اقدامات ال هریس و موسسه مشارکت آبی هر سال نظرات بیشتری را به خود جلب کرده و سبب شده است تا سوژه خوبی برای رسانهها باشد.
موسس مشارکت آبی یک کارآفرین اجتماعی است به نام السدر هریس. اگر در شماره قبل مطلب «درخت زندگی» را که شرحی بود بر فعالیتهای بنیاد آشوکا خوانده باشید با اصطلاح «یاران آشوکا» آشنا هستید، کارآفرینانی که با انتخاب یک موضوع اجتماعی به دنبال این هستند تا از طریق ایجاد کار و طرح موضوع برای حل آن مسئله اقدام کنند و در این راه بنیاد آشوکا برترین آنها را انتخاب میکند و برای رسیدن به هدف و معرفی آنها تلاش میکند. ال هریس یک زیستشناس دریایی است و با عشقی که به اقیانوس دارد متوجه شد برای حمایت از آبها و موجودات دریایی باید به کارآفرینی اجتماعی روی آورد. برای انجام فعالیتهای حفاظتی از پهنه آبی کره زمین احتیاج به تامین منابع مالی بود و همین شد که یک طرح اقتصادی نوشت.
مشارکت آبی یک موسسه کارآفرینی اجتماعی است که اولین ماموریتش حفظ اقیانوسها و کمک به افزایش کیفیت معیشت است. اعضای این موسسه روشهایی را در پیش میگیرند که به تغییر زندگی و البته حفظ جامعه محلی و در نتیجه حفاظت از اقیانوسها میانجامد. هدف آنها این است که تا سال 2020 به دستکم 3 میلیون از ساکنان مناطق ساحلی گرمسیری خدمترسانی کنند. مدلی که این موسسه بر اساس آن فعالیت دارد شامل دو روش است: تقویت اکوتوریسم (طبیعتگردی) و تاسیس شرکت برای کاهش گاز کربن. هردوی این روشها درآمد مورد نیاز برای سرمایهگذاری در برنامههای حفاظت از اقیانوسها را فراهم میکنند.
ظرف یک دهه گذشته مدل کاری این موسسه به عنوان راهنمایی برای سیاستهای شیلات کشورها به کار رفته است و توسط جامعه ماهیگیران، سازمانهای مردمنهاد، سرمایهگذاران و آژانسهای دولتی در حاشیه هزاران کیلومتر از خطهای ساحلی اجرا شده است. ال هریس در سال 2015 به دلیل فعالیتهایش جایزه کارآفرینی اجتماعی بنیاد Skoll را دریافت کرد.
در سایت مشارکت آبی میتوان شرحی از برنامهها و فعالیتهای این موسسه یافت که از عمق اقیانوس تا ساحل و جنگل و آدمها را دربر میگیرد.
حمایت از جوامع
مشارکت آبی از جوامع ساحلنشین حمایت میکند تا بتوانند حیطه دریایی محل زندگیشان را به صورت محلی اداره کنند. از این طریق همزمان موضوع حفظ ماهیگیری محلی و حفاظت از تنوع زیستی دریایی هم مورد توجه قرار میگیرد. این موضوع به خصوص در کشورهای کمدرآمد اهمیت ویژهای دارد چون به صورت معمول در این مکانها زیرساخت و ظرفیتهای محدودی برای مدیرت و حفاظت از منابع شیلات وجود دارد. از فیجی و کنیا گرفته تا کاستاریکا، تجربه نشان داده است که شیوه اداره مناطق دریایی به صورت محلی بر روی کاهش منازعات بومی بر سر ماهیگیری و حفاظت از تنوع زیستی دریایی موثر بوده است.
