برادران هارتونو و سيگارهايي كه پدر به ارث گذاشت

ثروت دودآورده

در اندونزي فراواني سيگاري‌ها چشم‌گير است، آن‌قدر كه عنوان «سيگار كشيدن در اندونزي» يك صفحه پروپيمان در ويكي‌پديا هم دارد. آن سيگارهاي معروفي كه خاندان هارتونو را تبديل كرده‌اند به يكي از ثروتمندترين‌هاي آسيا و جهان، سيگارهايي هستند كه براي اهالي اندونزي طعم آشنايي دارند، سيگارهايي معروف به كريتك كه آميزه‌اي هستند از توتون و گياه ختمي كه اصلش برمي‌گردد به منطقه كودوس در استان جاواي مركزي. موسس شركت Djarum هم كارش را از كودوس شروع كرد.

سال 1951 اويي وي گاون كه برند خود را براي ساخت سيگار ثبت كرده بود كارش را با يك كارگاه كوچك شروع كرد. نامي كه براي شركتش انتخاب كرده بود برگرفته از نام سوزن گرامافون بود. شركت Djarum ابتدا كارگاهي 10 نفره بود، كار تركيب توتون و ميخك كار ساده‌اي بود و امكانات چنداني لازم نداشت. اويي گاهي كه از كار معرفي و فروش سيگارها فارغ مي‌شد خودش هم در كف كارگاه مشغول پيچيدن سيگارهاي تازه مي‌شد. سيگارهاي دست‌پیچَش روزبه‌روز هواداران بيشتري پيدا كرد. سال 1963 سال دو اتفاق مهم براي اين شركت بود، اول آتش به كارخانه افتاد و نابودش كرد، بعد هم اويي درگذشت و نام شركت و كارخانه سوخته به دو پسرش به ارث رسيد. دوران تازه را دو برادر با ساخت كارخانه تازه آغاز كردند، آن را مدرن‌ كردند و بخش تحقيق و توسعه را هم به شركت افزودند. طعم‌هاي تازه به سيگارهاي ساخت اين شركت افزوده شد و سال 72، كارخانه‌اي كه 9 سال قبل تبديل به زميني ويران و ساختماني سوخته شده بود، توانست محصولاتش را به خارج از اندونزي صادر كند. امروز حدود 60 هزار نفر سيگارهاي كریتك را در چند كارخانه اين شركت مي‌پيچند، سيگارهايي كه بيشتر در ميان افراد كم‌درآمد طرفدار دارند.

دو برادر

رابرت بودي هارتونو 76 ساله است، نقش اصلي‌تري از برادرش ايفا مي‌كند و ثروت چشم‌گيرتري هم دارد كه به رقم 8.1 ميليارد دلار مي‌رسد و او را در جايگاه 145 فهرست بلومبرگ قرار داده است. مايكل هارتونو 75 سال دارد و با 7.8 ميليارد دلار دارايي در جايگاه 160 فهرست نشسته است. اين دو برادر پس از در دست گرفتن كار شركت پدري علاوه بر آغاز صادرات سيگارهايشان به خارج از اندونزي، اولين كريتك‌هاي ماشين‌ساز را هم در سال 76 وارد بازار كردند. اين محصول كه با نام سوپر معرفي شد در حال حاضر يكي از پرمشتري‌ترين سيگارها در اندونزي است. محصولات تنباكويي در اين كشور پس از غذاهاي نيمه‌آماده و برنج، پرفروش‌ترين اقلام هستند. بنا بر آمارها اندونزي پنجمين بازار پرفروش سيگار است و اين مجمع‌الجزاير تنها كشور آسيايي است كه به كنوانسيون سازمان جهاني بهداشت براي كنترل استعمال دخانيات نپيوسته است. تمامي اين نكات يكي از دلايلي است كه سبب شده است خاندان توليدكننده سيگار منفعت خود را از فروش محصولاتشان همچنان حفظ كنند. اما برادران هارتونو تنها به بازار پرفروش دودي‌شان محدود نماندند، اين دو برادر با شريك شدن با صندوق سرمايه‌گذاري فارالون در سان‌فرانسيسكو توانستند 51 درصد از سهام عمومي بانك مركزي آسيا را بخرند. در سال 2002 اين بانك به لحاظ ارزش اوراقش با 860 ميليون دلار، بزرگ‌ترين موسسه خدمات مالي اندونزي به شمار مي‌رفت. در سال 2009 فارالون باقي‌مانده سهام خود را به بانك مركزي آسيا فروخت.

در سال 2004 هارتونوها كسب‌وكارشان را به حوزه املاك هم گسترش دادند و توانستند امتياز بازسازي هتل اندونزي و هتل ويساتا در جاكارتاي مركزي را بخرند. آنها اين مجموعه را تبديل به مجموعه‌اي شامل مركز خريد، مجموعه‌اي از دفترهاي اداري و يك هتل مجلل كردند و نام مجموعه را گذاشتند گرند اندونزي. حالا ثروتي كه بر مبناي سيگار بنا شده بود در حيطه‌هاي مختلف به ثروت اين دو برادر افزوده است تا جايي كه بخش عمده دارايي بودي و مايكل از طريق 22 درصد سهامي است كه در بانك مركزي آسيا دارند. هر دو برادر سهام‌دار منارا نوسانترا هم هستند، يك شركت دكل‌هاي ارتباطات راه‌ دور. بودي 17 درصد از سهام اين شركت را در اختيار دارد و برادرش 16 درصد.

