اکثر افرادی که سی سال گذشته وزیر بودند امروز نیز در وزارت‌خانه‌ها هستند و جوان تربیت نکرده‌اند
متین دخت والی نژاد/ آینده نگر
«دولت برای حضور جوانان در مدیریت سطح بالا در سال ۹۳ تصمیم گرفت ۲ هزار جوان نخبه را در کنار مدیران ارشد استخدام کند. ما باید سن مدیریت را پایین بیاوریم و شرایط را برای حضور جوانان، زنان، اقوام و مذاهب فراهم کنیم.» این بخشی از سخنرانی حسن روحانی پس از ثبت‌نام دوره دوازدهم انتخابات ریاست جمهوری بود.
یکی از ایراداتی که به دولت یازدهم گرفته می‌شد، بالا بودن سن وزرای انتخابی حسن روحانی بود. به همین دلیل وعده‌های روحانی برای رفع این اعتراض‌ها و ایرادات، بیشتر به سمت جوانگرایی کابینه رفت. میانگین سنی دولت یازدهم 56.88 سال بود و این در حالی است که میانگین سنی کابینه دولت دوازدهم 57.88 سال است. خلاف برنامه دولت دوازدهم، تنها با آمدن یک وزیر جوان دهه شصتی به‌عنوان وزیر ارتباطات، مابقی اکثرا همچنان بالای ۵۵ سال سن دارند.
این در حالی است که صاحب‌نظران در این حوزه معتقدند باید به جوان‌ها اعتماد و آنها را وارد میدان کرد. وزرایی که در حال حاضر بر صندلی مدیریت تکیه زده‌اند، در اوایل انقلاب جوان‌های زمان خود محسوب می‌شدند. آنها توانستند درحالی‌که جوان بودند، کشور را از بحران خارج و اداره کنند. اما در حال حاضر برای برخی از سیاسیون و مسئولان، بازنشستگی معنی ندارد.
به همین ترتیب، نخستین سؤال نظرسنجی آینده‌نگر از فعالان اقتصادی و بخش خصوصی این بود که «آیا وزرای کابینه به جوانگرایی و استفاده از جوان‌ها اعتقاد دارند؟» اکثر پاسخ‌دهندگان بر این باور بودند که اگر وزرا اعتقاد به جوانگرایی داشتند خودشان مجدد وارد عرصه مدیریت نمی‌شدند؛ اما برخی نیز با اشاره به معاونت وزرا و مقامات پایین‌تر، همچنان امید به جوانگرایی دارند. در کابینه دوازدهم برخی از وزرای دولت، معاون‌های خود یا افراد زیردست خود را از جوان‌های دهه ۵۰ الی ۶۰ انتخاب کردند، به همین ترتیب کمی از اعتراضات فعالان کاهش پیدا کرد. کارشناسان معتقدند تنها جوانگرایی کافی نیست بلکه در کابینه باید افراد کارا، مؤثر و اجرایی به همراه سابقه اجرایی مشخص حضور داشته باشند. جوان کارا و مؤثر، نیازمند یک تربیت درست از طرف مسئولان باتجربه است. کارشناسان انتظار دارند جوان‌ها برای گرفتن مقام و مدیریت اجرایی کشور توسط همین وزرای سن‌دار در کشور تربیت‌شده باشند.
اما سؤالی که پیش می‌آید این است که «آیا جوان‌های ایران پتانسیل و توان اجرایی برای مدیریت اقتصاد کشور را دارند؟» اکثر پاسخ‌دهندگان به این سؤال مقصر را جوان‌های کشور نمی‌دانستند بلکه معتقدند اگر جوان‌ها پتانسیل این کار را ندارند، دلیلش تربیت نشدن آنها است. فعالان از مقامات پیر و باتجربه کشور انتظار دارند به جوان‌های کشور میدان داده شود و آنها بتوانند با کسب تجربه و سابقه، خود را برای وزرا و سمت‌های بالاتر آماده کنند. پاسخ‌دهندگان معتقدند یک دایره‌ای از اوایل انقلاب تشکیل‌شده که تنها مقام و سمت میان این افراد، در این دایره چرخش پیدا می‌کند و به جوان‌ها میدان داده نمی‌شود.
