مساله رایزنان بازرگانی ایران مدتی است که مطرح میشود و بعد از اجرایی شدن برجام و لغو تحریمها پررنگتر هم شد. هفته گذشته در جلسه هیات نمایندگان اتاق تهران که محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه حضور داشت هم صحبتهای زیادی درباره رایزنان بازرگانی مطرح شد. مساله بخش خصوصی با رایزنان بازرگانی این است که فعالان اقتصادی ایران معتقدند رایزنان بازرگانی و سفارتخانههای ایران بیشتر نگاه سیاسی دارند و کمتر به مسائل اقتصادی میپردازند.
ظریف در این جلسه گفت: وزارت امور خارجه به لحاظ ضرورت و به دلیل وقوع جنگ، تحریمها و مسائل مربوط به حقوق بشر، وزارتخانهای سیاسی- امنیتی بوده است. اما ما در بدو ورود به این وزارتخانه اعلام کردیم که سیاست خارجی ما باید در خدمت توسعه کشور باشد. تا پیشازاین سیاست خارجی کشور برای توسعه هزینه ایجاد کرده بود و اکنون این هدف را تعیین کردهایم که این وزارتخانه در خدمت توسعه باشد؛ هرچند که محدودیتهایی نیز در این زمینه وجود دارد. ما قائممقام وزارت خارجه را بهعنوان مسئول اقتصادی وزارتخانه تعیین کردیم و به سفارتخانههای خود در سایر کشورها تاکید کردهایم که بر اساس عملکرد اقتصادیشان به آنها نمره میدهیم. همچنین دستور دادهایم که در سفارتخانهها به روی همه بهویژه بخش خصوصی باز باشد. او همچنین در پاسخ به سؤال یکی از بازرگانان درباره اینکه سفرای ما در سایر کشورها اطلاعات اقتصادی مناسبی ندارند گفت: بخش خصوصی در برخی موارد اطلاعات بهتری از سفرای ما دارد امیدواریم که در آینده نیز اطلاعات اقتصادی سفرای ما بیشتر شود.
رضی حاجیآقا میری، رییس کمیسیون صادرات اتاق ایران در گفتگو با سایت خبری اتاق تهران درباره رایزنان بازرگانی اعلام کرد: نیت و تقاضای بخش خصوصی درباره رایزنان بازرگانی با نیت وزارت خارجه متفاوت است. البته روی این مساله در کمیسیون صادرات اتاق تهران و همینطور در اتاق ایران کار کارشناسی زیادی صورت گرفته است. در این جلسات مسئولان مربوطه دعوتشده و با آنها صحبت شده است. ولی نکته اینجاست که به گفته وزیر امور خارجه و سازمان توسعه تجارت رایزن و وابسته بازرگانی بهطورکلی باید کارمند دولت باشد و امکان ندارد این فرد از بخش خصوصی باشد.
رضی حاجیآقا میری ادامه داد: البته این نکته محرز است. ما هم اصراری نداریم این اقدامات از بخش خصوصی انجام شود اما موضوع این است که این افرادی که بهعنوان رایزن بازرگانی به سفارتخانهها میروند نگاهشان روی مبحث اقتصاد و تجارت بسیار ضعیف و فعالیت آنها بسیار ناچیز است. همچنین درعینحال نگاهها بیشتر سیاسی است تا اقتصادی.
رییس کمیسیون صادرات اتاق ایران تاکید کرد: اگر وزارت امور خارجه بتواند این نگاه را تغییر دهد خب نظر بخش خصوصی هم تأمین میشود اما در غیر این صورت باید دفاتر بخش خصوصی در این مراکز تعبیه شود و اگر وزارت خارجه خودش نمیتواند به این مباحث توجه کند از این دفاتر بازرگانی که توسط بخش خصوصی در کشورهای دیگر تأسیسشده است کمک بگیرد. با این روش این فرایند تصحیح خواهد شد. بههرحال موضوع مهم این است که با این شکل رابطه اقتصادی از طریق سفارتخانه با کشورهای جهان نمیتوان امیدوار بود که توسعه صادرات رخ دهد.
به گفته این عضو هیات نمایندگان اتاق تهران، کشورهای خارجی وابسته بازرگانیشان حتماً نگاه اقتصادی و تجاری دارد. حتی سفیر کشورهای خارجی هم بیشتر نگاه اقتصادی دارد تا سیاسی. البته آنها هم از بخش خصوصی نیستند و درواقع دولتی هستند، اما مانند سفرای ایران نگاه سیاسی صرف ندارند. او ادامه داد: آقای ظریف اعلام کردند که سفرای ایران فعلاً اینطور نیستند و نگاه اقتصادی ندارند. بر اساس صحبتهای آقای ظریف نگاه سفرای ایران بیشتر سیاسی است. اما این نگاه سیاسی آنقدر قوی است که کاملاً باقی نگاهها را تحت تأثیر خود قرار داده است.