درس‌هایی که از کنفرانس اتاق‌های بازرگانی جهان باید گرفت

داووس بخش خصوصی

حجت‌الله بهروز، مشاور رئیس اتاق تهران/ آینده نگر

استرالیا کشوری دوردست و رمزآمیز است که در نیمکره جنوبی زمین قرارگرفته است. پس از پروازی 17 – 18ساعته به شهر سیدنی رسیدیم که محل برگزاری کنفرانس اتاق‌های بازرگانی دنیا بود. علاوه بر این، برای من شرکت در جلسه شورای گواهی مبدأ که هر شش ماه در یک کشور برقرار می‌شد و همین‌طور ارائه گزارشی در مورد اهمیت سرعت در تصمیم‌گیری برای سیستم جدید گواهی مبدأ الکترونیک را نیز به همراه داشت. اجلاس سیدنی دهمین کنفرانس از این نوع بود که با استقبال صدها اتاق از سرتاسر جهان و بیش از2700 نفر شرکت‌کننده شکل گرفت. شهر سیدنی مانند بسیاری دیگر از شهرهای استرالیا، شهری بندری و زیبا است که در اوایل بهار هوای مطبوع و همین‌طور چشم‌اندازهای زیبایی در خود دارد. بیشتر از همه از لحاظ بصری عمق دید در کنار اقیانوس مناظر خیره‌کننده‌ای از جاذبه‌‌ها به وجود می‌آورد. از نظر شهری نیز آرام و منظم بود. در مرکز شهر با وجود ترافیک صبح‌گاهی خودروها، پیاده‌روی بسیار متداول و دل‌پذیر بود. خیابان‌های با عرض کم و بی‌‌نهایت منظم از لحاظ خط‌کشی و المان‌های ترافیکی اولین نکته قابل توجه در آن است و پیوستگی پیاده‌روها با خطوط عابر پیاده در خیابان‌ها و پل‌های زیبای عابر پیاده، تصویری زیبا از نظم بریتانیایی را به نمایش گذشته بود. ترکیب جمعیتی شهر تنوعی از نژادهای مختلف را نشان می‌داد که عمدتا سفیدپوست و سپس زردپوست و سرخ‌پوست‌های محلی بود. سعی در نگهداشت و عرضه فرهنگ بومی استرالیا در کنار ایجاد المان‌های هویتی محلی برای شاخص کردن فرهنگ و موقعیت مکانی از دیگر مظاهر شهر بود. در کل شهری آرام و در عین حال پرجنب و جوش در مقابل چشمان توریست‌ها و بازدیدکنندگان نمود داشت. دهمین کنفرانس اتاق‌های بازرگانی در این شهر زیبا از تاریخ 19 تا 21 سپتامبر برگزار شد. این نشست دوسالانه یکی از بزرگ‌ترین گردهمایی‌های بخش خصوصی در دنیاست که هزاران تاجر و مسئولان اتاق‌های بازرگانی را گرد هم می‌آورد. در کنار این اجلاس در روز دوشنبه 18 سپتامبر هم گردهمایی منطقه‌ای آسیا و اقیانوسیه اتاق‌های بین‌المللی برگزار شد. در این کنفرانس بخش‌ها و کمیته‌های زیرمجموعه به صورت ارائه سخنرانی و معرفی خود، نسبت به تبادل نظر منطقه‌ای اقدام کردند. کمیته‌های کنفدراسیون در طول سال به جمع‌آوری ایده‌ها و تجربیات کشورهای عضو که  هم‌اکنون 27 کشور را شامل می‌شود، اقدام می‌کنند. کارگاه‌های آموزشی نیز به همین صورت برگزار می‌شود که در آن در مورد اطلاعات اقتصادی و وضعیت تجاری آن تبادل نظر می‌کنند. در این گردهمایی و در کمیته فناوری اطلاعات آن یک ارائه نیز از طرف اتاق تهران مورد قبول قرار گرفته بود که به اهمیت زمان در تصمیم‌گیری‌ها و به خصوص تصمیم‌گیری در ارتباط با سیستم جدید گواهی مبدأ بین‌المللی پرداخته شد. در کنار ارائه اتاق تهران چند سخنرانی نیز درباره آینده تکنولوژی اطلاعات و تاثیر آن بر تجارت جهانی ایراد شد. حضور کشور عزیزمان به عنوان عضو CACCI نشان‌دهنده اهمیت ایران برای این کنفدراسیون در گذشته دارد و ظاهرا تا چند سال قبل ایران عضو هیئت مدیره آن سازمان نیز بوده است. در این میان اهمیت نقش‌آفرینی در این اجلاس‌های بین‌المللی کاملا مشهود است و نیز تاثیر آن در نوع نگرش و ارائه اطلاعات درست در مورد چهره تجاری ایران. 