از سوی دیگر جوانگرایی نیز باید در کشور اولویت‌بندی شود. به همین ترتیب سؤال بعدی این است که «کدام وزارت‌خانه بیشتر به جوانگرایی نیاز دارد؟» پاسخ‌دهندگان به وزارت‌خانه‌های اقتصادی کشور اشاره کردند. آنها بر این باورند وزارت‌خانه‌های اقتصادی کشور از اولویت‌های اصلی برای جوانگرایی در کشورند. این ابروزارت‌خانه‌ها مانند، صنعت، معدن و تجارت یا وزارت اقتصاد با تربیت جوان‌های تحصیل‌کرده و باتجربه می‌توانند زمینه خوبی برای حضور این جوان‌ها باشند؛ اما به‌طورکلی فعالان اقتصادی انتظار دارند، در همه وزارت‌خانه‌ها باید جوانگرایی صورت بگیرد.
در این نظرسنجی آینده‌نگر، احمد کیمیایی اسدی، عضو هیئت نمایندگان اتاق بازرگانی تهران، عباس هشی، عضو مؤسس و عضو شورای عالی جامعه حسابداران رسمی ایران، بایزید مردوخی، اقتصاددان و استاد دانشگاه، مهدی پورقاضی، رئیس کمیسیون صنعت اتاق بازرگانی تهران، محمدرضا نجفی‌منش، رئیس کمیسیون تسهیل کسب‌وکار اتاق تهران، محمد عطاردیان، عضو سابق شورای عالی اشتغال، علی خدایی، عضو کارگری شورای عالی کار، بهمن آرمان، کارشناس اقتصادی، حسن فروزان‌فرد، عضو هیئت نمایندگان اتاق تهران و محمدرضا زهره‌وندی، عضو هیئت نمایندگان اتاق تهران شرکت کردند.
*به نظر شما چند درصد از وزرای دولت به استفاده از نیروهای جوان اعتقاد دارند؟
احمد کیمیایی اسدی
عضو هیئت نمایندگان اتاق بازرگانی تهران
طی صحبت‌های مسئولان دولتی قرار بود سن مدیریت در بدنه دولت کاهش پیدا کند. در حال حاضر می‌بینیم که هم وزارت‌خانه و هم مدیرکل‌ها میانگین سن بالایی دارند به‌طوری‌که یا نزدیک بازنشستگی هستند یا اینکه سی سال خدمتشان پرشده است. برخی از وزیران مانند وزیر اقتصاد، نفت و صنعت کارهایی در این راستا انجام دادند و معاونانشان را به سمت جوانگرایی بردند. در حال حاضر به نظر می‌آید تعریف سن جوان مشکل پیدا کرده است. برخی فکر می‌کنند که سن ۴۵ الی ۵۰ سال جوان محسوب می‌شود و به آنها پست می‌دهند. در سطح بین‌المللی به افرادی جوان گفته می‌شود که حداکثر ۳۹ سال داشته باشند. زمانی که وارد دهه ۴۰ می‌شوند جوان محسوب نمی‌شوند. امیدواریم دیگر این صحبت‌ها در حد شعار نباشد و از جوان‌های باتجربه زیر ۴۰ سال استفاده شود.
عباس هشی
عضو مؤسس و عضو شورای عالی جامعه حسابداران رسمی ایران
هم‌اکنون به بازنشسته‌ها حکم داده می‌شود و آنها مجدد سمت می‌گیرند و کار می‌کنند. مسئولان شعار می‌دهند ولی عمل نمی‌کنند. در زمان انتخابات یا حتی بعدازآن شعارهایی در مورد جوانگرایی میان مسئولان مطرح می‌شود اما افرادی که به آن عمل می‌کنند کم هستند. باید در عمل دید که آیا به حرف‌هایی که زدند عمل خواهند کرد یا خیر.
