فعالان اقتصادی مدتی است نسبت به خطر جدی کاهش صادرات به عراق و حذف این بازار هشدار میدهند؛ این در حالی است که عراق یکی از کشورهای استراتژیک برای صدور کالاهای ایرانی است.
بمانجان ندیمی: در شرایطی که فعالان اقتصادی مهمترین موضوع در بروز مشکلات صادرات به عراق را ضعف دستگاه دیپلماسی در امور اقتصادی میدانند اما ولیالله افخمیراد، رئیس سابق سازمان توسعه و تجارت در گفتوگو با «آیندهنگر» معتقد است، عراق بیش از هر زمان دیگری به صادرات محصولات، کالاها و خدمات ایران نیاز دارد و تجار و بازرگانان کشورمان باید بیش از پیش از فرصت بهوجودآمده استفاده کنند و دولت نیز وظیفه دارد شرایط صادرات به این کشور را هر روز بهتر و آسانتر کند و در همین راستا نیز تلاشهای بسیاری از سوی مسئولان دولتی یعنی وزارت صنعت، معدن و تجارت و بخش اقتصادی وزارت امور خارجه صورت گرفته است.
او با بیان اینکه کشور عراق درگیر مسائل بسیاری از جمله جنگ با گروههای تروریستی است که بر مشکلات افزوده است، تاکید دارد، بالاخره عراق از مشکلاتی چون حضور گروه تروریستی داعش رهایی پیدا خواهد کرد بنابراین با توجه به خرابیهایی که توسط داعش در این کشور اتفاق افتاده است، در آینده نزدیک این کشور نیازمند خدمات مختلفی برای بازسازی و نوسازی شهرهای خود است. بهخصوص اینکه این کمکها در زمینههای مختلف است. بر این اساس به نظر میرسد که در آینده حجم تجارت ما با کشور عراق افزایش پیدا خواهد کرد و تجار ایرانی باید صبور باشند. در این بین آنها با افزایش توان و برنامهریزی باید زمینههای افزایش سهم خود را در بازار این کشور دنبال کنند.
عراق یکی از بازارهای صادراتی بسیار مهم برای تجار ایرانی است. در شرایط کنونی شاهد این هستیم که تغییر و تحولاتی در قوانین این کشور صورت گرفته که مشکلاتی را پیش روی صادرکننده ایرانی قرار داده است. بسیاری از بازرگانان معتقدند به واسطه قوانینی که در عراق در حال اجرا است، این بازار در شرف از دست رفتن است. نظر شما در این زمینه چیست؟
همسایگان ایران از اهمیت بسیار بالایی برای کشور برخوردار هستند و با توجه به ماهیت فعالیتهای اقتصادی توسعه این فعالیتها به طور طبیعی در کشورهای همجوار راحتتر انجام میشود و از منفعت اقتصادی بالایی برخوردار است. به دلیل نزدیکیای که ایران با کشور عراق از نظر جغرافیایی دارد و از سوی دیگر به دلیل روابط حسنه سیاسی که بین دو کشور وجود دارد، عراق یکی از بازارهای بسیار خوب برای کالاهای ایرانی است. بنابراین همجواری ایران و عراق و مرز طولانی بین دو کشور همکاریهای اقتصادی دوجانبه را بهصرفهتر کرده است. بر همین اساس حجم تجارت ایران با عراق در سطح مناسب و خوبی قرار دارد. با وجود این، مشکلات متعدد موجود در عراق باعث شده تا بازار این کشور برای صادرات محصولات ایرانی، بازار باثباتی نباشد. در هر صورت، طبیعی است که دولت عراق هم در ارتباط با برنامههای اقتصادی خودش تصمیماتی را اتخاذ کند و تمایل به این داشته باشد که اشتغال را در کارهای مولد به وجود بیاورد. این یک امر طبیعی است و باید به آنها این حق را داد که مسئولان آن کشور چنین تصمیماتی را اتخاذ کنند. منتها با توجه به اینکه عراق درگیر جنگ داخلی، بهخصوص در بخش شمالی است بنابراین مشکلاتی را در مراودات تجاری خود پیش رو دارد. از سوی دیگر قیمت نفت هم کاهش پیدا کرده است بنابراین طبیعی است که ساخت و ساز در این کشور کاهش پیدا کند و خرید کالا کاهش پیدا خواهد کرد. در نتیجه این مسئله در ارتباط با واردات هم تاثیرگذار خواهد بود. البته استنباط بنده این است که این مسئله مقطعی است و در آینده مجددا حجم کالا بین ایران و کشور عراق افزایش پیدا خواهد کرد.
