مهم ترین تهدیدهای ماهیان خاویاری چیست؟
خطر انقراض ماهیان خاویاری بسیار جدی شده است؛ موضوعی که از آمارهای ذخایر آن ها و استحصالشان به خوبی می توان متوجه اش شد. براساس آمارهای مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی و نهادهای مسئول از جمله جهاد کشاورزی و شیلات میزان استحصال خاویار در سال 1371 حدود 26.6 تن و در سال 1375 حدود 15.5 تن بوده است که متاسفانه در سال 1394 به حدود 1.4 تن کاهش پیدا کرده و رسیده است؛ آماری که نشان می دهد انقراض این ماهیان با سرعت زیادی و باوجود طرح های متعدد برای احیا آن ها در حال وقوع است.
طی دو دهه اخیر ذخایر ماهیان خاویاری در جهان و به خصوص دریای خزر کاهش یافته و میزان صید آن ها از 16.3 هزار تن در سال 1990 با 97.7 درصد کاهش به مقدار 380 تن در سال 2009 رسیده است. این اتفاق باعث شد در سال 1389 پنج کشور در حاشیه دریای خزر توافق کنند 5 سال صید ماهیان خاویاری را ممنوع اعلام کنند؛ اقدامی که پس از آن برای دو سال و بعد 5 سال دیگر هم تمدید شد ولی از سال 2016 این ممنوعیت برداشته شده است.
ماهیان خاویاری از گونه های ارزشمند هستند که ذخایر آن ها به دلایل مختلف از جمله صید بی رویه و غیرقانونی، تخریب زیستگاه، آلودگی آب و... در خطر و نابودی است و تقریبا گونه های ماهیان خاویاری در فهرست گونه های در معرض خطر انقراض قرار گرفته اند ولی باتوجه به اهمیت زیست محیطی، اقتصادی و تاریخی حفاظت از ذخایر آن ها از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. تاکنون 25 گونه از این نوع ماهیان شناسایی شده است و دریای خزر یکی از مهم ترین زیستگاه های این ماهیان محسوب می شود تا جایی که 85 تا 90 درصد کل صید جهانی این نوع از ماهیان در این بخش از جهان صورت می گیرد. در حوزه منطقه خزر روی هم رفته 6 گونه ماهی خاویاری زیست می کنند که 5 گونه از آن ها «رود کوچ» هستند یعنی در دریا تغذیه و رشد می کنند و پس از رسیدن به بلوغ و تولید مثل وارد آب های شیرین رودخانه های بزرگ حوضه دریای خزر می شوند.
بیشترین میزان خاویار تولید ایران مربوط به سه گونه قره برون، تاسی ماهی روسی و ازون برون است. خاویار ایران برحسب شرایط خاص فیزیکی و شیمیایی آب دریای خزر در سمت ایران نسبت به خاویار چهار کشور دیگر حاشیه دریای خزر از کیفیت و مرغوبیت بیشتری برخوردار است. اما به اعتقاد کارشناسان در حال حاضر مهم ترین تهدیدهای ماهیان خاویاری شامل: « از بین رفتن مکان های تکثیر طبیعی ماهیان خاویاری به دلایلی از جمله احداث آب سازه ها، صید غیر قانونی و شدید ماهیان خاویاری در رودخانه و دریا، تجارت جهانی خاویار قاچاق، آلودگی زیست محیطی رودخانه ها و دریاها، افزایش نرخ بیکاری ساحل نشینان در ایران و سایر کشورهای حوزه دریای خزر و...» می شود.