در اجلاس دهم اتاق‌های بازرگانی شاید چند چیز اهمیت ویژه‌ای داشت که مهم‌ترین آنها عبارت بود از حضور جدی اتاق‌های عضو و تبادل اطلاعات در مورد نوع و شکل فعالیت‌های آنها و تعامل با بخش خصوصی و همین‌طور سازمان‌های محلی و بین‌المللی که در تجارت جهانی و منطقه‌ای تاثیر دارد. به همین منظور سخنران‌ها طیف متنوعی از کارآفرین‌های موفق جهان بودند، از آقای گانتر پالی موسس بنیاد ZERI و نویسنده کتاب معروف «اقتصاد آبی» گرفته تا آقای اِسکو آهو نخست‌وزیر سابق دانمارک. شاید بتوان اهم صحبت‌ها را در چند بخش مهم تقسیم‌بندی کرد.

 تجارت و محیط زیست

 اهمیت جدی تاثیرات تجارت جهانی، تخریب محیط زیست و مسئولیت بخش‌های بازرگانی در این موضوع جدی تحت عنوان رهبری و پایداری به طور مشخص مطرح شد. تخریب محیط زیست و مصرف بی‌رویه منابع طبیعی برگشت‌ناپذیر دغدغه‌ای جدی است که اجلاس به عنوان نماینده بازرگانان جهان چشم به آن گشوده است. اهمیت استفاده از منابع تجدیدپذیر انرژی و کم شدن شدت مصرف نیازمند نگاه جدی است. بسیاری از بزرگان تجارت جهان شعار صنعت سبز را برای خود انتخاب کرده‌اند و سعی دارند در درازمدت وابستگی خود را به منابع طبیعی کم کنند. به طور مثال بخش‌های زیادی از تامین الکتریسیته مصرفی به سمت استفاده از انرژی‌های تجدید‌پذیرخورشیدی، آبی و بادی میل خواهد کرد. همچنین اهمیت کم کردن میزان مصرف انرژی از طریق صرفه‌جویی و همین‌طور استفاده از ابزار کم‌مصرف‌تر هدف قرار گرفته است که آینده روشنی از بخش انرژی و تغییرات آن نشان می‌دهد.

مسئولیت اجتماعی و تجارت: قسمت زیادی از سخنران‌ها به اهمیت تولید اشتغال برای جامعه پیرامون خود به عنوان قسمتی از مسئولیت اجتماعی بخش بازرگانی اشاره داشتند. اهمیت بالا بردن سطح زندگی اجتماع پیرامون، بالا بردن مهارت‌های فردی جهت کسب و کار زنان به منظور مولد ساختن آنها و همین‌طور ایجاد محیط سالم برای زندگی شهری در کنار توسعه اقتصادی، در این میان خودنمایی می‌کرد. حضور کارآفرین‌های بزرگ به خصوص در آسیای جنوب شرقی که در ایجاد محیط‌هایی برای ارتقای سطح زندگی در جوامع خود کوشیده‌اند، از این دست بود. به طور مثال حضور و سخنرانی خانم پاروین محمود از کشور بنگلادش به عنوان یک کارآفرین بزرگ ارائه‌دهنده خدمات اجتماعی به زنان، کودکان و جوانان برای ایجاد محیط‌های آموزشی و مهارتی و ایجاد اشتغال پایدار، به راستی نقش تجار بزرگ در رشد و پایداری جامعه اطرافشان را نشان می‌دهد. ایشان در کنار ده‌ها فعالیت تجاری در بخش مسئولیت اجتماعی، به قول خودشان ماهی‌گیری به زنان و جوانان یاد می‌دهد و سعی در ایجاد یک جامعه پایدار و محیط آرام برای تربیت کودکان که آینده‌سازان جامعه بنگلادش هستند، دارد.