بایزید مردوخی
اقتصاددان و استاد دانشگاه
قطعاً طبق اعلام دولت بیشتر وزرا اعتقاد دارند که همکاران خود را جوان انتخاب کنند؛ اما در برخی شرایط، جوان‌ها دارای تجربه کافی برای سمت بالا گرفتن نیستند و باید بیشتر تجربه کسب کنند. به همین دلیل برخی از وزرا خود اعتقاد به جوانگرایی دارند اما جوان شایسته و باتجربه برای گرفتن سمت در این زمینه پیدا نمی‌کنند.
مهدی پورقاضی
رئیس کمیسیون صنعت اتاق بازرگانی تهران
فکر نمی‌کنم حتی 10 درصد از وزرا اعتقاد به جوانگرایی داشته باشند. ضمن اینکه تنها اعتقاد آنها مهم نیست، باید عمل شود. جانشین‌پروری در دستگاه‌های دولتی انجام‌نشده است. برخی سی سال گذشته در دستگاه‌های دولتی آمدند و همان افراد بر سر کارها بودند تا به امروز؛ یعنی اکثر افرادی که سی سال گذشته وزیر بودند امروز نیز در وزارت‌خانه‌ها هستند و متأسفانه جوان تربیت نکرده اند. در جانشین‌پروری ضعیف عمل کردیم. در حال حاضر خلأ نیروهای متخصص را داریم و نیروهای جدید میدان پیدا نمی‌کنند.
محمدرضا نجفی‌منش
رئیس کمیسیون تسهیل کسب‌وکار اتاق تهران
جوان‌ها باید برای آینده تربیت شوند. مدیران و مسئولان کشور بیشتر، از نسل زمان انقلاب و بعد از انقلاب هستند. این افراد باید نسل جدید را تربیت کنند. اوایل انقلاب همه جوان‌ها بودند که بر روی کار آمدند پس در حال حاضر نیز می‌توان جوان‌ها را مجدد وارد کار کرد. مجموعه‌ای که در حال حاضر مدیریت می‌کند از یک پشتوانه بهره‌مند هستند و می‌توانند به جوان‌های کشور کمک کنند.
محمد عطاردیان
عضو سابق شورای عالی اشتغال
هیچ‌کدام از وزرا به جوانگرایی اعتقاد ندارند. اگر هدف بر این بود که جوانگرایی صورت بگیرد خود این افراد مجدد وارد کار نمی‌شدند. خودشان وارد کار شوند و جوانگرایی انجام دهند؟ نمی‌شود. جوان معنی دارد. باید کسانی بیایند که انرژی داشته باشند و کارشناسان باشند. مطالعه داشته باشند.
علی خدایی
عضو کارگری شورای عالی کار
به نظر می‌رسد که درصد خیلی پایینی از وزرا به جوانگرایی اعتقاد داشته باشند. بیشتر مسئولیت‌ها قومی، قبیله‌ای است و جوان و پیر بودن ملاک نیست. درصد نزدیکی به مرکز قدرت بیشتر سمت را مشخص می‌کند.
بهمن آرمان
کارشناس اقتصادی
در هیچ‌‌جای جهان مبنای گزینش مسئولان میزان سن آنها نیست و عدهای در ایران این مسئله را مطرح می‌کنند تا با شعار جوانگرایی مملکت را به دست افرادی که حداقل تجربه را هم ندارند بدهند.
حسن فروزان فرد
عضو هیئت نمایندگان اتاق تهران
به‌طور دقیق نمی‌توان در مورد اعتقادات وزرا صحبت کرد بلکه باید در عملشان دید. مهم نیست صحبت‌هایی در این‌باره می‌شود؛ اما باید دید که در عمل جوان‌ها را وارد عرصه می‌کنند یا خیر. در حال حاضر بدنه کشور با افرادی باسابقه و اعتباردار اداره می‌شود. به همین دلیل در زمینه انتخاب‌ها و انجام کارهای پرخطر ریسک نمی‌کنند و ملاحظه‌هایی در مورد تصمیمات پرریسک دارند. باید افراد جدیدتری را که کمتر ملاحظه نام خود را می‌کنند و ریسک‌پذیر هستند وارد بدنه مدیریت کشور کرد.
