موتور اقتصادی ژاپن شاید در حال غرش نباشد، ولی صدای جنب و جوش را میتوان از آن شنید.
مترجم: کاوه شجاعی/آینده نگر/منبع: نیویورک تایمز
در دو دهه اخیر یکی از مشکلاتی که همواره گریبان اقتصاد ژاپن را گرفته بوده، تورم کاهشی بوده که به صورت دائمی دولت را به امید احیای اقتصاد، مجبور به مداخله کرده است.
دولت ژاپن به خصوص در پنج سال اخیر به دنبال آن بوده که بازار کار را اصلاح کند، رقابت را تشدید کند و شراکتهای تجاری را افزایش دهد.
حالا اخبار حاکی از آن است که اقتصاد ژاپن برای پنجمین دوره چهارماهه متوالی رشد کرده است و این طولانیترین دوران رشد این اقتصاد در یک دهه اخیر بوده است. شینزو آبه نخستوزیر ژاپن در چهار سال و نیم اخیر تلاش کرده که اقتصاد را به جلو هل بدهد. ژاپن هنوز هم بعد از امريكا و چین، سومین اقتصاد بزرگ دنیا است اما رشد اقتصادی این کشور با فراز و نشیبهای زیادی مواجه بوده است. علتش هم مسائل دردسرسازی مثل تورم کاهشی و جمعیت پا به سن گذاشته این کشور است.
بنا بر اعلام دفتر کابینه ژاپن، تولید ناخالص داخلی این کشور به میزان ۲.۲ درصد در سهماهه منتهی به ماه مارس (از ژانویه تا مارس) امسال رشد کرده است. معنیاش این است که اقتصاد ژاپن دارد رشدی مداوم را تجربه میکند که از سالهای ۲۰۰۵ و ۲۰۰۶ به بعد اصلا در این اقتصاد دیده نشده بود.
سرعت این رشد هم نسبت به چهارماهه قبلی بیشتر بوده و از انتظار اقتصاددانان فراتر رفته است. تحلیلگرانی که نظرشان توسط خبرگزاریها در این خصوص پرسیده شده بود، قبلا پیشبینی کرده بودند که نرخ رشد به صورت متوسط ۱.۷ درصد باشد.
اما این رشد را چه عواملی پیش بردهاند؟
صادرات ژاپن در چهارماهههای متوالی ذکرشده گسترش زیادی داشته و ظاهرا بهبود اوضاع اقتصاد جهانی هم در همین راستا به کمک صادرات ژاپن آمده است. البته ضعیفبودن ارزش ین هم نقش زیادی در گسترش صادرات ژاپن داشته است، چون ینِ ارزانتر باعث میشود خودروها، وسایل الکترونیکی و سایر صادرات ژاپن در خارج از این کشور قیمت بهتری داشته باشند. جالب اینجاست که مازاد تجاری ژاپن به شدت دونالد ترامپ رئيسجمهور امريكا را آزرده میکند و او چندین بار از سیاستهای دولت ژاپن در این خصوص انتقاد کرده است. اما به هر ترتیب، صادرات ژاپن حالا با افزایش تقاضای خارجی مواجه است.
اما وضعیت اقتصاد ژاپن در داخل، سختتر از خارج بوده است. چه خانوارها و چه کسب و کارها به اندازهای که دولت ژاپن میخواهد خرج نمیکنند و روندی قابل پیشبینی هم در این خصوص ندارند. اما در آخرین چهارماههای که آمار رشد اقتصاد ژاپن منتشر شده، هم مصرف خانوارها و هم سرمایهگذاری کسب و کارها افزایش نشان داده است. افزایش مصرف خصوصی که تقریبا ۶۰ درصد از تولید ناخالص داخلی ژاپن را تشکیل میدهد در چهارماهه ژانویه تا مارس حدود ۰.۴ درصد افزایش نشان داده که رقمی متناسب با پیشبینیها است.
با این اوصاف، آیا میتوان گفت که اقتصاد ژاپن دوباره دارد با سرعت برق پیش میرود؟
درواقع بهتر است بگوییم این اقتصاد دارد خوب پیش میرود، اما نه با سرعت برق. تولید در ژاپن در کل سال ۲۰۱۶ به میزان یک درصد بالا رفت؛ که به اندازه رشد تولید در چین سریع نیست. اما به هر حال، دو برابرِ آن مقداری است که اقتصاددانان تصور میکردند. اقتصاددانان در گذشته میگفتند با توجه به مسن شدن جمعیت ژاپن و کاهش نیروی کاری ژاپن و نیز مشکل عدم افزایش مصرف، نمیتوان آمار خوشبینانهای در خصوص اقتصاد ژاپن ارائه داد. واقعیت هم این است که جمعیت نیروی کار ژاپن در یک دهه گذشته به میزان 6 درصد کاهش نشان داده و احتمالش هست که ژاپن در پنجاه سال آینده، یک سوم از جمعیت خود را از دست بدهد. اما حالا اقتصاد ژاپن نشان داده که از این پیشبینیها فراتر رفته است.
شینزو آبه در همان دوران آغازین نخستوزیری خود (سال ۲۰۱۲) وعده داد که رشد اقتصاد را سرعت ببخشد. موقعیت فعلی اقتصاد ژاپن نشان میدهد این کشور جایی در میانه ایستاده است؛ یعنی رشد خوبی در اقتصاد دیده میشود که باثبات هم هست اما خیلی سریع نیست.
با این ترتیب، پرسشی که مطرح میشود این است که آیا سیاستهای مشخص اقتصادی شینزو آبه -که به آبهنومیکز شهرت پیدا کردهاند- موفق عمل کردهاند؟
واقعیت این است که دولت و بانک مرکزی ژاپن پول زیادی را روانه اقتصاد ژاپن کردهاند و شکی نیست که این کار آنها باعث افزایش رشد میشود. اما جای یک عامل مهم به شدت خالی است: تورم.
ایده اصلی پشت آبهنومیکز این بوده که با بالا رفتن قیمتها، سود کسب و کارها و نیز دستمزد کارکنان هم بالا برود. بنا بر برنامه دولت، این مسئله باعث خواهد شد اقتصاد هم سریعتر و هم باثباتتر رشد کند. با وجود این، قیمتها چندان در ژاپن تکان نخوردهاند و همین باعث شده برخی اقتصاددانان به این نتیجه برسند که سرعتگرفتن فعلی اقتصاد ژاپن هم موقتی است و احتمالا پایدار نخواهد بود.