خورشید، دریا و ربات‌ها؛ جدیدترین ابرشهر جهان در کجا ساخته خواهد شد؟

شهر علمی- تخیلی سعودی در وسط صحرا

منبع:بلومبرگ/ ترجمه:آینده نگر

روی یک شبه‌جزیره ماسه‌ای در جنوب غرب عربستان سعودی، تنها چیزی که افق صحرا را قطع می‌کند، یک هواپیمای آب‌نشین درهم شکسته و درب‌وداغان مدل «کاتالینا» است که در سال 1960 خلبان امریکایی‌اش آن را همان جا گذاشته و رفته و اکنون با گرافیتی‌ها و نوشته‌هایی به زبان عربی پوشیده شده است.

اما اینجا که ولیعهد عربستان سعودی برنامه ریخته نامش «نئوم» باشد، شهری خواهد بود که از نظر وسعت بزرگ‌تر از دوبی است و تعداد ربات‌هایی بیشتر از انسان‌ها در آن حضور دارند. محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، در چشم‌انداز خود به این شهر به چشم یک «پرش متمدنانه از انسانیت» نگاه می‌کند که جایی دور از محدودیت‌های سنتی عربستان سعودی و مرکزی برای کسب‌وکار خواهد بود در حوزه تولیدات پیشرفته، بیوفناوری، رسانه‌ها و خطوط هواپیمایی.

ولیعهد عربستان در یک مصاحبه که در ریاض درباره این شهر انجام داده گفته است: «ما یک ربات مهم می‌خواهیم برای شهر نئوم، اولین رباتی که مال خود نئوم باشد، یک ربات درجه‌یک. هر چیزی دارای یک رابطه با هوش مصنوعی خواهد بود و دارای اینترنت اشیا؛ هر چیزی.»

این شهر علمی – تخیلی با برج‌های اداری سربه‌فلک‌کشیده و هتل‌های پنج‌ستاره نشان‌دهنده تلاش کنونی عربستان سعودی برای تغییر کشوری است که زمانی در پول نفت غرقه بود اما حالا با تنگناهای مالی جدی روبه‌رو شده است. نئوم می‌تواند مدل کوچکی از عربستان سعودی 2.0 باشد، در حالی که رهبر جدید 32 ساله این کشور درحال بازسازی همه اقتصاد کشور است تا آن را با جهان مدرن سازگار کند؛ کاری که حاکمان قبلی این کشور نتوانستند انجامش بدهند. ساخت شهرهای عظیم دیگری نیز پیش از این در عربستان و درون صحرا اعلام شده بود و تبلیغات زیادی نیز روی آن صورت گرفت اما بعدتر، آن طور که لازم بود انتظارات را برآورده نکرد؛ یکی از این شهرهای اعلام شده، شهری اداری بود که با بودجه 10 میلیارد دلار در حوالی ریاض باید ساخته می‌شد. اما این شهرها عمدتا خالی از سکنه و ناتمام باقی مانده‌اند.

جیمز دورسی، کارشناس امور خاورمیانه در دانشگاه فناوری نانیانگ سنگاپور، می‌گوید که شهر نئوم «تلاشی است برای ایجاد یک منطقه اقتصادی که بهینه‌تر و به‌روزتر از همه مناطق اقتصادی است و این نشان می‌دهد که اکنون زمان اصلاح فرا رسیده و عربستان سعودی در این راه قدم برمی‌دارد.» او می‌گوید: «سؤال این است که آیا کسی می‌تواند یک ابرشهر را از بقیه اقتصاد غیربهینه و ناکارآمد کشور دور نگه دارد.»

ساختن ابرشهر نئوم مثال دیگری از تمایلات شاهزاده محمد است درباره این موضوع که پول‌ها را به سمت پروژه‌ها سرازیر می‌کند بدون اینکه به چگونگی تامین منابع مالی این پروژه‌ها اهمیت بدهد. آنچه که اخیرا درباره برنامه‌های این ابرشهر رونمایی شده، شامل برنامه ایجاد یک پارک بازی وسیع، یک مرکز معالجه و درمانی گردشگری و یک خط ساحلی گردشگری در جده در ساحل دریای سرخ به ارزش 4.8 میلیارد دلار است.

پروژه ساخت ابرشهر نئوم که ردپایی از برنامه کلان‌تر مشهور به «چشم‌انداز 2030» در آن به چشم می‌خورد، اگر نخواهیم بگوییم بلندپروازانه است، هیچ چیز خاص دیگری نیست: منطقه خلیج فارس همین حالا هم پر است از آسمان‌خراش‌هایی که پا در شن و ماسه دارند، چه ابوظبی باشد چه دوبی. هیچ کلان‌شهری از این نظر که یک مرکز بین‌‎المللی تجاری باشد به بزرگی دوبی نیست اما نئوم قصد دارد که این شهر را پشت سر بگذارد.

دهه‌ها طول کشیده است تا دوبی به شکل یک مقصد گردشگری با 2.9 میلیون نفر سکنه دربیاید؛ شهری که بلندترین برج جهان در آن واقع است و دفاتر بسیاری از بانک‌های بین‌المللی همچون استاندارد چارترد در آن قرار دارد. فرودگاه بین‌المللی دوبی شلوغ‌ترین فرودگاه جهان بعد از فرودگاه‌های آتلانتا و پکن است.

