شی جین‌پینگ توانسته طی دوره اولین رهبری خود، جایگاهش را تثبیت كند و كسانی را دور خود جمع كند كه پنج سال آینده چین را پیش می‌برند.
منبع: فايننشال تايمز/ترجمه:آینده نگر
شي جين‌پينگ در دسامبر سال 2012 در اولين سفر خود در مقام دبيركل تازه‌منصوب‌‌شده حزب كمونيست چين، به شهر جنوبي شنژن سفر كرد و حلقه گلي نثار مجسمه برنزي بزرگ‌تر از اندازه واقعي دنگ شيائوپينگ كرد. اداي احترام شي به دنگ كه از شنژن به عنوان يك محدوده آزمايشي براي اصلاحات اقتصادي تاريخي‌اش استفاده كرده بود، نشان مي‌داد كه دبيركل جديد نيز همان سياست‌هاي پدر چين مدرن را ادامه خواهد داد. شي در آن برنامه گفت: «حزب كمونيست بايد محكم مسير درست اصلاح را دنبال كند و فرصت‌هاي جديدي به وجود بياورد. ما بايد در اين مسير به سوي كشور و مردمي سعادتمند، راسخ و تزلزل‌ناپذير برویم.»
چند روز پيش، شي جين‌پينگ دوره دوم خود را در مقام رهبري چين شروع كرد و اكنون اين سؤال پيش آمده است كه آيا از قدرت خود استفاده خواهد كرد تا ميراث اصلاحات دنگ شيائوپينگ را ادامه بدهد يا در عوض، برنامه‌اي محدودتر را براي دفاع از موقعيت حزب حاكم و متحدان خود پي خواهد گرفت. حاميان رئيس‌جمهور چين استدلال مي‌كنند كه مبارزه ضدفساد سفت‌وسخت او و دفاع شديدترش از ادعاهايي مربوط به قلمروي ملي چين از حمايت‌هاي مردمي بهره‌مند است و به او اين امكان را داده كه سرمايه سياسي حياتي‌اي را عايد خود كند. شي در اولين دوره رهبري خود عمدتا با مردان و زنانی احاطه شده بود كه به وسيله پيشينيان او تربيت شده بودند. اما بعد كنگره حزب، او «تيم خود» را روي كار آورد و استدلال‌ها به اين سمت مي‌رود كه او در نهايت با چالش‌هاي اقتصادي و مالي روبه‌رو خواهد شد. با اين حال، شي نشان داده است كه تمايل دارد دوراني جديد را در تاريخ نوين چين آشكار كند كه متمايز از دوران دنگ و مائو تسه‌دونگ، رهبران انقلابي كشور، تعريف مي‌شود. لي جيگوانگ، استاد دانشگاه سينگهوا در پكن و يكي از ستايندگان شي، مي‌گويد: «مائو دخالت‌كنندگان خارجي را شكست داد و دنگ به گرسنگي پايان داد. شي درباره داشتن اعتماد به نفس در نظام سياسي و اقتصادي ما صحبت مي‌كند... اين يك نقطه عطف كلي است.»
شي در يكي ادارات بزرگ چين در دوران دنگ، به‌طور عامدانه تفاوت بين حزب كمونيست و دولت چين را در حوزه كارگري محو كرد و همچنين طيفي از اصلاحات مالي و اقتصادي را كه به‌زودي با آشفتگي و بي‌نظمي روبه‌رو مي‌شوند متوقف كرده يا در مسير عكس قرار داده است.
اين شكوه و شكايت پشت پرده در پكن وجود دارد كه شي خودش را به‌عنوان ارباب پويايي‌هاي قدرت داخلي حزب به اثبات رسانده و رقباي خود را تصفيه و ديگران را مرعوب كرده است. اما وقتي كه موقع استفاده از قدرت انباشته براي پيش راندن اصلاحات دشوار فرا مي‌رسد، مثل اصلاحاتي كه دنگ انجام داد، منتقدان رئيس‌جمهور استدلال مي‌كنند كه او به يك ببر كاغذي تبديل مي‌شود.
شي جين‌پينگ توانسته طي دوره اولين رهبري خود، جايگاهش را تثبيت كند و كساني را دور خود جمع كند كه پنج سال آينده چين را پيش مي‌برند. البته با اینکه در اجلاس 19 حزب كمونيست چين او دوباره برگزيده شد و دوره جديدش در ماه مارس سال آينده شروع خواهد شد، اما تيم جديدي را انتخاب كرده است كه تا آخرين لحظات دوره فعلي، نامشخص خواهد بود. با اين حال، مي‌توان حدس‌هايي در مورد آنها زد و گفت كه همه از نزديكان و هم‌فكران شي هستند و البته افرادي خواهند بود كه خيلي تغييراتي مهمي را در چين ايجاد نخواهند كرد.
