ثروتمندترین شهروند روسیه، چهل و سومین میلیاردر دنیا

فرزند دو کارگر، صاحب کارخانه فولاد

چرپووتس شهری است با حدود 312 هزار نفر جمعیت، در شمال غربی روسیه، تابستان‌های گرم دارد و زمستان‌هایش به آن سختی و سردی که استاندارد آب‌وهوای این کشور به حساب می‌رود، نیست. برای دوستداران ادبیات، شناخته‌شده‌ترین چهره برخاسته از این شهر جوزف برودسکی است، از شاعران سرشناس روس و برنده جایزه نوبل ادبیات سال 1987. این شهر رشدش را مدیون صنایع وابسته به فلزات است که از دهه 30 میلادی در منطقه پاگرفت، کارخانه‌ها از راه رسیدند و چرپووتس تبدیل به یک شهر صنعتی شد و حالا هم با صنایع آهن و فولادش شناخته می‌شود. با تغییراتی که این شهر در طول زمان به خود دید، حالا مشهورترین چهره این شهر هم از دل همان آهن و فولاد آمده است، چهره سرشناسی که می‌گوید بهترین نقطه زمین از نظر او چرپووتس است. الکسی مُرداشوف، میلیاردر خود ساخته روس ثروتش را در همین شهر معتدل بنا گذاشت. ثروتی که امروز به 18 میلیارد دلار رسیده است و بر اساس فهرست بلومبرگ او را تبدیل کرده است به ثروتمندترین شهروند روسیه و چهل و سومین ثروتمند دنیا.

مُرداشوف در سال 1965 به دنیا آمد و بزرگ شد، تحصیلات دانشگاهی‌‌اش را در رشته اقتصاد در موسسه مهندسی و اقتصاد لنینگراد پشت سر گذاشت و در سال 88 فارغ‌التحصیل شد و بلافاصله کارش را به عنوان اقتصاددان در کارخانه فولاد چرپووتس آغاز کرد. او از بچگی با کار کارخانه آشنا بود، پدر و مادرش کارگر کارخانه فولاد بودند و عملا تمام زندگی او از همان آغاز به این نام گره خورده بود اما روزگارش را جوری رقم زد که در همان کارخانه‌ای که والدینش سال‌ها در آن کارگری کردند در جایگاه ریاست قرار بگیرد.

در آغاز دهه 90 سرنوشت او و میلیون‌ها نفر از ساکنان کشورهای کمونیستی با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروری دستخوش تغییر شد، تغییری که البته برای مرداشوف آغاز راه ثروت شد. او در سال 1992 یعنی یک سال پس از فروپاشی ارتقا پیدا کرد و به عنوان مدیر مالی شرکت انتخاب شد. هم‌زمان روسیه در مسیر تغییر بود و کارخانه‌هایی که در دوره کمونیستی اموال دولتی به شمار می‌رفتند رفته‌رفته با این تغییر همراه شدند. یک سال از قرار گرفتنش در سِمت تازه گذشته بود که بوریس یلتسین، رئیس‌جمهور وقت روسیه در ساختار شرکتی که مرداشوف در آن مشغول به کار بود بازنگری کرد و از آن پس این شرکت تبدیل شد به شرکت سهامی. مرداشوف جوان که در آن زمان تنها 28 سال داشت، با استفاده از وجه دو صندوق سرمایه‌گذاری که خودش بنا گذاشته بود، از موقعیت تازه حداکثر استفاده را کرد و اکثریت سهام کارخانه را از کارگران کارخانه خرید. شرکت فولاد چرپووتس که حالا یک شرکت خصوصی شده بود از سال 1993 با نام سِوِراستال شناخته می‌شود. مرداشوف در 31 سالگی مدیر اجرایی سوراستال شد. شرکتی که حالا در روسیه، اوکراین و ایتالیا صاحبه کارخانه است. ثروتمند روس در سال 2006 از دانشگاه نورث‌اومبریا در انگلستان مدرک ام‌بی‌ای گرفت، 09.1 درصد از سهامش در سوراستال را در بازار بورس لندن به فروش گذاشت تا از این معامله 1 میلیارد دلار نصیبش شود.