محمدرضا زهره‌وندی
عضو هیئت نمایندگان اتاق تهران
تنها دو الی سه وزیر در بدنه دولت اعتقاد به جوانگرایی دارند. شعارهایی در ارتباط با جوانگرایی در همه وزارت‌خانه‌ها داده‌شده اما عمل به آن مهم است. همچنان در بدنه دولت و مدیرکل‌ها افرادی که از گذشته بودند حضور دارند و جوانگرایی در این زمینه دیده نمی‌شود. تنها وزارت اقتصاد و وزارت ارتباطات تاکنون به جوان‌ها میدان داده‌اند.
* به اعتقاد شما کدام وزارت‌خانه بیشتر نیاز به جوانگرایی دارد؟
احمد کیمیایی اسدی
عضو هیئت نمایندگان اتاق بازرگانی تهران
آن چیزی که با صنعت کشور مربوط است وزارت صنعت است. دو الی سه وزارت‌خانه در این وزارت‌خانه ادغام‌شده است و جا دارد که از جوان‌های باانگیزه در آن استفاده شود و بتوان از رخوتی که در دولت یازدهم بود، فاصله گرفت. نیاز وزارت صنعت به جوانان باانگیزه و باتجربه بیشتر از وزارت‌خانه‌های دیگر است.
عباس هشی
عضو مؤسس و عضو شورای عالی جامعه حسابداران رسمی ایران
تصور اینکه جوان می‌تواند کاری را به‌درستی انجام دهد اشتباه است. درست این است که باید افرادی که از تجربه کافی و دانش کافی برخوردارند و توسط این مدیران سنتی کنار گذاشته شدند استفاده شوند. آقازاده‌ها با حداقل پشتیبانی مدیر می‌شوند اما کار از اساس غلط است.
بایزید مردوخی
اقتصاددان و استاد دانشگاه
باید این موضوع را در نظر گرفت که وزیر می‌خواهد کار خود را به بهترین نحو انجام دهد. وزارت‌خانه آموزشگاه نیست. درست است که در وزارت‌خانه اگر به هرکسی فرصت داده شود ولو اینکه جوان هم باشد و کم‌تجربه باشد در طول زمان مدیر برجسته‌ای می‌شود، اما به‌طورکلی آنچه برای وزرا در دوران خدمتشان که معمولاً چهار سال می‌شود مهم است، انجام دادن وظایف به بهترین نحو است. بلکه شایسته‌ترین‌ها را به‌عنوان همکار داشته باشند که به اهداف دولت برسند.
مهدی پورقاضی
رئیس کمیسیون صنعت اتاق بازرگانی تهران
تقریباً همه وزارت‌خانه‌ها نیاز دارند که به سمت جوانگرایی بروند. در وزارت‌خانه‌ها مدیرانی همچنان سمت دارند که از اول انقلاب نیز در این وزارت‌خانه‌ها بودند. باید بتوان به جوان‌ها میدان داد و جوان‌های تحصیل‌کرده را وارد کار کرد. باید تربیت شوند و برای سمت‌های خود تجربه پیدا کنند.
محمدرضا نجفی‌منش
رئیس کمیسیون تسهیل کسب‌وکار اتاق تهران
افراد جوان و باسواد اگر وارد کار شوند به‌شدت می‌توانند به پیش رفتن امور کشور کمک کنند. در همه وزارت‌خانه‌ها باید جوانگرایی به‌طورکلی صورت بگیرد. پس از انقلاب همه جوان‌ها بودند که سمت گرفتند پس در حال حاضر نیز می‌توان این کار را کرد.
محمد عطاردیان
عضو سابق شورای عالی اشتغال
یک سری افکار جاافتاده است که اگر جوان هم وارد کار شود همان افکار ادامه پیدا می‌کند. درحالی‌که جوان‌ها طرز تفکر دیگری دارند؛ اما به‌طور کلی جوان‌هایی که برای این کار باید تربیت شوند، در مملکت تربیت نشده‌اند.
علی خدایی
عضو کارگری شورای عالی کار
به نظر می‌رسد بیشتر از همه ضروری است که تفکرات نوین صنعتی در وزارت صنعت، معدن و تجارت جاری شود. نسبت به کشورهای دیگر تفکرات در این بخش نیاز به بهبود دارد. به همین ترتیب وزارت‌خانه‌ای مانند صنعت، معدن و تجارت باید به سمت جوانگرایی برود.