تنها استثنا در اين باره، مي‌تواند آقاي وانگ باشد كه مهم‌ترين تكنوكرات چين در امور مالي است. او نيز عضو پوليتبورو است، يعني كميته‌اي قدرتمند در كميته مركزي حزب كه نقش زيادي در اداره كشور و انتصاب‌هاي آن بازي مي‌كند. او مي‌تواند شديدا مورد استقبال مقامات رسمي خواهان اصلاح و بخش خصوصي قرار بگيرد و نشانه‌اي از خواست شي براي اعمال اصلاحات اقتصادي به شمار رود.
طبق گفته بسياري از كارشناسان، بيشتر مردم مي‌خواهند كه وانگ عضو پوليتبورو باشد اما تنها شي جين‌پينگ مي‌داند كه اين‌طور خواهد بود يا نه. وانگ اكنون 69 ساله است و طبق مقررات، افراد 68 ساله و مسن‌تر نمي‌توانند عضو پوليتبورو باشند. اما اگر شي سنت‌شكني كند و وانگ را نگه دارد، اين كار يك رسم و روال مي‌شود كه بالقوه مي‌تواند به او اجازه دهد كه در دوره سوم نيز به عنوان دبيركل حزب بين سال‌هاي 2022 تا 2027 خدمت كند.
از نوزدهمين كنگره حزبي كه در هفته‌هاي گذشته برگزار شد انتظار مي‌رود كه «تفكر شي جين‌پينگ» در ساختار حزب كمونيست محترم دانسته شود؛ تفكري كه مي‌تواند سومين ايده بزرگ در كنار تفكر مائو تسه‌دونگ و دنگ شيائوپينگ باشد. همچنين پيش‌بيني مي‌شود كه كنگره نوزدهم كميته مركزي حزب (كه به طور سنتي حدود 200 عضو دارد)، پوليتبورو (با 25 عضو) و كميته‌هاي ديگر با افراد وفادار به شي پر شود.
اگر نام شي در ساختار حزب در كنار مائو و دنگ قرار بگيرد، بيش از گذشته قدرت در دست خود خواهد داشت، آن هم فقط يك سال بعد از اینکه به طور رسمي از سمت «رهبر مركزي» حزب استعفا داد. در اوايل سال 2016، شي همچنين عنوان «فرمانده كل» نيروهاي مسلح چين را به ساختار اضافه كرد؛ سمتي كه از سال 1954 به صورت رسمي وجود نداشت. اما چنين آگرانديسمان‌هايي بيشتر به عنوان نشانه‌اي از ضعف ديده مي‌شود، نه به عنوان نقطه قوت. دنگ اين مسئله را در سال 1980 در يك سخنراني كه مربوط به روابط بين حزب و دولت بود، تذكر داد: «تمركز بيش از حد قدرت باعث خيانت بيشتر كساني خواهد شد و اين كار به هزينه تجميع قدرت رخ خواهد داد.» دنگ در اواسط و اواخر دهه 1980 جايگاه محكمي داشت و داراي تسلط زياد بر امور سياسي چين بود؛ البته تنها يك سمت رسمي داشت كه عبارت بود از رياست كميسيون مركزي نظامي حزب كه بر ارتش رهايي خلق نظارت مي‌كرد. قدرت دنگ در دهه بعد از آن نيز بدون اینکه حتي عنواني رسمي داشته باشد ادامه يافت. در سال 1992 او توانست برنامه اصلاحات اقتصادي خود را پيش ببرد، برنامه‌اي كه بعد از اینکه او دستور برخورد با اعتراضات دانشجويان در ميدان تيان‌آن‌من را در سال 1989 صادر كرد متوقف شده بود. وقتي كه شي در سال 2012 به مجسمه دنگ اداي احترام كرد، خاطرات «تور جنوبي» دنگ در اواخر دورانش زنده شد كه در نواحي شانگهاي و شنژن انجام شد و اقتصاد چين را متحول كرد.
