پس از برجام دنیا متوجه چهره مثبت ایران شد و صنعت توریسم نیز روند رو بهبودی را تجربه میکند.
محسن مهرعلیزاده
رئیس کمیسیون گردشگری اتاق تهران/منبع: آینده نگر
صنعت گردشگری طی سالهای گذشته به عنوان صنعتی پولساز مطرح نبوده است. چرایی این باور نیز دلایل مختلفی دارد. یکی از آنها وجود مشکلات زیاد در زمینههایی همچون اقتصادی، اجتماعی و حتی مسائل سیاسی داخلی و بینالمللی بوده که موجب غفلت از این صنعت شده است. ضمن اینکه هر زمان هم که نیمنگاهی به این صنعت به وجود آمده، به دلیل برخی از باورها در خصوص بروز مشکلات در زمینههای فرهنگی، توسعه این صنعت با مشکل مواجه شده است. در ایران از نظر فرهنگی اعتقادات و باورها و چارچوبهایی وجود دارد که در سایر کشورهای دنیا شاهد آن نیستیم. نگاه به مسئله توریسم به گونهای بوده که انگار با ورود گردشگران خارجی به کشور، ممکن است فرهنگی وارد کشور شود که با فرهنگ ایرانی سازگاری ندارد. به عبارتی دیگر بخشی از جامعه ایرانی همواره از ورود فرهنگ بیگانه به کشور دچار هراس و نگرانی بوده است. هرچند این موضوع در باور دولتمردان وجود نداشته اما برخی از گروههای اجتماعی با چنین نظریهای برای ورود توریستها مشکلاتی را ایجاد کردهاند و برنامههای دولتها نیز به تبع آن، در زمینه گردشگری آنطور که مد نظر بوده پیش نرفته است. این باور در برخی از گروههای اجتماع ایران رخنه کرده بود اما با گذشت زمان همگان متوجه شدند که این صنعت، نهتنها تهدیدی برای فرهنگ ایرانی محسوب نمیشود، بلکه در معرفی فرهنگ ایرانی نقش موثری ایفا میکند و از سوی دیگر درآمدزاست و میتواند در میزان اشتغالزایی تاثیر بسزایی داشته باشد. در نتیجه ضرورت توسعه این صنعت با توجه به پتانسیلهای موجود در آن، بییشتر احساس شد. از این رو رونق در صنعت گردشگری مورد توجه دولتمردان قرار گرفته است. ایران پس از برجام میزبان هیئتهای زیادی بود که تقریبا میتوان گفت در تمام این هیئتها، شاهد حضور فعالان و سرمایهگذارانی در بخش گردشگری بودهایم. البته این امر طبیعی است. چراکه سرمایهگذاری در این بخش در ایران، از نظر اقتصادی صرفه اقتصادی خوبی دارد. اولا ایران در زمینه ساخت هتل ظرفیت بالایی دارد. از این رو نیازمند به سرمایهگذاری جدی در این بخش است. دوما در بخش ساخت مجتمعهای تفریحی و مراکز بزرگ چندگانه توریستی نیز ایران میتواند میزبان سرمایهگذاران خارجی باشد. سرمایهگذاری در این بخش میتواند با محاسبات دقیقتری اتفاق بیفتد. از این رو ریسک سرمایهگذاری کمتر خواهد بود و ورود سرمایهگذاران با اطمینان بیشتری صورت خواهد گرفت. هرچند باورها در خصوص صنعت گردشگری تغییر کرده اما همچنان در ایران شاهد چالشهایی هستیم که به نظر میرسد حرکت منسجمی در خصوص رفع آن وجود ندارد. ولی اتفاقهای نامنسجم و البته موثری در سایر بخشها در حال انجام است. به عنوان مثال در بحث زیرساختها، توسعه حمل و نقل هوایی و ریلی، اتفاقی است که میتواند به صنعت گردشگری کمک کند. پیش از این از نظر داشتن ناوگان قابل تکیه به لحاظ تعداد و خدمات هواپیما مشکلات زیادی داشتیم که با خرید هواپیما پس از برجام و ورود این تعداد هواپیما به کشور قطعا این مشکلات تا حد زیادی مرتفع میشود. چنین اقداماتی در راستای حرکت غیرمنسجم رخ داده چراکه یک حرکت ملی و فارغ از پکیج مستقیم گردشگری است. اما این اقدام قطعا در صنعت گردشگری ایران نیز تاثیر بسزایی خواهد داشت.