 تجارت و تاثیرات پیشرفت‌های تکنولوژیک

برای من بشخصه این قسمت از سخنرانی‌ها و ارائه‌ها جالب‌تر از بقیه بود که شاید به دلیل پیش‌زمینه فکری خودم باشد.

در جای‌جای ارائه‌ها می‌شد تاثیر شگرف تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات را در زمینه‌های آینده‌نگری و فرصت‌ها و تهدیداتی که این مولفه در تجارت آتی خواهد داشت دید. در اینجا به چند سرفصل به صورت آشکارتر اشاره خواهم کرد.

 بیگ دیتا

یک بخش مجزا و اختصاصی به مبحث بیگ دیتا یا داده‌های بزرگ اختصاص داشت. اهمیت آن و قدرت پردازشی که توان آنالیز این اطلاعات را در اختیار بشر قرار داده است یکی از تاثیرگذارترین مولفه‌ها در تجارت آتیِ بین‌المللی خواهد بود. نگهداری و پردازش احجام ترابایتی در گذشته نزدیک شاید آرزو ‌بود. فراموش نکنید که کامپیوترهای دهه 80 میلادی توانایی‌ای صد‌ها هزار برابر کمتر از گوشی‌های هوشمند فعلی داشتند.

این تغییر شگرف امکان پردازش و نگهداری اطلاعات فزاینده را در اختیار بشر قرار داده است. به طور مثال در بخش خرده‌فروشی به مدد این قدرت عظیم امکان تامین و تحویل کالای مورد نیاز جامعه در محل تقاضا در چند ساعت به وجود آمده که از بزرگان این صنعت می‌توان به شرکت‌های آمازون و علی‌بابا اشاره کرد که با این قدرت توانایی تحلیل لحظه‌ای بازار را دارند. یکی از جالب‌ترین مباحث مطرح‌شده برای من اشاره به این مهم است که اگر قرن بیستم دوران اطلاعات نام گرفته و وجه مشخصه آن استانداردسازی کالا و خدمات در سطح بین‌المللی بود، قرن بیست و یکم دوران سفارشی‌سازی است، که کالا و خدمات به صورت سفارشی و براساس نیاز آنی هر مشتری تولید و ارائه می‌شود. این مطلب را آقای اِسکو آهو در سخنرانی خود در بخش رهبری عنوان کرد. به مدد بیگ دیتا و تکنولوژی اطلاعات در آینده هر کالا و خدماتی را به صورت شخصی‌سازی‌شده خواهیم داشت به گونه‌ای که به طور مثال کفش مورد نیاز شما به رنگ و طرح و اندازه و نیاز شما بر اساس اطلاعات فیزیکی و میلیاردها اقلام اطلاعاتی که از فیزیک و عادت‌های شما وجود دارد در کارخانه ساخته خواهد شد و به دست شما خواهد رسید. این پایان دنیای استانداردها و شروع دنیای سفارشی است. این تغییر تقریبا تمامی زمینه‌های تجارت را دگرگون خواهد ساخت.