اين دو برادر هر يك صاحب نيمي از Djarum هستند، شركتي كه در چهارماهه اول سال 2015، 19.3 درصد از سيگارهاي فروخته‌شده در اندونزي را تامين كرده است. در مورد اين شركت اطلاعات كلي و عمومي چندان زياد نيست. تخمين زده مي‌شود كه Djarum در سال 2015 رقمي در حدود 4.4 ميليارد دلار فروش داشته است.

ممنوعیت در امریکا

در تابستان سال 2009 مقامات مسئول سلامت در امریکا، اعلام کردند که فروش سیگارهای طعم‌دار در این کشور ممنوع است. نیویورک تایمز همان سال در مقاله‌ای در گزارشی در مورد این ممنوعیت نوشت: «هدف از این ممنوعیت این است که به فروش محصولات تنباکویی با طعم‌های شکلات، وانیل، میخک و سایر طعم‌دهنده‌ها پایان داده شود. این طعم‌دهنده‌ها و مزه‌ای که به سیگار می‌دهند عاملی برای سوق دادن کودکان و نوجوانان به سمت استعمال سیگار شناخته شده‌اند. در سال 2004 نوجوانان سیگاری 17 ساله (زیر سن قانونی) که سیگارهای طعم‌دار می‌کشیدند تقریبا سه برابر سیگاری‌های 25 ساله بودند. این نوجوانان معتقد بودند که سیگارهای طعم‌دار ضرر سیگارهای معمولی را ندارند. در امریکا روزانه 3600 کودک زیر 18 سال کشیدن سیگار را آغاز می‌کنند و از این میان 1100 نفر تبدیل به سیگاری‌های هرروزه می‌شوند. این ممنوعیت نتیجه اختیاراتی است که اوباما به سازمان غذا و داروی امریکا برای کنترل بازار تنباکو داد.» در تصویری که این نشریه از ردیف سیگارهای طعم‌دار منتشر کرده بود، انواع محصولات djarum دیده می‌شدند. با اینکه بازار عمده این سیگارها در اندونزی و کشورهایی مانند هند است اما صادرات این محصولات به کشوری مانند امریکا یکی از نقاط قوت این شرکت محسوب می‌شد. از سوی دیگر این حضور آن‌قدر موفق بود که با وجود ممنوعیت فروشش در امریکا تا مدت‌ها، سیگاری‌هایی که به کشیدن سیگارهای با طعم میخک عادت کرده بودند در سایت‌های اینترنتی مدام سراغ آن را می‌گرفتند و در خصوص ممنوعیت فروش آن از یکدیگر سؤال می‌کردند.

این ممنوعیت چندان نتوانست برای شرکت اندونزیایی دوام بیاورد. یک سال بعد نوع دیگری از سیگارهای djarum وارد بازار امریکا شد. طبق قانون قرار بود که فروش سیگارهای طعم‌دار ممنوع شود، این شرکت سیگارهای سیاه خود را که از انواع پرطرفدار محصولات این شرکت بودند، پیچیده در کاغذ تنباکو به بازار عرضه کرد و فروش آن در امریکا از سر گرفته شد. از سوی دیگر سیگارهای طعم‌دار هم از طریق سایت‌ها به راحتی فروخته می‌شوند و از طریق پست یا مغازه‌های فروش سیگار در اختیار مشتریان قرار می‌گیرند.

باکس

اندونزی و  کودکان سیگاری

در سال 2012 نشریه گاردین گزارش مفصلی از اعتیاد کودکان و نوجوانان اندونزی به سیگار منتشر کرد. در این کشور هیچ محدودیت سنی قانونی برای خرید سیگار وجود ندارد. وقتی صحبت از سن می‌شود صحبت تنها از نوجوانان 15 یا 16 ساله نیست. در سالی که گاردین گزارشش را چاپ کرد یک پسر هشت ساله با رکورد مصرف دو بسته سیگار در روز سر از تیتر خبرها درآورده بود. پسری که به گفته پدرش تمام روزش را به دو کار می‌گذراند: بازی و سیگار کشیدن. بنا بر آمار کمیته ملی حمایت از کودکان نزدیک به 2 درصد از کودکان این کشور از سن 4 سالگی کشیدن سیگار را آغاز می‌کنند. یکی از پزشکان ساکن در جاکارتا به گاردین گفته بود که سیگار کشیدن تبدیل به سبک زندگی مردم این کشور شده است و بسیاری از سیگاری‌ها هرگز به فکر ترک سیگار نمی‌افتند تا اینکه بیمار شوند و چاره دیگری نداشته باشند. فعالان اجتماعی جنبش ضدسیگار این کشور انگشت اتهام را به سوی شرکت‌های بزرگ سیگارسازی اندونزی نشانه می‌روند و البته سیاست‌های دولتی از جمله نپیوستن به كنوانسيون سازمان جهاني بهداشت براي كنترل استعمال دخانيات.

از سال 2012 و گزارش گاردین تاکنون اوضاع تغییری نکرده است. سال 2016 رویترز هم به موضوع استعمال سیگار و کودکان در اندونزی پرداخت. در این گزارش آمده است که در سال 2015 فروش سیگار در این کشور به 16 میلیارد دلار رسیده است، رقمی که در مقایسه با سال قبلش 13 درصد رشد داشته. در گزارش رویترز با اشاره به وضعیت کودکانی که سیگار می‌کشند ذکر شده که تغییر در این وضعیت نیازمند همکاری شرکت‌های بزرگ تولید سیگار است و از Djarum  هم به عنوان یکی از مهم‌ترین شرکت‌ها یاد شده: «در مورد احتمال همکاری شرکت‌های تولید سیگار و تغییراتی که مورد نیاز اندونزی است با دو شرکت بزرگ از جمله Djarum تماس گرفته شد اما آنان حاضر نشدند در خصوص این موضوع صحبت کنند.»