نقشه راه پتروشیمی در ایران به کدام سو است؟

پتروشیمی صنعت در مسیر رشد

منبع:آینده نگر

سال 1395 برای اقتصاد ایران به سرفصلی جدید تبدیل شد که احتمالا بعدها می‌توان در نمودارها از آن به عنوان نقطه‌عطف یاد کرد. تغییر مسیر اقتصاد ایران از رکود به سمت رونق به گونه‌ای رقم خورده است که نشان‌های آن در صنایع مختلف بروز کرده است. در سالی که بخش نفت بار اصلی رشد اقتصاد را کشیده است، صنایع بزرگ و مرتبط با آن نیز موفق شده‌اند خود را از مسیر نزولی خارج کنند. تغییر جهت در تولید و صادرات پتروشیمی نشان می‌دهد که این صنعت بزرگ نیز توانسته است خود را در مسیر رشد قرار دهد. آمارهای شرکت ملی پتروشیمی ایران نشان می‌دهد که میزان تولید محصولات پتروشیمی در سال 1395، 9 درصد رشد کرده است. نرخ رشد تولید این بخش دوبرابر بیشتر از نرخ رشد سال 1394 بوده است. نرخ رشد صادرات این بخش نیز از نظر ارزش به 2 درصد رسید در حالی که سال 1394 صنعت پتروشیمی با کاهش صادرات مواجه شده بود. بهبود آمارهای این بخش نشان می‌دهد صنعت پتروشیمی همراه با جهت‌گیری اصلی اقتصاد ایران، مسیر رشد را در نیمه دوم دهه 90 دنبال می‌کند.

میزان تولید محصولات پتروشیمی در کشور از 46.4 میلیون تن در سال 94 به 50.6 میلیون تن در سال 95 رسید. میزان صادرات این محصولات نیز از 18.8 میلیون تن در سال 94 به 20.8 میلیون تن در سال 95 رسید که رشد 10درصدی را نشان می‌دهد. ارزش صادرات این محصولات نیز از 9.6 میلیارد دلار در سال 94 به 9.8 میلیارد دلار در سال 95 رسید که رشد 2 درصدی را نشان می‌دهد.

بخش پتروشیمی در سال‌های رکود هم فراتر از سطح عمومی رشد اقتصادی به رشد تولید رسید. سال 1394 که نرخ رشد اقتصاد منفی بود، بخش پتروشیمی موفق به رشد 4.5درصدی در تولید شد. در سال‌های ابتدایی دهه 90 و پیش از رسیدن به سال 95، نرخ رشد صادرات محصولات پتروشیمی شتاب بیشتری نسبت به نرخ رشد تولید این بخش داشت چراکه در سال‌های رکود که صنایع ایران با ظرفیت پایینی به فعالیت ادامه دادند، مصرف داخلی محصولات پتروشیمی کاهش یافت و بازارهای صادراتی جایگزین آن شد. در این سال‌ها کاهش قیمت نفت تاثیر قابل توجهی در قیمت محصولات پتروشیمی گذاشت به گونه‌ای که افزایش قابل توجه صادرات محصولات پتروشیمی نتوانست چندان به افزایش درآمد ارزی در این بخش کمک کند. در واقع کاهش قیمت نفت و افول بهای کالاهای صادراتی پتروشیمی که وابسته به نفت است با افزایش حجم صادرات آن جبران شد و تقریبا با سقوط حدود 60 درصدی قیمت نفت، درآمد ارزی صادرات محصولات پتروشیمی چندان کاهش نیافت.

آمارهای رسمی نشان می‌دهد که میزان تولید محصولات پتروشیمی از 40.6 میلیون تن در سال 92 به 46.4 میلیون تن در سال 94 رسید. صادرات این محصولات نیز از 12.8 میلیون تن در سال 1392 به 18.7 میلیون تن در سال 1394 افزایش یافت. بر این اساس رشد تولید در بخش پتروشیمی از سال 1392 تا 1394 معادل 14 درصد بود و رشد صادرات در این سال‌ها  به 46 درصد رسید. این آمار نشان می‌دهد که نرخ رشد صادرات پتروشیمی بیش از 3 برابر نرخ رشد تولید آن بود. در سال 1395 این نسبت توازن پیدا کرد به طوری که میزان تولید محصولات پتروشیمی 9 درصد و میزان صادرات آن 10 درصد افزایش یافت.

بخش پتروشیمی به عنوان صنعتی که قرار است از خام‌فروشی نفت و گاز کشور جلوگیری کند، در فصل جدید توسعه اقتصادی ایران، بار بزرگی بر دوش دارد.توسعه متوازن صنعت پتروشیمی ایران می‌تواند به کامل شدن زنجیره تولید در این بخش بینجامد و صنایع پایین‌دست را سیراب کند. احمد زارعی سرپرست مدیریت طرح‌های شرکت ملی صنایع پتروشیمی نیز طرح‌های این صنعت در برنامه ششم توسعه را در تکمیل زنجیره ارزش عنوان کرده است. بر این اساس انواع طرح‌های پلیمری و GTPP و غیره به منظور ورود به طرح‌های پایین‌دست در این برنامه دیده شده است. به گفته او، وزارت نفت امتیازهای بسیار خاصی برای سرمایه‌گذاران صنایع پایین‌دست پتروشیمی در نظر گرفته است. بر اساس این امتیازات، با حرکت در زنجیره ارزش به سمت صنایع پایین‌دست پتروشیمی تخفیف‌های بسیار خوبی در قیمت خوراک برای سرمایه‌گذاران لحاظ می‌شود. طبق برنامه‌ریزی شرکت ملی پتروشیمی، طرح‌های صنعت پتروشیمی در برنامه ششم توسعه بیشتر براساس ایجاد ارزش افزوده بالاتر، حرکت در مسیر تکمیل زنجیره ارزش و صنایع پایین‌دست پتروشیمی دیده شده است. بر اساس برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده، ظرفیت تولید محصولات پتروشیمی در کشور تا سال 1404 به 180 میلیون تن خواهد رسید. حدود 30 طرح پتروشیمی در برنامه ششم توسعه به منظور تحقق این امر در نظر گرفته شده است. پیشرفت در صنایع بالادست پتروشیمی سریع‌تر از بخش‌های پایین‌دست رقم خورده است. برای ایجاد توازن در این صنعت و با توجه به اینکه صنایع پایین‌دست به صنایع اشتغال‌زا مشهورند، توسعه این صنایع در دستور کار قرار گرفته است.