بازسازی شیلات و ماهیگیری
مشارکت آبی از بازسازی جوامع ساحلی برای بازسازی شیلات حمایت میکند، در این روش تشویق به تعطیلی موقت ماهیگیری و افزایش ذخایر دریایی میشود. در این میان زنجیره تامین غذاهای دریایی گرانبهاتر میشود. روشهای حفاظتی اینگونه بسیاری از مواقع با شکست روبهرو میشوند چرا که هزینههای کوتاهمدت بیشتر از منافع بلندمدت به چشم میآیند. ایجاد توازن میان منافع حافظان محیطزیست و بخش شیلات نیاز به روشهایی تازه دارد که توسط آنها بتوان بر هزینههایی که از طریق ماهیگیری محدود در مناطق حفاظتشده به وجود میآید غلبه کرد. مدل کار این موسسه راهی را پیشنهاد میدهد که مدیریت ماهیگیری میتواند مناقع اقتصادی قابل توجهی برای جوامع و خریداران غذاهای دریایی به دنبال داشته باشد. فقط با ایجاد این پیوند است که حفاظت از دریاها میتواند تبدیل به رویهای پایدار شود.
جنگلهای آبی
مشارکت آبی در تلاش برای حفظ گیاهان دریایی و پوشش سبز مناطق آبی است. جنگلهای حرا، اکوسیستمی مولد است که برای زندگی میلیونها ساحلنشین ضروری است. این پوششهای گیاهی از ساحل در برابر طوفان محافظت میکند، ساحل را پایدار نگه میدارد، نقش تصفیه آب را ایفا میکند و... اما هرساله یک تا 2 درصد از حجم این جنگلها کاسته میشود. یکی از اهداف این موسسه حفاظت از این گونههای گیاهی است. علاوه بر این بحث کربن آبی هم وجود دارد. کربن آبی نوعی از کربن است که در اقیانوسها و زیستگاههای ساحلی پیدا میشود. این کربن در قالب توده و رسوباتی در پوشش گیاهی جنگلهای حرا، علفهای دریایی و باتلاقهای نمکی ذخیره میشود. این کربن ارزش زیادی در بازار بینالمللی کربن دارد. اگر این کربن استخراج و تبدیل به محل درآمدی شود برای کسانی که معیشتشان وابسته به بهرهبرداری از جنگلهای حرا است، میتواند مشوقی باشد برای حفاظت بیشتر از این جنگلها و تضمین ذخایر جانوران دریایی که در سایه این جنگلها زندگی میکنند.
آبزیان
مشارکت آبی جوامع بومی را تشویق میکند تا در راههای امرار معاش خود تنوع ایجاد کنند، مانند تشویق به کشت سودآور خیار دریایی و ایجاد مزارع جلبک دریایی. این کار با مشارکت بخش خصوصی انجام میشود و یکی از راههای کاستن از حجم ماهیگیری و کاهش فقر به شمار میرود. هرچند ماهیگیری سنتی و کوچکمقیاس یکی از راههای اساسی گذران زندگی و تامین امنیت غذایی برای صدها میلیون از ساکنان کره خاکی است اما اکوسیستم دریایی و شیلات با فشار بسیار زیادی مواجه شده است و تقاضای بالایی هم برای غذاهای دریایی وجود دارد و برای همین فعالیتهایی مانند کشت و کار دریایی و ایجاد تنوع در منابع درآمدی سبب میشود تا اندکی از این فشار کاسته شود.
سلامت
مشارکت آبی به زنان روستایی خدمات و آموزشهای بهداشتی ارائه میدهد و به زوجها کمک میکند تا با برنامهریزی بهتر معیشت و امنیت غذایی خانوادهشان را تامین کنند. این طرح به صورت گسترده در ماداگاسکار اجرا میشود و شبکه ماموران بهداشت، هم خدمات تنظیم خانواده مانند ارائه کاندوم، قرصهای ضدبارداری و تزریق هورمون ارائه میدهند و هم مشاوره در مورد مسائل مهم سلامت مانند استفاده از پشهبند (برای جلوگیری از ابتلا به مالاریا)، راهکارهای تصفیه آب و استفاده از نمک سنگ. این ماموران بهداشت همچنین در خصوص مدیریت بیماریهای کودکان آموزش دیدهاند
آموزش
مشارکت آّبی تلاش میکند تا بومیهای مناطق ساحلی را تشویق به یادگیری مهارتهایی کند که سطح زندگیشان را ارتقا میدهد و باعث میشود مدیریت بهتری هم بر منابع دریایی داشته باشند. این قدامات شامل ارائه کمکهزینه مدرسه تا آموزش محیطزیست و امور فنی است. در منطقه ولوندریکا در ماداگاسکار از هر سه کودک تنها یک نفر به مدرسه میرود. بسیاری از آنها از سطح ابتدایی فراتر نمیروند و به خصوص دخترها خیلی زود ترک تحصیل میکنند. با کمک حامیان مالی هر سال تعدادی از کودکان بازمانده از تحصیل به مدرسه فرستاده میشوند تا بتوانند از تواناییها و ظرفیتهای خود استفاده کنند.
