نگاهی به مهم‌ترین چالش‌ها و پتانسیل‌های اقتصادی استان کرمان

از رکود در تولید تا خنده تلخ پسته به بحران آب

منبع:آینده نگر

استان کرمان با جمعیتی که چند ماه پیش از مرز 3 میلیون نفر گذشته است (3 میلیون و 165 هزار نفر) و البته با مساحت 180 هزار و 726 کیلیومتر مربع دومین استان پهناور کشور بعد از سیستان و بلوچستان است. استانی که به دلیل ذخایر مهم معدنی (سنگ آهن و مس)، محوطه‌های باستانی و طبیعت بکر، کشت پسته و خرما، تولید صیفی‌جات که بار محصول زمستان بخش‌هایی از کشور را می‌دهد و... مشهور است و از پتاسیل اقتصادی بالایی برخوردار است که البته آن‌چنان که باید تاکنون از آن بهره‌‌برداری نشده است. براساس آمارهای اعلامی از سوی سرپرست سازمان صنعت، معدن و تجارت استان کرمان، سهم این استان از تولید ناخالص داخلی 3.1 درصد در کل کشور و سهم آن از صادرات یک میلیارد دلار است. مهدی حسینی‌نژاد در روزهای پایانی سال گذشته گفت: «ارزش صادرات استان کرمان 8 درصد رشد و به لحاظ وزنی 11 درصد کاهش را نشان می‌دهد و بالانس ‏صادراتی از کشاورزی به سمت صنعت در حال تغییر است.»

در حال حاضر نرخ بیکاری در استان کرمان به گفته مدیرکل کار و رفاه اجتماعی استان کرمان 11.4 درصد است. رضا اسماعیلی اوایل شهریور در این‌باره در جمع خبرنگاران گفت: «جمعیت بالای 10 سال استان کرمان 2 میلیون و 555 هزار نفر است. نرخ بیکاری همه شهرستان‌های استان براساس آخرین آمار اعلام‌شده و در حال حاضر 11.4 درصد و شهر کرمان به طور جداگانه 9.9 درصد است.» مدیرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان کرمان با بیان اینکه به طور متوسط در سال‌های 96 و 97 حدود 36 هزار نفر ورودی بازار کار استان کرمان می‌شوند، گفت: «براساس سرشماری آمار سال 93، این تعداد، 3 میلیون و 164 هزار و 718 نفر بوده که جمعیت فعال آن یک میلیون و 32 هزار نفر است.» او با اشاره به اینکه از اول سال تاکنون برای 3 هزار و 500 نفر در کرمان شغل ایجاد شده است، گفت: «در سال 96 ادارات صنعت و معدن شمال استان 4 هزار نفر، صنعت و معدن جنوب استان هزار و 741 نفر، جهاد کشاورزی شمال استان هزار و 314 نفر، جهاد کشاورزی جنوب استان 2 هزار و 172 نفر، کمیته امداد امام خمینی(ره) استان 4 هزار نفر و بنیاد مسکن انقلاب اسلامی استان کرمان 4 هزار و 55 نفر تعهد ایجاد شغل کرده‌اند.»

اما او در شرایطی نرخ بیکاری استان را 11.4 اعلام کرد که این عدد از سوی مرکز آمار ایران برای بهار 14 درصد اعلام شده است. براساس این گزارش کرمان در فصل بهار از نظر داشتن نرخ بالای بیکارارن در کشور در جایگاه هشتم قرار داشته است که اصلا عدد خوبی محسوب نمی‌شود. «نرخ بیکاری در استان کرمان از متوسط کشوری بالاتر است و به ۱۴ درصد در بهار ۹۶ رسیده. این در حالی است که در زمستان ۹۵ نرخ بیکاری در کرمان پایین‌تر از نرخ بیکاری در کل کشور بود. نگاهی به گزارش‌های آماری مرکز آمار ایران نشان می‌دهد که نرخ بیکاری در فصل بهار، بالاترین نرخ بیکاری استان کرمان در ۱۵ ماه گذشته بوده. نرخ بیکاری کرمان در فصول بهار، تابستان، پاییز و زمستان ۹۵ به ترتیب 12.9، 11.9، 11.5 و 9.5 بوده است. با توجه به روند کاهش نرخ بیکاری در سال گذشته، پیش‌بینی می‌شود که نرخ بیکاری در کرمان در فصول بعدی کمتر از ۱۴ درصد باشد اما مقایسه نرخ بیکاری در فصول مشابه امسال و سال گذشته، حکایت از افزایش تعداد بیکاران در استان کرمان دارد.»

 

رکود، مهم‌ترین چالش صنعتی استان کرمان

‏سال گذشته برای حل مشکلات تولید و رفع موانع کسب و کار به گفته مسئولان استان 63 جلسه کارگروه رفع موانع تولید در استان کرمان برگزار شده و خروجی آن 795 مصوبه بوده است. حسینی‌نژاد سرپرست سازمان صنعت، معدن و تجارت این استان گفته است: «در راستای حل مشکلات تولیدکنندگان، 401 واحد استان 328 میلیارد تومان تسهیلات دریافت کرده‌اند و جایگاه استان کرمان در این بخش یازدهم است.»

