جوزف استیگلیتز اقتصاددان امریکایی برنده جایزه نوبل است که تمرکزش را روی مسئله نابرابریِ اقتصادی و شکاف طبقاتی قرار داده‌است. او سعی دارد با بررسیِ جامعه‌ای مانند امریکا به دلایل شکاف طبقاتی پی ببرد و از دلِ آن مطالعات، راهکارهایی برای رفع نابرابریِ اقتصادی پیشنهاد بدهد.
نسیم بنایی/منبع: آینده نگر
اگر یک نکته در مورد نابرابری وجود داشته‌باشد که جوزف استیگلیتز بخواهد آن را بگوید، آن نکته این است که نابرابری یک نتیجه اتفاقی در اقتصاد نیست بلکه یک انتخابِ اقتصادی است. این کمی دلسردکننده است اما در عین‌حال به این معناست که شهروندان و سیاستمداران این فرصت را دارند که مشکلات را پیش از بدتر شدن، حل کنند.
«بازنویسیِ قوانین اقتصاد امریکا: طرحی برای رشد و رفاهِ اشتراکی»؛ این عنوان یکی از کتاب‌های این برنده جایزه نوبل است. اقتصاددانی که در حال حاضر در دانشگاه کلمبیا به عنوان استاد مشغول به تدریس است. او در کتاب خود پرسشی را مطرح می‌کند: «آیا قوانین اقتصاد امریکا می‌تواند به گونه‌ای بازنویسی شود که به نفع همه باشد و تنها به نفع افراد ثروتمند نباشد؟» استیگلیتز اصرار دارد که پاسخِ این پرسش، مثبت است.
*دنیا در مسیر اشتباهی
استیگلیتز بر این باور است که تصویر فعلی از دنیا، تصویری است که نشان می‌دهد همه به مسیر اشتباهی رفته‌اند. او یادآوری می‌کند که 91 درصد از کلِ درآمدی که در فاصله سال‌های 2009 تا 2012 به دست آمده تنها به کام یک درصد از امریکایی‌های ثروتمند بوده و بقیه نفعی از آن نبرده‌اند. او در بخش نخستِ کتابِ خود به سیاست‌ها و نکاتی اشاره می‌کند که اقتصاد امریکا را به این نقطه رسانده‌است. قصه‌ای آشناست: مرگ اتحادیه‌های کارگران، افزایش مالی شدنِ اقتصاد، و کاهش فرصت‌های ایجاد رفاه برای سایر افراد، تنها باعث شده ثروتمندان، ثروتمندتر بشوند. البته او به فهرستی از دیگر مسائل نیز اشاره می‌کند: ضعف دستمزدها، قوانین ناکارآمد، سیاست‌های غلطِ فدرال رزرو و تمرکز بر رشد کوتاه‌مدت به جای رشد درازمدت.
برنده بزرگ نوبل اقتصاد به این نکته اشاره می‌کند که علی‌رغم پیشرفت‌های تکنولوژی که باید طبق نظریه‌ها باعث افزایش بهره‌وری و کاهش هزینه‌ها بشود، مصرف‌کنندگان برای خدمات مالی هزینه بیشتری پرداخت می‌کنند. این مسئله باعث قدرت گرفتن بانک‌ها و شرکت‌های بزرگ می‌شود. در عین‌حال پول از جیب طبقه متوسط می‌رود. همه اینها از نظر او جامعه‌ای با شکاف طبقاتیِ وسیع را ایجاد کرده‌است. این مسئله نه‌تنها به اقتصاد بلکه به اخلاق هم مربوط می‌شود.
بخش پایانی کتاب استیگلیتز به راهکارهایی برای حل معضلات اقتصادی در زمینه نابرابری می‌پردازد. همان‌طور که فهرستی از عوامل دست به دست هم داده‌اند و نابرابری یا شکاف طبقاتی را شکل داده‌اند، اکنون نیز باید مجموعه‌ای راهکارها را مورد بررسی قرار داد. از سیاست‌های شرکتی گرفته تا پس‌اندازهای دوران بازنشستگی، همگی جزو مسائلی هستند که از نظر استیگلیتز باید اصلاح شوند. او معتقد است همیشه راهکاری پیروز است که مجموعه‌ای از عوامل را در نظر می‌گیرد نه فقط یک عامل.
یکی از مواردی که استیگلیتز به آن توجه دارد، شیوه انجام کسب‌وکار در کشوری مانند امریکاست. برای مثال او به شیوه پرداخت اجاره‌ها و کرایه‌ها اشاره می‌کند و معتقد است این سیستم به گونه‌ای است که به نفع طبقه ثروتمند تمام می‌شود. مسئله دیگری که او به آن اشاره می‌کند سیستم لابی کردن است که روی قوانین پولی تأثیر می‌گذارد. در واقع این لابی‌ها به قیمت اضمحلال اقتصاد تمام خواهد شد. استیگلیتز پیشنهاد می‌کند کرایه‌ها کاهش پیدا کند چرا که نقشی حیاتی در کاهش نابرابری خواهد داشت.
همه تلاش‌ها برای رفع نابرابریِ اقتصادی زمانی ثمر خواهد داشت که اصلاحات صورت بگیرد. بسیاری از این اصلاحات به اعتقاد استیگلیتز باید در باور انسان‌ها شکل بگیرد. بسیاری از تغییراتی که استیگلیتز برای رفع نابرابری‌های اقتصادی به آنها اشاره می‌کند در حقیقت اصلاحاتی اساسی به شمار می‌آیند که سیاست‌های اقتصادیِ کشوری مانند امریکا را از پایه به هم می‌ریزند. دنیایی که استیگلیتز در کتابش تصویر می‌کند دنیایی است که در آن همه شهروندان در سطح اقتصادیِ برابری قرار دارند. از اشتغال گرفته تا مسکن و تحصیل، شرایط برای همه یکسان است. در واقع چیزی که او تصویر می‌کند اتوپیایی است که تحقق آن در عین دشواری، امکان‌پذیر است.
جوزف استیگلیتز
نهمِ فوریه 1943 در امریکا به دنیا آمده و در همین کشور مشغول به تحصیل شده‌است. در دانشگاه ام‌آی‌تی درس خواند و سپس به دانشگاه شیکاگو رفت اما برای دریافت مدرک دکترای خودش دوباره در سال‌های 1966 تا 1967 به دانشگاه ام‌آی‌تی رفت. مدتی نیز در دانشگاه کمبریج فعالیت کرد. در همین سال‌ها بود که با اقتصاد کینزی و نظریه‌های اقتصاد کلان بیشتر آشنا شد. او در دانشگاه‌های بزرگ دیگری مانند دانشگاه ییل، استنفورد و پرینستون نیز حضور داشت. او در حال حاضر در دانشگاه کلمبیا تدریس می‌کند، سردبیر نشریه «صدای اقتصاددان‌ها» است و در بسیاری از بخش‌های دیگر نیز فعالیت می‌کند. این اقتصاددان امریکایی در سال 2001 جایزه نوبل اقتصاد و در سال 1979 مدال افتخار جان بیتز کلارک را به عنوان اقتصاددانی تأثیرگذار دریافت کرد.