 اینترنت اشیا، هوش مصنوعی و رباتیک

اشاره به مفاهیمی چون اینترنت اشیا(IOT) ، هوش مصنوعی (AI) و رباتیک ترجیع‌بند آینده‌نگری در بسیاری از سخنرانی‌ها بود. تقریبا همه متفق‌القول بودند که در آینده تجهیزات معمول خانگی تا خودروها و تجهیزات اداری و مبلمان شهری همه به مدد اینترنت اشیا و هوش مصنوعی توانایی ارتباط با اینترنت و از آن طریق جمع‌آوری اطلاعات و ارائه خدمات خواهند داشت: خودروهای خودران، یخچال‌هایی که سفارش مواد مورد نیاز مصرفی شما را خودشان می‌دهند تا سیستم‌های تهویه مطبوع و روشنایی که براساس نیاز و عادت شما به طور خودکار کار می‌کنند. به طور خاص به وجود آمدن خودروهای خودران دارای امکان اتصال به اینترنت و حسگرهای متنوع تاثیر بزرگی بر حمل و نقل و لجستیک خواهد داشت و صرفه‌جویی بزرگی در زمان، انرژی و هزینه در آینده به وجود خواهد آورد. ربات‌ها در تولید کارخانه‌ها نقش بسزایی در آینده تولید خواهد داشت به گونه‌ای که بسیاری از کشورها، استراتژی‌های مشخصی جهت استفاده از تکنولوژی‌ رباتیک و کاهش حجم استفاده از نیروی انسانی در مراحل تولید برقرار کرده‌اند. نگاه به آینده کاملا جهت‌گیری مشخص دارد و همراه با راهبرد استفاده از تکنولوژی‌های مبتنی بر فناوری اطلاعات است. به طور مثال استفاده از چاپگرهای سه‌بعدی به گونه‌ای در حال پیشرفت است که به تازگی خانه‌های جدیدی در مدت سه روز با استفاده از این تکنولوژی ساخته شده است. در آینده این تکنولوژی تحول بزرگی در تولید ایجاد می‌کند، به شکلی که بسیاری از تولید‌های صنعتی از تکنولوژی پرینترهای سه‌بعدی استفاده می‌کند. البته ایده ایجاد چابگرهای چهاربعدی نیز نگاهی دور به دستگاه‌هایی است که بتوانند بر اساس نیاز به شکل مورد نیاز تبدیل شوند.

 بلاک چِین

یکی از موارد بسیار جذاب در دنیای تکنولوژی‌ها ایده بلاک چِین و کاربرد فزاینده و توسعه مفهومی آن درآینده است. ایده این تکنولوژی نرم‌افزاری در سال 2009 و با یک الگوریتم منبع باز که روی اینترنت برای ایجاد ارز الکترونیکی شکل گرفته، پا به عرصه وجود گذاشت. برمبنای این ایده اطلاعات کاربردی به جای کپی شدن در یک شبکه به اشتراک گذاشته می‌شود. برمبنای این ایده اطلاعات به صورت بلاک‌های ثابت است که حاوی خود اطلاعات و ارتباط با یک بلاک دیگر نیز می‌شود که به صورت زنجیره‌ای به همدیگر متصل می‌شود. هر استفاده‌کننده می‌تواند پس از داشتن اطلاعات اولیه به تمامی زنجیره این اطلاعات دسترسی داشته باشد.