بهمن آرمان
کارشناس اقتصادی
در اصل مسئله سن مطرح نیست و برای شایسته‌سالاری مکانیزم‌های متعددی وجود دارد. نمی‌توان تنها به جوانگرایی متکی شد و جوان‌های کم‌سابقه را وارد بازار کار کرد. این جوان‌ها باید سابقه پیدا کنند و به همین ترتیب بتوانند برای مدیریت کشور قدم بردارند.
حسن فروزان‌فرد
عضو هیئت نمایندگان اتاق تهران
همه وزارت‌خانه‌ها باید به سمت جوانگرایی بروند؛ اما با توجه به کارها و وظیفه‌های ابروزارت‌خانه‌ها مانند وزارت اقتصاد و وزارت صنعت، معدن و تجارت، آنها باید بیشتر به سمت جوانگرایی بروند. افرادی که در حال حاضر حضور دارند تجربه و سابقه بالایی دارند اما به دلیل اینکه افراد جوان تصمیمات را نمی‌گیرند، تصمیمات پرریسک گرفته نمی‌شود. یک ترکیب جوان همراه با مشاوران باسابقه می‌تواند برای کشور مفید باشد.
محمدرضا زهره‌وندی
عضو هیئت نمایندگان اتاق تهران
یکی از وزارت‌خانه‌هایی که باید بیشتر در جوانگرایی تمرکز کند، وزارت ورزش و جوانان است. وزارت‌خانه‌هایی که با فناوری‌های نوین و ارتباطات روز دنیا کاردارند بیشتر باید به سمت جوانگرایی بروند. وزارت‌خانه‌های بزرگ مانند اقتصاد و وزارت صنعت، معدن و تجارت نیز با توجه به کارهای سنگینی که در این وزارت‌خانه‌ها وجود دارد، جوان‌های بیشتری را روی کار بیاورند.
*به نظر شما آیا جوانان توان اجرایی و پتانسیل لازم را برای مدیریت در اقتصاد ایران دارند؟
احمد کیمیایی اسدی
عضو هیئت نمایندگان اتاق بازرگانی تهران
شاهد این بودیم که وزارت‌خانه‌هایی در اوایل انقلاب وجود داشتند که به همین جوان‌ها داده شدند. در حال حاضر میانگین سنی وزرا حدود ۶۰ سال است. قطعاً اگر جوانان پله‌های مدیریت را از پایین طی کرده باشند می‌توانند در حال حاضر به مقام‌های بالا برسند. باید از جوانانی استفاده شود که هم تجربه داشته باشند و هم متخصص باشند. دیگر برای دانش‌آموزی و کارآموزی وقت نیست. از افرادی که شاخص‌های موردنظر را داشته باشند می‌توانیم بهره‌مند شویم.
عباس هشی
عضو مؤسس و عضو شورای عالی جامعه حسابداران رسمی ایران
در حال حاضر افراد بازنشسته مجدد وارد کار شده‌اند. عدهای که خود را در ۵۰سالگی بازنشسته کردند اما مجدد وارد کار شدند، درواقع عدهای دیگر را از اشتغال محروم می‌کنند. این کار غلط است. هیچ‌وقت نمی‌شود سرنوشت مملکت را دست یک جوان داد که تازه از دانشگاه بیرون آمده و تجربه ندارد؛ اما جوان‌ها در بخش‌های آی‌تی در دنیا موفق بوده‌اند. باید برای جوان‌ها از سطح پایین بازار کار را فراهم کرد.
بایزید مردوخی
اقتصاددان و استاد دانشگاه
کلی‌بافی نمی‌توان کرد. همه جوان‌ها را نمی‌توان قضاوت کرد. باید تشخیص داده شوند. کارنامه آن شخص نشان می‌دهد که کارکرد دارد یا خیر. سابقه کاری، سابقه تحصیلی و علم او نشان می‌دهد که برای جایگاهی که دارد شایسته است یا خیر. به همین ترتیب باید جوانگرایی همراه با شایسته‌سالاری صورت بگیرد.
