استان سیستان و بلوچستان با 11.4 درصد مساحت کشور به عنوان بزرگ‌ترین استان با بیشترین میزان مرزهای آبی و خاکی کشور شناخته می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شود، استانی که حدود 3 میلیون نفر جمعیت دارد و با رشد 3.1 درصدی بالاترین نرخ رشد جمعیت را در کل کشور به خود اختصاص داده است
منبع:آینده نگر
وزیر راه و شهرسازی که مدتی قبل به استان سیستان و بلوچستان سفر کرده بود در پاین سفرش در کانال تلگرام خود نوشت: «یک ماه دیگر (در مردادماه) ۱۱۱امین سالگرد صدور فرمان مشروطیت و آشنایی رسمی ما ایرانیان با راه و رسم زندگی مدرن است. از آن زمان تاکنون، هزاران میلیارد تومان در جهت عمران و نوسازی زندگی شهری ایران هزینه شده‌است. ولی کیفیت زندگی شهری در ایران، وضعیت چندان قابل قبولی را نشان نمی‌دهد. 43 درصد شهرنشینان استان سیستان و بلوچستان را حاشیه‌نشینان شکل می‌دهند. به اتفاق استاندار و سایر مسئولان برای سومین بار از شیرآباد، رحیم‌آباد و سایر محله‌های حاشیه‌ای زاهدان بازدید کردم. معابر خاکی نابسامان، آلونک‌های کنار هم، فقدان فضاهای عمومی، کیفیت نازل محیطی در کنار جوانان بیکار و بچه‌هایی که در کوچه موج می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌زنند اولین مناظری است که به‌چشم می‌خورند. با سازمان مردم‌نهادی روبه‌رو شدم که زنان محله را گرد هم آورده بود تا با مهارت‌آموزی آنان اقدام به تغییر در زندگی‌شان کنند. در ادامه به مدرسه‌ای رفتم که توسط سمن دیگری برپا شده بود با هدف آموزش دخترانی که از تحصیل بازمانده بودند و سن آنان تا ۱۴ سال بود و تعداد زیادی از آنان حتی فاقد شناسنامه بودند. آنان دختران را در تابستان آموزش می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌دادند تا شاید یک سال جلو بیفتند. خانه سلامتی هم بر پا شده بود. شهرداری نیز دست به کار شده بود و بعضی معابر را گشوده و در حال آسفالت آنها بود. واقعیت آن است که 35 درصد جعیت شهری ایران در حاشیه شهرها یا بافت‌های میانی فرسوده‌‌شده زندگی میکنند... من امید را در چشم دخترانی که در مدارس این شهر سوخته در تابستان درس می‌خواندند و در میان خانم‌هایی که موفق شده‌بودند محصولی را تولید کنند تا زندگی خود را دوباره بسازند دیدم.»
استان سیستان و بلوچستان با 11.4 درصد مساحت کشور به عنوان بزرگ‌ترین استان با بیشترین میزان مرزهای آبی و خاکی کشور شناخته می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شود، استانی که حدود 3 میلیون نفر جمعیت دارد و با رشد 3.1 درصدی بالاترین نرخ رشد جمعیت را در کل کشور به خود اختصاص داده است اما به همین میزان که این اعداد و ارقام مثبت است و می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌تواند نشان‌دهنده ظرفیت‌ها باشد این استان در بسیاری از شاخص‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی توسعه اقتصادی، صنعتی، اجتماعی و... در انتهای جدول استانی کشور قرار گرفته و محروم‌ترین استان شناخته می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شود؛ مثلا در فقر و بیکاری ضعیف‌ترین آمارها را دارد تا جایی که یکی از نمایندگان این استان در مجلس گفته بود: «مردم این استان به نداشته‌ها عادت کرده‌اند.» یا یکی دیگر از نمایندگان این استان در مجلس گفته بود: «مردم این استان کارخانه‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی بزرگ مثل ذوب‌آهن ندارند که غصه عقب افتادن حقوق بازنشستگانش را بخورند ولی در عوض جوانان آینده‌ساز این استان جهت برآوردن قوت لایموت از مرزها و زمانی که خانواده‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی آنها چشم به راه هستند با جنازه‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی سوخته بازمی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌گردند و در اثر گناه حمل چند لیتر سوخت ناشی از فشار بیکاری و فقر به این روز می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌افتند و این به خاطر آن است که بالاترین شاخص فقر و بیکاری در این استان است و متعجبم از آمارهایی که در این زمینه اعلام می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شود.»