موضوع دیگری که برای صنعت گردشگری در ایران قابل طرح است، خدماتدهی با توریستها است. از این رو با گروههای خارجی متفاوتی در این زمینه به مذاکره نشستهایم. این گروهها قرار است در زمینه خدماتدهی هتلها به ایرانیها مشاوره دهند. به گونهای که استاندارد خدمات، کیفیت آن و سرویسدهی ارتقا یابد. از این رو نخستین اقدامی که انجام میشود، این است که از این گروهها درخواست میشود که در زمینه برندسازی و حفظ کیفیت این برندها و ارائه خدمات کاملا مشابه توسط اعضای این برند به طرف ایرانی مشاوره لازم را ارائه دهند. در حال حاضر ضرورت مسئله برندسازی نهتنها برای ما بلکه برای مسئولان دولتی نیز مهم است. بخش خصوصی همواره به دولت یادآوری میکند و تذکر میدهد که برای اینکه هتلهای ایرانی از نظر تعداد و کیفیت توسعه پیدا کنند و بتوانند بازگشت سرمایه و توجیه اقتصادی داشته باشند، لازم است که به سمت برندسازی پیش روند. برای رسیدن به این امر نیز نیاز است استاندارد مشخصی را برای آن تعریف کنند و البته در راستای حفظ آن استاندارد نیز بکوشند. از این رو نیاز است که هتلداران گرد هم آیند و در خصوص برندسازی حرکت منسجمی را شکل دهند. در این صورت جذب گردشگر نیز افزایش خواهد داشت. البته هتلداران کاملا با این موضوع موافق هستند؛ با آنها در این زمینه مذاکراتی صورت گرفته است. هتلداران خوب میدانند که اگر به شکل برند در داخل یک مجموعه کار کنند و در داخل شبکهای خاص فعال باشند، در زمانهای غیر پیک نیز میتوانند گردشگر جذب کنند. بنابراین درصد اشتغال را نیز بالا خواهند برد.
ایران پس از برجام
ایرانهراسی در دوره تحریمها مشکلات زیادی برای صنعت گردشگری ایران به وجود آورد. اما با نتیجه دادن مذاکرات هستهای، دنیا متوجه چهره مثبت ایران شد و خوشبختانه صنعت توریسم هم تحت تاثیر این تغییر رویکرد، شرایط رو به بهبودی را تجربه میکند. از سوی دیگر رغبت به سرمایهگذاری در ایران در این حوزه نیز دیده میشود. همانطور که گفته شد تقریبا در تمام هیئتهای خارجی، شاهد حضور سرمایهگذارانی در حوزه گردشگری بودهایم. مسلما تمام این اتفاقها آثار روی خوش جهان پسابرجام به ایران است. اتفاقا در این رفت و آمدها چندین گروه مختلف و معروف خارجی در صنعت گردشگری حضور داشتند. گروههایی در سطح یک و دوی جهانی که در زمینههای مختلف هتلداری فعال هستند و سرمایهگذاری در این بخش را نیز انجام میدهند با طرف ایرانی وارد مذاکره شدهاند و البته نتایج مهمی نیز در این زمینه حاصل شده است. در برخی موارد جزئیات را نیز مشخص کردهاند. این موضوع نشاندهنده روند رو به بهبود این صنعت خواهد بود.