به گفته شاهزاده محمد بن سلمان، با اینکه شهر برنامه‌ریزی‌شده نئوم نمی‌تواند با دوبی رقابت کند اما بیشتر تکمیل‌کننده آن و بقیه بخش‌های خلیج فارس است. این شهر «تقاضاهای جدید، نه تقاضاهایی مشابه دوبی» را ایجاد خواهد کرد. شاهزاده می‌گوید که «این شهر به دوبی کمک خواهد کرد. به بحرین کمک خواهد کرد. به‌خصوص به کویت کمک خواهد کرد.» چراکه می‌تواند سریع‌تر و ارزان‌تر از حالا به اروپا صادرات داشته باشد. دوبی و دوحه روی هم به بیش از 120 میلیون مسافر در سال از طریق فرودگاه و بندر خدمات می‌رسانند، در حالی که در دوبی ترافیک کانتینرها بر مسافران غلبه دارد.

کلمه «نئوم» ترکیبی از کلمه غربی «نئو» به معنی جدید و کلمه عربی «مستقبل» به معنی آینده است. این شهر تقریبا در منطقه‌ای واقع خواهد شد که به «راس‌الشیخ حمید» شناخته می‌شود؛ یک شبه‌جزیره که 50 کیلومتر تا آب‌های دریای سرخ فاصله دارد و اگر به غرب بپیچید 5 کیلومتر بعد به جاده ساحلی عربستان سعودی خواهید رسید.

زمینی به مساحت 25 هزار و 900 کیلومتر مربع برای توسعه منطقه شهری آن که با اردن و مصر هم‌مرز است اختصاص داده شده است. این منطقه که بیش از دو برابر مساحت کشور همسایه عربستان، قطر، است به این دلیل انتخاب شده است که یک «منطقه استراتژیک» و نزدیک به مسیرهای کشتی‌رانی بین‌المللی است. امسال مصر یک قرارداد با عربستان سعودی امضا کرد که طی آن، دو جزیره مهم را به عربستان واگذار کند. این دو جزیره پروژه نئوم را به صحرای سینا متصل می‌کنند.

با راندن ماشین در این منطقه که متعلق به شهر آینده عربستان است، مسیر با صحرا، خورشید تابان که همه چیز را می‌سوزاند و تپه‌های سفید و نمادهای صحرایی همراه است. در کنار آب و در امتداد مسیر، یک پایگاه گارد ساحلی عربستان سعودی و یک برج مخابراتی واقع شده است. حوالی این خلیج و ساحل هیچ چیز دیگری دیده نمی‌شود، به جز همان هواپیمای مدل کاتالینا. شاهزاده سعودی همین حالا هم می‌داند که چه چیزی را می‌خواهد در داخل ساحل تغییر بدهد و چه چیزی در این منطقه ظاهر خواهد شد. خلیج نئوم به عنوان یک مرکز عملیاتی کار خود را برای این شهر شروع خواهد کرد. او می‌گوید که «اینجا مثل همپتونز در نیویورک خواهد شد.» اما پروژه به این معنی نخواهد بود که در چشم‌انداز اقتصادی آن، فرصت‌های شغلی بیشتری برای جمعیت جوان سعودی که مدام در حال افزایش است وجود خواهد داشت. شاهزاده محمد می‌گوید: «وظیفه نئوم این نیست که برای سعودی‌ها شغل ایجاد کند. وظیفه نئوم این است که مرکزی جهانی برای هر کسی در تمام جهان باشد.»

چشم‌انداز 2030 با ایجاد بزرگ‌ترین صندوق سرمایه‌گذاری نفتی جهان استحکام بیشتری یافته و تقویت شده است. تخمین زده می‌شود دارایی‌های این صندوق سرمایه‌گذاری در حدود 2 هزار میلیارد دلار باشد. این صندوق در تمام جهان سرمایه‌گذاری کرده و وظیفه‌اش سرمایه‌گذاری و ایجاد شغل است. صندوق سرمایه‌گذاری عربستان سعودی همین حالا هم 20 میلیارد دلار در تاسیسات زیربنایی گروه «بلک استون» سرمایه‌گذاری کرده و 45 میلیارد دلار نیز در یک صندوق سرمایه‌گذاری حوزه فناوری وابسته به «سافت بانک» سرمایه گذاشته است.

کلید توسعه دوبی این بود که سرمایه‌گذاری‌های خارجی و کارگران خارجی که می‌توانستند آزادانه‌تر از دیگر نقاط خلیج فارس در آن زندگی کنند به شدت به آنجا سرازیر شد. بسیاری از فعالیت‌های گردشگری که در کشورهای منطقه محدودیت داشت، در دوبی آزادانه انجام می‌شد. اما در عربستان سعودی که محدودیت‌های خشک زیادی وجود دارد، بسیاری از مسائل نادیده‌گرفتنی است که همین مسائل روی کسب‌وکار و تجارت تاثیر می‌گذارد. تا همین چند وقت پیش حتی زنان اجازه رانندگی نداشتند و کنار هم بودن زنان و مردان هنوز در اغلب مکان‌های عمومی ممنوع است. این کشور به دلیل اشاعه تفکر وهابی که یک نوع تفکر بنیادگرایانه است و گروه‌های افراطی مثل القاعده و داعش را تشویق به فعالیت می‌کند، مورد انتقاد واقع شده است. با این حال، به نظر می‌رسد که عربستان سعودی با همه این محدودیت‌ها می‌خواهد شهری بسیار مدرن و علمی- تخیلی با فناوری‌های بالا بسازد که سبک زندگی آن بسیار با شهرهای دیگر این کشور متفاوت است.

 جدول: اندازه شهر نئوم در مقایسه با شهرهای دیگر

شهر	جمعیت
ریاض	6506700
جده	3430697
دوبی	2867544
نیویورک	8537673
نئوم	0
کویت	568567
شهر صنعتی ملک عبدالله	5000
دوحه	956457