تجارت با امریکا: جنگ سرد

سال 2004 بود که او سرمایه‌گذاری در صنایع فولاد امریکا را آغاز کرد و کارخانه‌هایی در دیربورن، میشیگان و کلومبوس خرید. یکی از این کارخانه‌ها Rouge Plant  در دیربورن بود. او برای بازسازی و نوسازی کارخانه، از وزارت انرژی این کشور وام گرفت، مبلغ این وام بیش از 370 میلیون دلار بود که چند سال بعد و در جریان بالا گرفتن تنش میان امریکا و روسیه لغو شد.

در فاصله سال‌های 2004 تا 2014 مرداشوف و سوراستال بالغ بر 3 میلیارد دلار در کارخانه‌های دیربورن و کلومبوس سرمایه‌گذاری کردند. این سرمایه‌گذاری‌ها او را به یکی از بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاران روس در امریکا تبدیل کرد، کسی که به صنعت فولاد این کشور تکانی داد. سال 2012 نشریه فورچون در امریکا با او مصاحبه‌ای کرد، مرداشوف در این مصاحبه تصویری از صنعت فولاد و وضعیت کارگران امریکایی ارائه داد که به گفته خودش بسیار بدتر از روسیه بود: «کارخانه‌های فولاد در امریکا نسبت به زمانی که ما بازسازی کارخانه‌ها را در روسیه آغاز کردیم در شرایط به‌مراتب بدتری قرار داشتند. روحیه کارگران به پوسیدگی کوره‌های ذوب فولاد بود. کارگران Rouge plant تصور می‌کردند که کارخانه به زودی ورشکست می‌شود و به همین دلیل اضطراب بالایی در محیط کار وجود داشت. فرهنگ حاکم بر شرکت بسیار بدتر از روسیه بود و هم‌زمان قوانین کار هم پیچیدگی‌های بیشتری داشتند.» خبرنگاری که آن سال با مرداشوف مصاحبه کرد در توصیف او نوشته بود: «با تمامی ضرر و زیان‌هایی که در این سال‌ها در امریکا نصیب او شده، به طرز عجیبی هنوز به نیمه پر لیوان و کشور امریکا امیدوار است. او پس از پایان مصاحبه گفت آنچه بیشتر از هرچیزی باید مواظبش باشد حفط روحیه کارآفرینی است. این روحیه است که باعث ایجاد موقعیت‌های شغلی می‌شود، روحیه کارآفرینی باعث شده تا کیفیت زندگی امریکایی‌ها بسیار بالا باشد.»

اما رفته‌رفته رابطه او با بازار اقتصادی و سرمایه‌گذاری امریکا تحت تاثیر رابطه دولتش با دولت امریکا قرار گرفت و آرام‌آرام رنگ باخت. در سال 2011 میلیاردر روس تعدادی از دارایی‌هایش در اوهایو، مریلند و ویرجینیای غربی را به گروه صنعتی رنکو فروخت. سال 2014 تمامی سرمایه‌گذاری سوراستال در ایالات متحده در قبال 2.3 میلیارد دلار واگذار شد. نشریه فوربز نوشته است که مرداشوف در اوایل سال 2015 بارها با ولادیمیر پوتین دیدار داشته است و در این ملاقات‌ها به رئیس‌جمهور روسیه اطمینان خاطر داده که از هرگونه سرمایه‌گذاری که به نظر پوتین عاقلانه نمی‌آید صرف‌نظر کند. او در همان سال، پس از 19 سال مدیرعاملی در سوراستال، از سمتش استعفا داد و البته همچنان بزرگ‌ترین سهام‌دار این شرکت و رئیس هیئت مدیره سوراستال محسوب می‌شود.