جود بلانشت، تحليل‌گري كه كتابي درباره سياست چين مدرن نوشته، استدلال مي‌كند كه رغبت شي براي محو كردن مرزهاي آشكار بين حزب كمونيست و دولت چين «نوعي عدول مستقيم از فكر اصلاحات سياسي دنگ» به شمار مي‌رود. براي مثال، با اختيار دادن به «گروه‌هاي رهبري حزب» كه سياست‌هاي خرد اقتصادي و مالي را از سال 2015 انجام مي‌دهند، شي اقتدار سنتي معاون خود و شوراي دولتي را بر اقتصاد كاهش داد. او وقتي به گروه‌هاي رهبري حزب امكان عمل بيشتري داد كه لي، معاونش، دستور داد بازار در حال سقوط سهام به قيمت ايجاد آشوب و بي‌نظمي در اقتصاد نجات پيدا كند. طبق گفته دو نفر كه از بحث‌هاي داخلي سياست‌گذاري در آن زمان اطلاع داشتند، مقامات رسمي در گروه‌هاي رهبري شي اعتقاد داشتند كه دخالت شوراي دولتي در بازار در نهايت با ضدحمله مواجه خواهد شد و به آنها اين امكان را خواهد داد كه قدرت بيشتري پيدا كنند. يك مقام دولتي مي‌گويد كه اكنون نگران اين است كه لي، معاون شي، ضعيف‌ترين معاون تاريخ جمهوري خلق چين باشد.
برعكس دوران دنگ كه اصلاحات خطرناك بود اما در نهايت با موفقيت انجام شد، شي از سال 2013 تعداد آزادسازي‌هاي مالي را به عنوان اولين ثبات و پايداري برعكس كرد و به‌خصوص بعد از سقوط بازارها در سال 2015 و اتفاقاتي كه براي واحد پولي چين در اوايل سال 2016 رخ داد، اين كار بيشتر دنبال شد. همين اواخر، كابيه شي ميزان سرمايه‌گذاري مستقيم خارجي را با حجم زيادي از سرمايه‌گذاري‌هاي شركت‌هاي دولتي و خصوصي از داخل كشور تحت تاثير قرار داد و شركت‌هاي داخلي را ترغيب كرد كه شركت‌هاي خارجي را به بيرون برانند.
اين كار باعث ناراحتي برخي مقامات رسمي در چين شده است؛ كساني كه احساس مي‌كنند شي در مسير ادبيات و لحن دو سياست اصلاحي حزب پيش نمي‌رود. اين دو سياست عبارت‌اند از يك سند سياستي كه در نوامبر سال 2013 تصويب شد و اعلام كرد كه بازار بايد «نقش تعيين‌كننده‌اي» در اقتصاد بازي كند و دفاعي كه در ژانويه همان سال از تجارت جهاني آزاد در مجمع جهاني اقتصاد در داوس انجام شد.
همين چندي پيش، صندوق بين‌المللي پول براي ارزيابي اقتصاد چين آمار كابينه شي را مرور كرد كه مربوط به 14 چالش مربوط به كاهش بدهي و ريسك مالي شركت‌ها، تسهيل كنترل‌هاي ارزهاي خارجي و اصلاح بنگاه‌هاي دولتي چين بود. صندوق نتيجه گرفت كه شي تنها در 12 حوزه از اين چالش‌ها تنها «برخي» پيشرفت‌ها يا پيشرفت‌هايي «محدود» داشته است. شي متمركز شده است روي ادغام بنگاه‌هاي دولتي با هم و ايجاد بنگاه‌هاي دولتي بزرگ‌تر تا مشكلات دومين اقتصاد بزرگ جهان را با يكپارچه‌سازي كمتر كند. به جاي باز كردن واقعي بخش‌هاي تحت تسلط دولت، شركت‌هاي خصوصي ترغيب شده‌اند كه تنها سهام اقليتي در تعداد انگشت‌شماري از بنگاه‌هاي دولتي و پروژه‌هاي زيربنايي كه توسط دولت هدايت مي‌شوند داشته باشد.
در هر حال، به طور كلي مي‌توان گفت كه دوران دوم شي آغاز خواهد شد با اصلاحاتي كه سرعت و عمق آنها خيلي كمتر از آنچه كه وانمود مي‌شود به نظر مي‌رسد و نيز، قدرت سياسي وفاداران شي بيش از گذشته خواهد شد. بنابراين بايد گفت كه اقتصاد چين مسير فعلي را طي خواهد كرد و اين كشور در ايجاد تغييرات در برنامه بيش از گذشته محافظه‌كاري نشان خواهد داد.