طبق آمارهای مرکز آمار ایران نرخ بیکاری در استان سیستان و بلوچستان بیش از 11.5 درصد است که البته مقامات محلی و نمایندگان این استان آن را قبول ندارند و میزانش را تا 45 درصد هم اعلام میکنند. همچنین این استان پایین‌ترین نرخ جذب سرمایه‌گذاری را در کشور دارد، استانی که هنوز در آن خبری از صنایع مادر همچون فولاد، ذوب‌آهن و... نیست و تنها در منطقه چابهار طرح‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌یی برای راه‌اندازی این صنایع وجود دارد که البته از مرکز این استان یعنی زاهدان 700 کیلومتر فاصله دارد. در استان سیستان و بلوچستان هنوز وقتی شما از صنعت حرف می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌زنید همه یاد صنایع دستی می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌افتند: سوزن‌دوزی، حصیربافی، کوزه‌گری و... که طبق نوشته سایت اداره کل اقتصاد و دارایی این استان، پس از کشاورزی و دامداری در رتبه سوم اهمیت درآمدزایی خانواده‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی سیستان و بلوچستانی قرار دارد. این یک واقعیت است که در این استان تعداد معدود کارخانه‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی موجود هم در حاشیه شهر زاهدان قرار گرفته و بیشتر کارهای صنعتی (به مفهوم واقعی) شامل کارگاه‌ها و واحدهای فلزکاری، ریخته‌گری و... می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شود که در چند شهرک صنعتی استان جای گرفته‌اند و جزو دسته‌بندی صنایع کوچک و متوسط قرار می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌گیرند. البته با وجود این شرایط سیستان و بلوچستان از پتانسیل‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی بالایی برای رشد صنعتی برخوردار است و مهم‌ترین برگ برنده آن بازار تشنه کشورهای افغانستان و پاکستان است که با بیش از 150 میلیون نفر جمعیت می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌تواند بستر طلایی برای راه‌اندازی صنایع مختلف در این استان و تولید کالاهای صادرات‌محور باشد. در حال حاضر در سطح این استان 13 شهرک صنعتی با 3920 هکتار وسعت وجود دارد ولی اکثر صنایع در شرایط رکود و نیمه‌فعال به سر می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌برند و البته تعداد زیادی از آنها نیز تعطیل شده‌اند.
اما هرچقدر صنعت در این استان هم‌اکنون حرفی برای گفتن ندارد، قوت غالب مردم این استان از کشاورزی، دامپروری و صید (در جنوب استان و پرورش میگو) به دست می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌آید؛ به خصوص در شهرها و روستاهای کوچک که با مرکز استان فاصله بسیاری دارند. البته بحران آب و خشک‌سالی‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی طولانی حالا چند سالی است که همین قوت غالب را هم تحت‌الشعاع قرار داده است تا جایی که در برخی از سال‌ها این سیل‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی بهاری است که مزارع گندم (به عنوان محصولی اصلی که کشت می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شود) مناطق مختلف این استان را آبیاری می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کند. خشک‌سالی‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی پی‌درپی سال‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی گذشته در مناطق مختلف سیستان و بلوچستان، تیر خلاصی بوده که به کشاورزی به عنوان مهم‌ترین منبع درآمد بسیاری از مردم این استان خورده است و باعث شده آنها چاره ای جز مهاجرت نداشته باشند، اتفاقی که به خالی شدن بسیاری از روستاهای این استان منجر شده است. چندی پیش علی اوسط ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شمی استاندار سیستان و بلوچستان در جمع سرمایه‌گذاران گفت: «سیستان و بلوچستان بیشترین آمار مهاجرفرستی را چه به مرکز استان و چه به استان‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی دیگر از جمله خراسان و گلستان دارد و باید طرح‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی توسعه (به خصوص چابهار) به گونه‌ای باشد که از میل به مهاجرت بکاهد.»
