وقتی كه دو ماه پیش، نارندرا مودی، نخستوزیر هندوستان اعلام كرد كه 80 درصد از پول نقد از چرخه بانكی این كشور خارج خواهد شد، این كار را مبارزهای سرنوشتساز علیه فساد و تقلب خواند.
لاما لاكشمي/ گزارشگر اقتصادي
بعد از اين كه تصميم تعجببرانگيز هند درباره خارج كردن اسكناسها با ارقام بالا از چرخه پولي اين كشور را در ماه گذشته گرفت و باعث گسترده شدن كمبود پول نقد شد، مردم در شهر پوتادا كه شامل دستههايي از روستاهاي بزرگ است، به راه حل مخصوص به خود دست يافته است. مردم اين شهر مراسم عروسي خانوادگي را به تعويق انداختهاند و درخواست اعتبار و خدمات مبادله پاياپاي كالا و خدمات كردهاند. اما همزمان با اين كه كمبود نقدينگي و مشكل پول نقد به ماه دوم خود سرايت كرده، مقامات رسمي از بانك دولتي هند با نوعي برنامه نجات وارد عرصه شدهاند كه شامل ماشينهاي كارتخوان جديد براي كسبوكارهاي كوچك است.
در يكي از صبحهاي روزهاي اخير در مغازه شيريني فروشي راج پورُهيت، تماشاگران كنجكاو دور دستگاهي غيرعادي جمع شدهاند كه او آن را براي خوشيمني با پودر شنگرفي به رنگ قرمز درآورده است. او به آدمهايي كه دورش جمع شدهاند ميگويد: «وقت خود را با ايستادن در بانك تلف نكنيد. ديگر مثل سابق به هر جايي كه ميرويد با خودتان پول نقد نبريد.»
يكي از مشتريان ميگويد كه نميتواند بفهمد دستگاه كارتخوان چطور كار ميكند. آن ديگري كه كنارش ايستاده ميگويد كه نميتواند به دستگاه اعتماد كند. پورهيت پنج دفعه كارت نقدي يك مشتري جوان را در دستگاه كارتخوان ميكشد. در دفعاتي كه او به دقت اين كار را انجام ميدهد، هر كسي شماره رمز كارت او را ميفهمد.
اما دولت از كنار گذاشتن پول نقد دست نميكشد. حتي در حالي كه بانكها به شدت تقلا ميكنند تا اسكناسهاي مردم عصباني در صفهاي طويل را بگيرند و آنها را جايگزين كارتهاي بانكي كنند، مقامات رسمي ميگويند كه اين بحران يك فرصت است براي تغيير فرهنگي پررنگي در سومين اقتصاد بزرگ آسيا و حركتي است از سوي شهروندان به سمت انتقالات بدون پول نقد شامل كارتهاي بانكي، كيفپولهاي الكترونيك و پرداختهاي ديجيتالي بانكي.
وقتي كه دو ماه پيش، نارندرا مودي، نخستوزير هندوستان اعلام كرد كه 80 درصد از پول نقد از چرخه بانكي اين كشور خارج خواهد شد، اين كار را مبارزهاي سرنوشتساز عليه فساد و تقلب خواند. او همچنين شهروندان را ترغيب كرد تا از مزاياي اين تغيير استفاده كنند. او از نسل جوانتر هندي خواست كه به والدين، همسايگان و حتي دستفروشهاي سبزي سر كوچه خود چگونگي خريد و فروش بدون پول نقد را آموزش دهند. او گفت: «شما نقش يك رهبر را در حركت هند به سمت اقتصاد بيشازپيش ديجيتال را بازي ميكنيد.»
رسيدن به اين مقصود راهي طولاني خواهد بود. نزديك به 80 درصد از انتقال پول هنديهاي از طريق پول نقد انجام ميشده است. فرهنگ فرار مالياتي در هند عمدتا آنها را راغب كرده بوده كه ثروت مخفي خود را به صورت پول نقد، ملك، جواهر يا در بهشتهاي مالياتي در خارج از كشور نگه دارند. ثروت مخفي كه در هندوستان پول سياه ناميده ميشود، مطابق با تخمين كارشناسان حدود يكپنجم خروجي اقتصادي ملي اين كشور را شامل ميشود.
اما تصميم مودي كه شامل حدود 207 ميليارد دلار پول ميشود در كنار روند كند چاپ اسكناس، باعث شده است كه پول نقد در ميان مردم هند خيلي كم شود. آمارتيا سن، اقتصاددان در دانشگاه هاروارد و برنده جايزه نوبل، اين تصميم مودي را «يك عمل مستبدانه» خوانده است. همچنين مانموهان سينگ، نخستوزير سابق هند، كه يك اقتصاددان است اين حركت را داراي «اثرات متزلزلكننده» در رشد اقتصادي و ايجاد شغل در ماههاي آينده دانسته است. در اين ميان كه تصميم مودي باعث ايجاد يك آشوب در اقتصاد كشور شده، موسسه گلدمن ساكس چشمانداز خود درباره رشد اقتصادي هند در سالهاي آتي را دو بار كاهش داده و تخمين رشد اقتصادي را اكنون به 6.3 درصد رسانده است.
مقامات دولتي ميگويند كه با استفاده از تبديل انتقالات پول از شيوه نقدي به كارتهاي بانكي، رصد كردن مسير حركت پول راحتتر ميشود و درآمدهاي مالياتي دولت افزايش خواهد يافت. دولت براي كساني كه از پرداختهاي آنلاين استفاده ميكنند مشوقهايي در نظر گرفته است و به بانكها دستور داده است كه حدود يك ميليون دستگاه كارتخوان را تا ماه مارس سال ميلادي جديد، در سراسر هندوستان به كار بيندازد تا تعداد دستگاههاي كارتخوان در اين كشور بسيار بيشتر از 1.4 ميليون دستگاه فعلي شود.
نخستوزير هند گفته است كه در زمينه حركت به سمت اقتصاد ديجيتالي، آن چه را كه انتظار داشته در عرض سه تا شش ما اتفاق بيفتد، حالا ميبيند كه در عرض سه تا شش ماه در حال اجرايي شدن است. يك ميليارد از جمعيت هند در حال حاضر داراي كد شناسايي بيومتريك منحصربفرد هستند، بيش از يك ميليارد نفر از آنها داراي تلفن همراه و بيش از نيم ميليارد نفر نيز داراي حساب بانكي هستند كه به گفته او، به نقل و انتقال ديجيتالي كمك ميكند.
منبع: واشنگتن پست/ ترجمه: مجله آینده نگر