براساس تعریفی که برادران تپ‌اسکات در کتاب «انقلاب پلاک چین»  (Block Chain Revolution )به دست داده‌اند، بلاک چین یک دفتر کل الکترونیکی غیرقابل تخریب برای دادوستد‌های اقتصادی است که می‌تواند برای ضبط نه‌فقط داد و ستدهای مالی بلکه به طور مجازی هر اطلاعات ارزشمندی قابل استفاده باشد. اگر به چهارچوب فنی این تکنولوژی بخواهیم بپردازیم کمی پیچیده است ولی درکل می‌توان گفت که اساسا دانستن این موضوع کافی است که در این تکنولوژی هرعضو شبکه به کلیه اطلاعات دسترسی دارد یا به عبارت دیگر همه اعضای گروه به صورت امن می‌توانند به دفتر کل اطلاعات دسترسی داشته باشند. در چند سخنرانی به این مفهوم اشاره شد و حتی بسیاری از متخصصان معتقد بودند که این تکنولوژی در آینده تاثیر شگرفی مانند تاثیر اینترنت بر زندگی مردم خواهد گذاشت. یکی از کاربردهای اولیه این تکنولوژی ایجاد ارزهای دیجیتال بود که رهبری آن با بیت‌کوین است. این ارز از زمانی که به وجود آمده است (سال 2009 ) تابه‌حال ارزشش ده‌ها هزار برابر شده و مزیت آن عدم نیاز به یک سیستم مرکزی برای نگهداری اطلاعات حساب مانند سیستم بانکی معمول است. در این ارز دیجیتالی همه اعضا از کلیه دادوستد‌های مالی اطلاع دارند یا به نوعی دفتر کل حساب پرداخت/ دریافت در دسترس عموم قرار داد. به این جهت نیازی به یک نظام متمرکز برای تایید اعتبار هر عضو نیست. به همین صورت دریافت/پرداخت و انتقال وجه یا ارزش‌گذاری ارز به عهده کلیه اعضای شبکه است و هزینه آن بارها کمتر از چیزی است که امروزه بانک‌ها و موسسات مالی جهت اعتبارسنجی و تاییدیه‌ها مطالبه می‌کنند. از طرف مقابل وجود ساختارهای تاثیرگذار بانکی مانند بانک‌های مرکزی که عمدتا توسط دولت‌ها کنترل می‌شود نیز بر این ارز بی‌اثر است. به طور مثال بالا و پاین بردن نرخ بهره یا برابری ارزها و ده‌ها ابزار کنترلی دیگر که تقریبا تمامی دولت‌ها از آن به عنوان قدرتی برای اعمال حاکمیت استفاده می‌کنند بی‌معنی خواهد شد. تقریبا تمامی دولت‌ها از ابزارهای پولی و مالی برای پایین نگه داشتن نرخ بیکاری و همین‌طور به وجود آوردن مزیت‌های نسبی صادراتی/ وارداتی و رفاه نسبی در جامعه خود استفاده می‌کنند که این مهم شاید از لحاظ اجتماعی و سیاسی موثر و لازم باشد ولی به طور معمول مغایر اصول رقابتی تجاری است. در ارزهای دیجیتال این گونه دخالت‌های دولتی و اعمال حاکمیت‌ها  امکان‌پذیر نیست و انحصارا هرگونه فعل و انفعال در این سیستم ارزی از طریق شبکه اعضا صورت می‌گیرد. در شکل کلان اعمال نظر خارج از شبکه اعضا نمی‌تواند به صورت انحصاری و غیراصولی در آن صورت گیرد.

شاید این ارز فرصتی استثنایی در مقابل ابرقدرت‌های مالی امروز باشد که حاکمان قدرتمند جهان تجارت هستند و باعث می‌شود که فرصت‌های برابری برای عرضه و مصرف‌کنندگان کالا و خدمات به وجود بیاید که طرف دیگر معادله را که پرداخت باشد از طریق یک شبکه هم‌سطح امکان‌پذیر می‌کند. ارزهای دیجیتالی به این شکل اعمال تحریم‌های یک‌جانبه از طرف ابرقدرت‌های دنیا از طریق تحریم‌های مالی یا عدم پذیرفتن ارز و کنترل دریافت و پرداخت‌ها از طریق دولت‌ها را از بین خواهد برد. البته تهدید بزرگ این مدل، عدم امکان کنترل گردش مالی توسط یک نهاد متمرکز است که باعث می‌شود معاملاتی غیرقابل کنترل از طریق این ارز انجام شود. معاملاتی چون مواد مخدر، اسلحه و... که در عرف بین‌الملل غیرقابل قبول است. به هرحال با توجه به ماهیت این ارز نوظهور احتمال به گردش درآمدن جدی آن برای 10 سال آینده قابل پیش‌بینی است و می‌تواند تاثیر شگرفی بر دنیای تجارت و قدرت عمومی دولت‌ها در صحنه ابزارهای مالی باشد و باید به عنوان یک راهبرد نگاه جدی به این نوع ابزارهای مالی داشت.

