ترکیه یکی از مهمترین کشورهای همسایه ایران است. اما این کشور اخیراً با رویداد سیاسی مهمی همراه شده؛ این رویداد جنجالهای بسیاری به پا کرده و سرنوشت مردم این کشور را به کلی تغییر دادهاست.
ترجمه: نسیم بنایی/ آینده نگر/ منبع اصلی:اکونومیست
همانطور که انتظار میرفت، رأیگیری کاملاً جنجالی بود. پیش از آنکه همه آرا شمرده شود، رجب طیب اردوغان رئیسجمهوری ترکیه در کنار حامیان خود در استانبول ظاهر شد و پیروزیاش را جشن گرفت. او با اشاره به همهپرسی قانون اساسی گفت: «ملتِ من محکم و یکدست ظاهر شد.» این همهپرسی به او قدرتی جدید میبخشد. او گفت: «16آوریل، روز پیروزی برای سرتاسرِ ترکیه بود.»
اما در واقع این پیروزی به آن شکلی نبود که اردوغان انتظار داشت. کمپینِ «آری» که رئیسجمهور سردمدارِ آن بود تنها 51.4 درصد از آرا را به خود اختصاص دادهبود. برخی از مخالفان، دولتیها را به تقلب در انتخابات متهم کردند. برخی دیگر نیز مقامات را به تقلب متهم کردند. در بسیاری از شهرهای ترکیه، تظاهراتِ ضد دولتی به پا شد. صبح روز بعد، کشور متفرقتر از همیشه از خواب بیدار شد.
قانون اساسی اکنون تندروترین دولت را از سال 1923 تاکنون روی کار خواهد آورد. در آن سال، کشور ترکیه تحت فرمانروایی کمال آتاتورک قرار گرفت، او موسس ترکیه مدرن شد. اردوغان بعد از انتخاباتی که در سال 2019 برگزار خواهد شد، بدون هیچ نظارتی از سوی پارلمانِ ضعیفشده، برای خودش مقاماتِ ارشد، قضات و اعضای کابینه را انتخاب خواهد کرد. دفتر نخستوزیری هم برای همیشه بسته میشود.
اما قانون اساسی همچنان محل بحث است. حزب مخالف که حزب سکولار است درخواست کرده همهپرسی ملغا شود. هیئت انتخابات کشور در ثانیههای پایانی تصمیم گرفته آرایی را که مهر نخورده نیز به عنوان آرای صحیح در نظر بگیرد و همین مسئله باعث شده حزب مخالف بحث تقلب را به میان بیاورد. ادعا در مورد تقلب بهویژه در بخشهای کردنشین بسیار مطرح است. همه این اتفاقات بعد از کودتای نافرجامی رخ داد که در ماه جولای انجام شد. در آن کودتا، 50هزار نفر دستگیر شدند. شاید شرایط واقعاً مهیای برگزاریِ همهپرسی نبود. رأیدهندگان هنوز نسبت به جوانب امر آگاهی و اطلاعات کافی نداشتند. حالا مردم تصور میکنند آزادیشان زیر سؤال رفتهاست.
حالا دیگر احتمال بازشماریِ آرا از صفر هم کمتر است. هیئت انتخابات درخواستِ حزب مخالف را در روز 19 آوریل رد کرد. البته آنها قول دادند که اگر به کسی در زمینه تقلب در همهپرسی شک کنند، مسئله را پیگیری کنند. بسیاری از کسانی که خارج از ترکیه بودند نسبت به وضعیت این کشور ابراز نگرانی کردند. اردوغان نیز در واکنش به آنها گفت بهتر است نگرانیهایشان را برای خودشان نگه دارند. او گفت: «ما اهمیتی به عقاید نامربوط آنها نمیدهیم. نظر مردم کاملاً واضح و شفاف است و جواب آنها بله است.»
این اتهامات در مورد تقلب تا سالها با اردوغان خواهد ماند و دوقطبی شدن به این راحتی دست از سر این کشور برنخواهد داشت. سونر کاگاپتی تحلیلگر موسسه واشنگتن میگوید: «اردوغان احتمالاً قطعیترین رهبر ترک بعد از آتاتورک بود اما او با این کارها مشروعیت خود را زیر سؤال بردهاست.»
همه به جز ترامپ!
حالا همه در سطح بینالمللی سکوت کردهاند. به غیر از ترامپ که با کشورهایی مانند روسیه، سودان، مجارستان و جیبوتی همراه شد تا پیروزی اردوغان را به او تبریک بگوید، هیچیک از رهبرانِ بزرگِ غربی از اقدامات این رئیسجمهوری استقبال نکردند. بریتانیا، آلمان و اتحادیه اروپا حتی درخواست کردند در اینباره گفتوگو کنند. اما اردوغان اشتیاقی برای ساختن پل با اروپا نشان نداد. او بیتفاوت نسبت به سرنوشت ترکیه در اتحادیه اروپا، کار خودش را پیش برد.
حامیان قانونِ اساسیِ جدید میگویند وضعیت تصمیمگیری بهتر خواهد شد چرا که حالا قدرت به صورت تمام و کمال در اختیار اردوغان است. یکی از جوانانی که رأی «آری» را به صندوق انداخته میگوید: «از حالا به بعد، نظر مردم است که از طریق اردوغان بر کشور حکمرانی میکند.»
اما مخالفان میگویند قانون جدید، دولتِ اردوغان را که تاکنون نیز بر همهچیز سلطه داشته به یک رژیم اقتدارگرا تبدیل خواهد کرد. یکی از روزنامهنگارانِ مخالفِ ترک میگوید: «این آغاز حکمرانیِ یک مرد است.» از نظر او، حالا اردوغان برای خودش یک امپراتوری تشکیل دادهاست.
اردوغان میداند که قدرتش زیر سؤال رفته؛ او سعی دارد به کمک نتایج همهپرسی، خودش را فردی محبوب و مشروع نشان بدهد. تأکید او بر پیروزی و جشنی که همان روز برگزار کرد تنها برای همین بود اما این کار بیشتر به ضرر او تمام شدهاست. تاکنون 38 نفر به دلیل اعتراض به نتایج آرا دستگیر شدهاند. این بازداشتها احتمالاً همینطور ادامه خواهد داشت. ترکیه با قانونی اداره میشود که نیمی از مردم با آن مخالف هستند. اردوغان به قدرتی که سالها در انتظارش بود، رسیدهاست. برایش مهم نیست که چه هزینهای برای این قدرت پرداختهاست، این قدرت به قیمت تنش در داخل و انزوا در سطح بینالمللی تمام شدهاست.