البته با وجود پرداخت این تسهیلات به اعتقاد کارشناسان همچنان بزرگ‌ترین مشکل اقتصادی در سطح استان، رکود و شرایط محیط کسب و کار است که به کاهش تولید و تعطیلی بسیاری از واحدهای صنعتی در سطح استان منجر شده است. عباس جبالبارزی، رئیس کمیسیون صنعت و معدن اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی کرمان گفت: «از بین واحدهای صنعتی سطح استان نیمی از آنها هم‌اکنون زیر ظرفیت 50 درصد کار می‌کنند و از بین 50 درصد مابقی تنها 15 تا 20 درصدشان بالای 70 درصد کار می‌کنند.»

او با اشاره به اینکه کرمان استانی صنعتی- کشاورزی است، گفت: «استان کرمان بین 10 استان اول صنعتی کشور قرار دارد و در سطح استان صنایع بزرگی همچون خودروسازی، فولادسازی، معادن همچون سرچشمه، لاستیک‌سازی، واحدهای صنایع غذایی و... وجود دارد که تولیدات آنها خیلی راحت به دلیل موقعیت جغرافیایی استان می‌تواند به بنادر صادراتی کشور در استان بندرعباس منتقل شود.»

رئیس کمیسیون صنعت و معدن استان کرمان همچنین به پتانسیل‌ها و ظرفیت‌های استان کرمان اشاره کرد و گفت: «استان کرمان به دلیل داشتن مناطق آزاد و ویژه اقتصادی، نزدیکی به بنادر اصلی کشور در هرمزگان، نیروهای تحصیل‌کرده و جوان، وجود معادن بسیار غنی، محصولات باغی و صیفی‌جات باکیفیت و البته گردشگری، از ظرفیت‌های بسیار بالایی برای جذب سرمایه‌گذاری و توسعه و رشد اقتصادی برخوردار است و رسیدن به این هدف نیازمند برنامه‌ریزی دقیق در این استان است.» او در ادامه برای نمونه پتانسیل‌های معدنی استان را تشریح کرد و گفت: «کرمان اولین استان معدنی در کشور است ولی آن‌چنان که باید و شاید به موضوع معدن در آن توجه نشده است تا جایی که تنها 10 تا 15 درصد پهنه‌های معدنی در سطح استان کشف شده و هنوز روی 85 درصد پهنه‌های استانی کار نشده است و سرمایه‌گذاری صورت‌گرفته نیز در این حوزه بسیار ناچیز است، در شرایطی که اگر بخواهیم به هدف‌گذاری معدن جایگزین نفت برسیم، باید این حوزه را به خصوص در استان‌هایی مانند کرمان با وجود معادنی همچون مس سرچشمه جدی‌تر دنبال کنیم و به توسعه معادن و استفاده از ماشین‌آلات، تکنولوژی و... اهمیت ویژه دهیم. برطرف شدن نیاز بخش معدن در استان کرمان کامل شدن زنجیره تولید مواد معدنی است. باید جلوی خام‌فروشی گرفته شود و تولید محصولات با ارزش افزوده بالا و راه‌اندازی صنایع پایین‌دستی در اولویت باشد.»

بحران آب در کرمان

در کنار رکود یکی دیگر از چالش‌های اصلی استان کرمان بحران آب است که البته این روزها بسیاری از استان‌های کشور با آن دست و پنجه نرم می‌کنند ولی این بحران در استان‌هایی همچون کرمان که استانی کویری است، بیش از مناطق دیگر کشور احساس می‌شود و مشکلاتی جدی ایجاد کرده است تا جایی که در حال حاضر چند طرح انتقال آب در سطح استان برنامه‌ریزی شده است که یکی از مهم‌ترین آنها انتقال آب از خلیج فارس به مرکز این استان و استفاده آن در معادن و بخش‌های صنعتی مهم است. به اعتقاد کارشناسان موضوع آب مهم‌ترین مانع توسعه و پیشرفت جنوب شرق کشور است و توسعه و آینده این منطقه در گرو تامین آب و انتقال آن است. به گفته مدیرعامل شرکت ملی صنایع مس ایران طرح انتقال آب از خلیج فارس تاکنون بیش از 25 درصد پیشرفت داشته است. او گفت: «به دلیل بحران آب هم‌اکنون بخش‌هایی از معدن مس سرچشمه تعطیل شده است.» اما این چالش تنها گریبان صنایع معدنی را نگرفته، که اتفاقا کشاورزی استان و کشت مهم‌ترین محصول آن یعنی پسته را با مشکل روبه‌رو کرده است تا جایی که اسدالله عسگراولادی، عضو هیئت نمایندگان اتاق تهران و مهم‌ترین صادرکننده خشکبار کشور هم دادش درآمده است و معتقد است: «تولید پسته کرمان کم و شور شده است.» موضوعی که آمارها نیز به خوبی آن را نشان می‌دهند. زمانی از کرمان به عنوان پایتخت پسته دنیا یاد می‌شد و این استان 70 درصد تولید پسته کشور را به خود اختصاص داده بود ولی حالا این عدد با وجود حفر چاه‌های عمیق تا 250 متر، به 30 درصد رسیده است؛ اتفاقی که باعث شده دیگر لب کشاورزان پسته‌کار همچون پسته‌های خندان شهرشان نخندد.