مهدی پورقاضی
رئیس کمیسیون صنعت اتاق بازرگانی تهران
یکی از ضعف‌های سیستم این است که افراد تحصیل‌کرده خوب در کشور وجود دارند اما هیچ‌وقت برای رشد و مدیریت به اینها میدان داده نشده است. جانشین‌پروری در کشور انجام نشده است، میدان داده نشده است. هر فردی که خارج از محدوده چندصد نفری که در دستگاه‌های دولتی مقام دارند، وارد شود تجربه کاری ندارد و مجبور هستند با او بسازند.
محمدرضا نجفی‌منش
رئیس کمیسیون تسهیل کسب‌وکار اتاق تهران
باید جوان‌ها را برای مدیریت کشور تربیت کرد. افرادی که در حال حاضر در سمت‌های بالایی قرار دارند خود در زمان انقلاب جز جوانان محسوب می‌شدند و از تجربه‌های افراد دیگری استفاده کردند. به همین ترتیب باید همین کار را با جوان‌های امروزی انجام داد.
محمد عطاردیان
عضو سابق شورای عالی اشتغال
جوان‌ها در کشور تربیت نشده‌اند. باید از کشورهای دیگر آموخت. به‌طور مثال رئیس‌جمهور فرانسه یک مرد جوان است. کشورهای دیگر جوان‌های خود را برای این موضوع تربیت می‌کنند؛ بنابراین تربیت این افراد مهم است. برخی مسئولان جوان‌ها را بر سر کار می‌گذارند ولی انتظار دارند که حرف‌های خود آنها را بزنند. این‌طور نیست. جوان‌ها باید با تفکرهای جدید وارد عرصه کار شوند.
علی خدایی
عضو کارگری شورای عالی کار
تلفیق جوانی و تجربه به نظر من در کشور جواب‌گو است. مگر جوان‌ها در زمان انقلاب کشور را اداره نکردند؟ امروزه نیز این‌چنین است. جوان‌های ما می‌توانند کشور را اداره کنند. توان تکنولوژی و مدیریتی در جوان‌ها وجود دارد ولی میدانی که این جوان‌ها بتوانند در آن حضور پیدا کنند نیست. البته جوانگرایی به این معنا نیست که فردی ۲۷ الی ۲۸ساله سمت مدیرعاملی بگیرد. باید قبل از آن در سمت‌های پایین‌تری تجربه کسب کنند.
بهمن آرمان
کارشناس اقتصادی
مشکل ما جوان و پیر نیست. سه هزار نفر هستند که تنها سمت آنها تغییر می‌کند؛ بنابراین در این محدوده سه هزار نفر ممکن است هر فردی باشد، جوان باشد یا پیر باشد. مسئله این است. چرخه مسدود، مملکت را فلج کرده است و امکان استفاده از متخصصان را فراهم نمی‌کند.
حسن فروزان‌فرد
عضو هیئت نمایندگان اتاق تهران
در درجه اول جوان‌های ما باید راهنما و معلم درستی در این زمینه داشته باشند. افرادی که در حال حاضر در وزارت‌خانه‌ها حضور دارند می‌توانند به جوان‌ها کمک و آنها را تربیت کنند. جوان‌های بین 30 الی 40 سال قاعدتاً تجربه‌هایی در زمینه مدیریت دارند. به همین ترتیب همراه باتجربه افراد سن‌دار در حوزه مخصوص می‌توانند تصمیمات بهتری بگیرند و نگران نام و ننگ خود نباشند. البته نباید چنین باشد که دوباره افراد سن‌دار در این زمینه تصمیم بگیرند.
محمدرضا زهره‌وندی
عضو هیئت نمایندگان اتاق تهران
شک نکنید که جوان‌های کشور می‌توانند در عرصه‌های مختلف شکوفا شوند. تجربه نشان می‌دهد هر زمان که به جوان‌ها اعتماد کردیم شاهد بودیم که کار را به‌درستی انجام دادند. البته باید بدانیم که به چه شخصی چه مسئولیتی را می‌سپاریم. باید در این زمینه نیز شایسته‌سالاری صورت بگیرد. اگر به فرد اشتباهی مسئولیت دهیم نتیجه اشتباهی نیز دریافت خواهیم کرد.