بحث تفکیک وزارت صنایع و بازرگانی مطرحشده است. به نظر من این تفکیک قدمی در اصلاح وضعیت است اما پاسخ مناسب به حامیان صنایع داخلی و منتقدان وزارت بازرگانی پیشین که نسبت به بیتوجهی بازرگانی به صنایع داخلی گلایه داشتند چیست؟
احمد حاتمی یزد/منبع: سازندگی
قطار توسعه کشورها بهطورمعمول از ایستگاه تلاش برای افزایش صادرات حرکت کرده است. مسیر توسعه کشورها نه از توسعه صنایع داخلی بهمنظور تولید جایگزینی برای محصولات وارداتی بلکه از تولید محصولات صادرات محور میگذرد. محصولاتی که علاوه بر عرضه در بازارهای داخلی قابلیت رقابت با محصولات تولیدی دیگر کشورها را هم داشته باشد.
اگر رب گوجهفرنگی تولید کردیم که نتوانستیم آن را در افغانستان، عراق و سایر کشورها بفروشیم یعنی نباید آن را در ایران هم عرضه کنیم. کشورهای همسایه ما ازجمله روسیه، افغانستان و قطر که فرصتی تازه برای بازرگانان ایرانی است، عرصه رقابت شرکتهای بینالمللی از کشورهای مختلف است و اگر میخواهیم در بازار این کشورها بهطور دائم و مؤثر حضورداشته باشیم باید محصول رقابتپذیر تولید کنیم.
برای تولید محصول رقابتپذیر به صنایع چالاک و چابک نیاز داریم که اصل را بر توسعه صنعت صادراتی بگذارند نه رقابت با محصول وارداتی در بازار داخل. سال هاست که صنعت ما توسعه را مبتنی بر سیاست جایگزینی واردات دنبال کرده اما باید بدانید که اشتباه کردیم و تجربه هیچ کشوری نشان از توسعه آن با دنبال کردن این سیاست ندارد.
روزی که متصدیان صنعت کشور از وزارت بازرگانی آن زمان گلایه میکردند که واردات و صادرات را طوری تنظیم میکنند که صنایع داخلی دچار مشکل میشوند را از یاد نمیبرم. این مسئله آنقدر توسط حامیان صنایع داخلی تکرار شد تا درنهایت بعد از سی سال، بازرگانی صنعت را هم به متولیان آن سپردند اما پس از مدتی نقایص چنین کاری مشخص شد و وزارت صنعت، معدن و تجارت تبدیل به غولی شد که هرکسی نمیتوانست آن را پیش ببرد. درواقع چند وزارت خانه در کنترل یک وزیر درآمد، وزیری که لزوماً ضعف مدیریتی آن باعث بروز مشکلات نبود بلکه گستردگی وظایف وزارتخانهاش به نقصانها دامن میزد.
در حال حاضر بحث تفکیک وزارت صنایع و بازرگانی مطرحشده است. به نظر من این تفکیک قدمی در اصلاح وضعیت است اما پاسخ مناسب به حامیان صنایع داخلی و منتقدان وزارت بازرگانی پیشین که نسبت به بیتوجهی بازرگانی به صنایع داخلی گلایه داشتند چیست؟ در پاسخ به این منتقدان باید به بحث صادرات محوری صنعت بازگشت. صنایع داخلی باید به دنبال تولید محصول رقابتپذیر باشند و اصل را بر صادرات بگذارند نه جایگزینی واردات. در این وضعیت است که از تغییر تعرفهها یا افزایش و کاهش واردات محصولات خارجی به کشور گلایه نخواهند کرد. سیاستهای وزارت بازرگانی باید بر اساس رقابت در بازارهای خارجی تدوین شود و وزارت صنعت هم باید تکنولوژی و شیوههای مدیریتی جدید را دنبال کند.