مصاحبه رویترز با ال هریس
بدون اقیانوسها زندگی هم نیست
اقدامات ال هریس و موسسه مشارکت آبی هر سال نظرات بیشتری را به خود جلب کرده و سبب شده است تا سوژه خوبی برای رسانهها باشد. چندی پیش خبرگزاری رویترز مصاحبهای با او منتشر کرد. ال در این مصاحبه توضیح داد که عشقش به اقیانوس از عشق به صخرههای مرجانی شروع شد و پس از گذراندن تحصیلات دانشگاهی به این نتیجه رسید که برای حفاظت از این عشق باید کاری سوای استخدام در یک شغل رسمی در پیش بگیرد و همین شد که مشارکت آبی را بنیان گذاشت. آنچه میخوانید ترجمه دو نمونه از سؤال و جوابهای او در این مصاحبه است که شاید دید بهتری نسبت به اهمیت مسئله ورود کارآفرینان اجتماعی به حوزه محیطزیست و اقیانوسها به شما بدهد.
راهی که شما در پیش گرفتهاید چه تفاوتی با فعالیتهای سنتی حفاظت از محیطزیست دارد؟
ما به این نتیجه رسیدهایم که ضرورت بزرگ و پیچیدگی چالشهای موجود در راه حفاظت از محیطزیست نیاز به عملگرایی دارد و در عین حال باید نیازهای اساسی مردم محلی را هم در نظر بگیرد. معنی این حرف این است که باید جوامع محلی را در اولویت قرار داد. یعنی باید فراتر از راهکارهای سنتی حفاظت از آبها را دید که اغلب توسط افرادی خارج از جوامع محلی اجرا میشوند. و باید از این طریق به راهحلهایی عملی دست یافت که مردم محلی را به عنوان عنصر تعیینکننده در نظر میگیرند؛ مردمی که برای زندگی به دریا وابسته هستند. همه اینها نیازمند این است که گوش دهیم و از جوامع ماهیگیران که متخصصان واقعی فهم دریاها هستند بیاموزیم. این روش باعث شد تا ما در کار خود از راههایی غیرمتعارف وارد عمل شویم. برای نمونه در ماداگاسکار فهمیدیم که برای حفاظت از آبها بهترین روش این است که مسئولیت شیلات بر عهده جوامع ساحلی قرار گیرد.
اگر امثال ما در حاشیه اقیانوس زندگی نکنند چرا باید نگران وضعیت آن باشند؟
حدود 3 میلیارد نفر از جمعیت کره زمین در مناطق ساحلی زندگی میکنند، در این میان برخی از آنها از جمله فقیرترین و آسیبپذیرترین جوامع روی زمین هستند. برای بسیاری از این آدمها اقیانوسها بنیاد اقتصاد، امنیت غذایی و فرهنگ به شمار میروند.
علاوه بر این من معتقدم که ما به عنوان انسان بهگونهای خلق شدهایم که همیشه در خصوص دریاها که بزرگترین زیستگاه روی زمین هستند تامل کنیم و به آن وابسته باشیم. آبی که مینوشیم، هوایی که تنفس میکنیم، آبوهوایی که زمین ما را قابل سکونت کرده است، هیچکدام از اینها بدون وجود اقیانوسها وجود نخواهند داشت. این موضوع اهمیت دارد چراکه تمام این زیبایی خارقالعاده و پیچیده به دلیل تهدیدات محیطزیستی حالا به مویی بند است. از ماهیهایی که میخوریم تا اکسیژنی که نفس میکشیم و بارانی که بر زمینهایمان میبارد، همه و همه در گرو اقیانوسها هستند که زندگی پایدار بر روی زمین را مقدور میکنند.