
چهارمین مقاله از سلسله مقالات تابستانی اکونومیست به نظریات آرتور پیگو اختصاص دارد. او به کمک مفهوم بیگانگی و آسیبهایی که میتواند در جامعه به همراه داشتهباشد، «مالیات پیگو» را راهاندازی کرد که در بهبود وضعیت زندگیِ عمومی و محیطزیست بسیار موثر است.
بلند صحبت کردن در قطار به طوریکه آسایش و آرامش را از مسافران بگیرد؛ کشاورزی که بدون توجه به محصولاتِ مزرعه همسایهاش از آفتکُشها استفاده میکند؛ موتورسوارانی که با شتاب از کنار اتومبیلها عبور میکنند و آنها را به وحشت میاندازند؛ وسایل نقلیهای که خراب شدهاند و هوا را آلوده میکنند اما صاحبان آنها توجهی به این مسئله ندارند. چنین رفتارهایی اغلب خلاف عرفِ جامعه، ضداجتماعی، بیملاحظه یا حتی غیراخلاقی به شمار میآیند. برای اقتصاددانها چنین رفتارهایی در حقیقت مشکلاتی هستند که باید برطرف شوند.
بازارها باید به گونهای طراحی شوند که بتوانند شرایط هر کسی را بهتر کنند. اما نباید منافع کسانی که به صورت مستقیم در این ماجرا درگیر هستند به خطر بیفتد و همچنین نباید با منافع سایر افراد نیز تداخلی داشتهباشد. اگر افراد به حال خود باشند ممکن است اهمیتی به آرامش یا راحتیِ دیگران ندهند؛ مثلاً یک کشاورز اگر به حال خودش رها باشد ممکن است بیاعتنا به مزرعه همسایهاش باشد. در حقیقت افراد وقتی به حال خود رها هستند کاری را انجام میدهند که به نفع خودشان است اما در نهایت منافع و آسایش دیگران را نادیده میگیرند و در نتیجه با زندگی دیگران بیگانه میشوند. آنها هزینهای را که دیگران باید پرداخت کنند نادیده میگیرند.
البته مثالهایی نیز وجود دارد که نشان میدهد گاهی این رفتارها به جای اینکه منفی باشند، مثبت هستند. برای مثال احداث جاده جدید میتواند برای همه خوب باشد و هرچند مردمِ محلی را مدتی آزار میدهد اما وقتی جاده افتتاح شد همان مردم بیشترین سود را میبرند. شاید سودی که آنها ببرند از سودِ سرمایهگذارِ بخش خصوصی در آن جاده نیز بیشتر باشد. گاهی هم رفتارهایی که سود و زیان به همراه دارند شکلی درونی پیدا میکنند. برای مثال فردی که بیاعتنا به سلامتی خودش سیگار میکشد، در وهله نخست جان خودش را به خطر میاندازد.
ایده بیگانگی را نخستین بار آلفرد مارشال اقتصاددان بریتانیایی مطرح کرد اما دانشجوی او آرتور پیگو این ایده را بسط داد و به خاطر آن به شهرت رسید. این اقتصاددان اغلب با دیگران احساس راحتی نمیکرد اما فوقالعاده باهوش بود. در نهایت نیز آرتور در 30سالگی به عنوان استاد دانشگاه در کمبریج مشغول به کار شد.
سال 1920 بود که پیگو کتابی حجیم با عنوان «اقتصادِ رفاه» منتشر کرد. او در این کتاب به دنبال راههای اقتصادی برای بهبود وضعیت فقرا بود. محتوای اصلیِ بحث او این بود که بیگانگی نباید منافع فردی دیگران را به خطر بیندازد. برای مثال او معتقد بود اگر بازارها سرمایهگذاریهای درستی داشتهباشند بسیاری از هزینههای که به افراد در جوامع تحمیل میشود از میان خواهد رفت.
مالیات پیگو
بر اساس نظریات پیگو اگر انسانها بتوانند بیگانگی را از میان بردارند، شهرها به شکلی منسجم در میآیند؛ برای مثال اگر برخی از رفتارها ممنوع اعلام شود، بسیاری از مشکلاتِ شهری از میان خواهد رفت. همه اینها نیز در نهایت، سود اقتصادی به دنبال خواهد داشت. اما این ممنوعیتها یا محدودیتها از چه طریقی ایجاد خواهد شد؟ یکی از راهها، مالیات بود. در نتیجه یکی از راهحلهای پیشنهادیِ پیگو مالیات بود که میتوانست احساس بیتفاوتی و بیگانگی در میان افراد را از میان بردارد. یعنی فرد اگر با بیاعتنایی رفتاری را انجام میدهد، فردِ قانونگذار مالیاتی را تعیین کند تا در صورت نیاز به او تعلق بگیرد. به این ترتیب فرد هر هزینهای برای جامعه اطراف خود به همراه داشتهباشد از قبل هزینه آن را از طریق مالیات پرداخت کردهاست. به چنین دخالتهایی مالیاتِ پیگو میگفتند. این ایده نهتنها در دنیای اقتصاد بلکه در دنیای سیاستگذاران نیز مورد استقبال بسیاری واقع شد. برای نمونه دولت فرانسه مالیاتِ صدا را برای فضاپیماها در نظر گرفتهاست. برخی دیگر از دولتهای غربی، برای نوشیدنیهایی که به سلامتی آسیب میرسانند، مالیاتهای سنگین در نظر گرفتهاند. چنین مالیاتهایی در دنیای غرب طرفداران بسیاری دارد و کاربرد بسیاری نیز دارد. در نهایت مالیات پیگو نقش مهمی در بحثهای گرمایش جهانی و مراقبت از محیطزیستِ زمین ایفا میکند.
آرتور سسیل پیگو Arthur Cecil Pigou
اهل انگلستان بود و همه او را به عنوان استاد اقتصاد میشناختند. آرتور سسیل پیگو متولد 18 نوامبر 1877 بود و در هفتم مارس 1959 از دنیا رفت. او در دانشگاه کمبریج تدریس میکرد و روی بسیاری از اقتصاددانهای بزرگِ این دانشگاه تأثیر گذاشتهاست. پیگو در زمینههای مختلف کار میکرد اما تمرکز خود را به طور ویژه روی رفاه اقتصادی قرار دادهبود. علاوه بر آن، او نظریه چرخه کسبوکار، بیکاری، شاخصها و تولید ملی را نیز مورد بررسی قرار دادهاست. او سال 1901 تدریس خود را آغاز کرد و در نهایت مفهوم بیگانگی را مطرح کرد. این مفهوم در زمینه رفاه اقتصادیِ مدرن بسیار حیاتی است.