگر به تمام موارد ذکرشده به صورت یک بسته جدانشدنی نگاه شود، امنیت اقتصادی نیز در صورت بهبود این شرایط حفظ خواهد شد. اگر ما سرمایهگذار خارجی و داخلی را به رسمیت بشناسیم، حقوق آنها را رعایت کنیم و به آنها تضمین دهیم، امنیت سرمایهگذاری بالا میرود. اگر بخواهیم از اقتصاد نفتی فاصله بگیریم چارهای نداریم جز اینکه امنیت سرمایه را در کشور حفظ کنیم و به رسمیت بشناسیم. امروز شرایط سرمایهگذاری در کشور ما بر اساس استانداردهای بینالمللی رتبه خوشایند و خوبی ندارد. ما باید تلاش کنیم این رتبه را ارتقا دهیم و حداقل رتبه ریسک سرمایهگذاری در کشور را به 3 یا 4 برسانیم. این در حالی است که امروز رتبه سرمایهگذاری ما 6 است. این موارد نهتنها در سرمایهگذاری خارجی بلکه در سرمایهگذاری ایرانیهای خارج از کشور نیز تاثیرگذار است. از طرف دیگر باید محیط کسب و کار را شفاف کنیم. امنیت سرمایهگذاری زمانی اتفاق میافتد که رانت در اقتصاد وجود نداشته باشد. اقتصاد شرایطی را میطلبد تا همه فعالان اقتصادی و سرمایهگذاران بتوانند در عرصه اقتصاد کشور از یک شرایط برابر و مناسب برخوردار باشند و در یک محیط یکسان فعالیتشان را انجام دهند. اینها مواردی است که میتواند امنیت سرمایهگذاری را به وجود بیاورد و آن را حفظ کند. در صورت نبود این امنیت نمیتوانیم به بهبود و ارتقای جایگاه سرمایهگذاری در کشور امیدوار باشیم. به نظر میرسد که موضوع فاصله گرفتن از اقتصاد نفتی با توجه به هدفگذاریها و ابلاغیه اقتصاد مقاومتی، یکی از دغدغههای مهم مقام معظم رهبری بوده است که بر آن تاکید داشتهاند.
*رییس کنفدراسیون صادرات ایران