در کنار کشاورزی و صنعت، استان سیستان و بلوچستان دارای معادن مس (معدن شمال باختری با 15 میلیون تن ذخیره)، کرومیت، منگنز، سنگ مرمر، آهک، تراورتن و... هم هست و اتفاقا باتوجه به آمار بالای بیکاری راه‌اندازی و بهره‌وری فعال از این معادن می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌تواند به افزایش اشتغال مخصوصا در مناطق روستایی و اطراف این معادن که با مشکل بحران خشک‌سالی روبه‌رو هستند به عنوان منبع درآمد مناسب کمک بسیاری کند اما چالش اصلی به نبود سرمایه‌گذار بازمی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌گردد. علاوه بر اینها سیستان و بلوچستان از نظر بازرگانی و تجارت نیز شرایط مناسبی ندارد، با وجود اینکه به دلیل داشتن بیشترین مرزهای خاکی و آبی کشور می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌تواند نگین تجارت کشور لقب بگیرد؛ چابهار در جنوب این استان تنها بندر اقیانوسی کشور است و بدون شک توجه ویژه و البته با حفظ شرایط زیست‌محیطی (توسعه پایدار) می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌تواند آن را به یکی از بزرگ‌ترین قطب‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی اقتصادی کشور تبدیل کند اما بهره نبردن از این شرایط و ظرفیت‌ها باعث شده که هم‌اکنون در بازرگانی استان سیستان و بلوچستان قاچاق کالا حرف اصلی را بزند؛ موضوعی که به دلیل نرخ بالای بیکاری به یکی از اصلی‌ترین مشاغل سطح این استان بدل شده است. استان سیستان و بلوچستان در مجموع دارای چهار فرودگاه فعال است که 4 درصد از سهم کشور را در جابه‌جایی مسافر به عهده دارند. همچنبن طول راه‌های موجود در استان7399.6 کیلومتر شامل 29.9 کیلومتر بزرگراه، 1734.7 کلیومتر راه معمولی و 271 کیلومتر راه فرعی عریض و 1508 کیلومتر راه فرعی آسفالته است.
نگاهی به 10 چالش اصلی اقتصادی سیستان و بلوچستان
-کمبود منابع مالی
- عدم تمایل بخش خصوصی به مشارکت در اجرای پروژه‌ها به دلیل پایین بودن امنیت سرمایه‌گذاری و تضمین نشدن سرمایه‌ها
- نبود زمینه‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی تشویقی برای سرمایه‌گذاری
- فقدان برنامه‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی کلان اقتصادی و توسعه‌ای
- کمبود نیروی کار ماهر و متخصص
- بالا بودن سن و پایین بودن سطح سواد شاغلان بخش کشاورزی و دامداری، و علاقه‌مندی آنها به روش‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی سنتی کشاورزی و دامداری
- شرایط اقلیمی خشک و با سطح بارش‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی بسیار کم که به بحران تامین آب شرب، کشاورزی و صنعتی منجر شده است
- مشکل امنیتی و حرکت‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی گاه و بی‌گاه گروه‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی تروریستی، اشرار و قاچاقیان مواد مخدر، دزدان دریایی و...
- نبود زیرساخت‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی مناسب همچون راه‌آهن، بزرگراه‌ها، تاسیسات زیربنایی و البته فاصله بسیار زیاد شهرها، روستاها و پراکندگی بالای سکونتی در سطح استان
- گرمای هوا در بیشتر مناطق استان و طوفان‌ها‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی 120روزه در شمال استان.