 نسل پنجم شبکه‌های موبایل

حضور شرکت سامسونگ یکی از پیشتازان جدی دنیای تلفن‌های همراه در کنفرانس و ارائه خوبی که یکی از معاونان آن در ارتباط با نسل پنجم شبکه‌های موبایل داشت نیز فرصت آینده‌نگری خوبی به وجود آورد. توضیحات جامع در مورد کارآیی این شبکه چشم‌انداز جهش بزرگی را در نوع خودش می‌داد. همان گونه که می‌دانیم آخرین نسل شبکه‌های موبایل نسل چهارم است که در کشور ما نیز قابل استفاده شده است. از اهم تفاوت نسل چهارم و پنجم شاید بتوان به سرعت دسترسی به اطلاعات در آن اشاره کرد که از حدود 100 مگابیت درثانیه به 20 گیگابیت درثانیه خواهد رسید که یک جهش بزرگ در این حوزه خواهد بود. درحالی که هنوز تکنولوژی نسل پنجم موبایل استاندارد‌های خود را به صورت رسمی به دست نیاورده است غول‌های جهان ارتباطات به طورجدی روی انواع فناوری‌های موجود فعالیت می‌کنند به گونه‌ای که سامسونگ اعلام کرد که این نسل از شبکه را درسال آینده میلادی به آزمایش خواهد گذاشت. با این حجم از تبادل اطلاعات می‌توان گفت که دنیای فردا محدودیتی از لحاظ تبادل اطلاعات درحال حرکت نخواهد داشت و از پخش زنده فیلم‌های فورکی گرفته تا جمع‌آوری اطلاعات تصویری در ابعاد بزرگ از این‌گونه خواهند بود. به طور رسمی این نسل از شبکه‌ها می‌توانند جایگزین تمامی کاربردهای معمول خانگی و تجاری از شبکه اینترنت شوند. شاید به جرئت بتوان گفت این زیرساخت بسیار هوشمندانه هم‌زمان با ایده‌هایی همچون بیگ دیتا و اینترنت اشیا پا به جهان خواهند گذاشت تا سد تبادل اطلاعات حجیم به طور زنده را پشت سر گذارند. در دنیایی که تمامی ابزارها و تجهیزات پیرامونی از وسایل خانگی گرفته تا خودروها و ابزارهای شخصی همراه مانند تجهیزات کنترل فعالیت‌های بدنی هر شخص برای مصارف پزشکی به یکدیگر متصل و درحال تبادل اطلاعات خواهند بود، نیاز فزاینده‌ای به پهنای باند بالا برای این کاربردها هست. بسیاری از حسگرهای موجود جای خود را به سیستم‌های مشین ویژن خواهند داد تا با تحلیل تصاویر به جای انواع حسگرها نسبت به تصمیم‌گیری‌های هوشمند از طریق هوش مصنوعی اقدام شود؛ و این مهم صورت نمی‌گیرد مگر با پهنای باندی در حد فایوجی که برای سال‌ها می‌تواند قدرت انتقال داده‌های حجیم را به شبکه‌های موبایل بدهد. کاربردهای خانگی نیز می‌تواند از اتکا به شبکه‌های فیبر نوری برای دسترسی نهایی آزاد  به این شبکه  بپیوندند. البته قطعا زیرساخت‌های شبکه فیبر نوری کماکان به عنوان Back Haul  باقی خواهند ماند. سامسونگ اعلام امیدواری کرده که این شبکه ظرف پنج سال آینده در تمامی تجهیزات هوشمند از تلفن‌های همراه گرفته تا تجهیزات هوشمند کاربردی فراگیر بیابد و کشورها از سال 2022 به طور عمومی از این شبکه استفاده کنند. دورنمای روشن این تکنولوژی و مودم‌های خانگی فایوجی که هم‌اکنون در دسترس قرار گرفته نویددهنده آن است که رسیدن به این دنیا نه‌تنها دور از دسترس نیست، بلکه واقعیتی است که باید بر مبنای آن آینده جهان را بنا نهاد.