برخی یکی از دلایل کاهش یافتن سهم تجار ایران را حضور محصولات کشورهای دیگر از جمله ترکیه و چین میدانند. این موضوع تا چه اندازه بر تجارت بازرگانان ایرانی در عراق موثر است؟
در هر صورت در هر بازاری رقبای بسیاری حضور دارند بنابراین تجار و بازرگانان ایرانی باید توجه کنند و این مسئله برای آنها جا بیفتد که اگر بخواهند در بازار عراق استمرار حضور داشته باشند، باید کالایی با کیفیت و قیمت رقابتی در آن بازار عرضه کنند. در حال حاضر مشاهده میکنیم که کالاهای متفاوتی از ایران در کشور عراق حضور دارد اما این کالاها باید استانداردها و کیفیت مدنظر را برای رقابت دارا باشند. در هر صورت رقم تجارت ایران و عراق افزایش پیدا میکند و بهمرور بیشتر هم خواهد شد اما این موضوع منوط به رعایت کیفیت و قیمت است. صادرکنندگان ایرانی باید توجه کنند که برای آنکه بازار کشور همسایه را به دست بگیرند باید توان خود را در صدور کالای رقابتی افزایش دهند.
نکته دیگر اینکه، بالاخره عراق از مشکلاتی چون حضور گروه تروریستی داعش رهایی پیدا خواهد کرد بنابراین با توجه به خرابیهایی که توسط داعش در این کشور اتفاق افتاده است، در آینده نزدیک این کشور نیازمند خدمات مختلفی برای بازسازی و نوسازی شهرهای خود است. بهخصوص اینکه این کمکها در زمینههای مختلف است. بر این اساس به نظر میرسد که در آینده حجم تجارت ما با کشور عراق افزایش پیدا خواهد کرد و تجار ایرانی باید صبور باشند. در این بین آنها با افزایش توان و برنامهریزی باید زمینههای افزایش سهم خود را در بازار این کشور دنبال کنند.
شما فکر میکنید که صادرات به عراق تا چه میزان افزایش پیدا خواهد کرد؟
سال گذشته صادرات ایران به کشور عراق 3/6 میلیارد دلار بود. از این طرف هم کالایی به کشور ما وارد نشده و اگر وارداتی از عراق داشته باشیم نیز در حد بسیار ناچیز بوده است. به نظر من این رقم افزایش پیدا خواهد کرد چون بخشی از کالاهای صادراتی، نیازهای اساسی مردم این کشور هستند. به طور مثال در بحث تامین غذا، تجار ایرانی میتوانند فعالیت خوبی داشته باشند. بخش دیگری که تجار میتوانند در آن فعالیت خوبی داشته باشند بخش مصالح ساختمانی است. استنباط من این است که در آینده برای هردو بخش شاهد افزایش میزان صادرات کالاهای ایرانی خواهیم بود. همچنین از آنجا که زیرساختهای عراق در تولید وضعیت خوبی ندارد بنابراین شرکتهای خدمات فنی و مهندسی ایرانی میتوانند به منظور توسعه و ترمیم زیرساختهای این کشور، سهم خود را در بازار عراق افزایش دهند. بر این اساس باید توانمندی و ظرفیتسازی در حوزههای کالا، خدمات و صنعت کشور صورت بگیرد که این موضوع با رفع مشکلات در مرزها میتواند به توسعه صادرات کشور کمک قابل توجهی کند. در هر صورت تجار ایرانی باید با ارائه کالای باکیفیت و قیمتهای مطلوب، جای پای خودشان را در بازارهای عراق محکم کنند.
*** برخی مسئولان پیشبینی کردهاند که حجم مبادلات به عراق باید به 20 میلیارد دلار برسد. به نظر شما هدفگذاری 20 میلیارد دلاری تحقق پیدا خواهد کرد؟
تا زمانی که مسئولیت ریاست سازمان توسعه و تجارت را بر عهده داشتم، هیچگاه هدفگذاری 20 میلیارد دلاری را نشنیدم.
اما در زمان حضور شما در سازمان توسعه و تجارت بارها تاکید شد که حجم فعلی مناسبات اقتصادی و تجاری دو کشور متناسب با ظرفیتها نیست و باید تجارت20 تا 25 میلیارد دلاری با عراق هدفگذاری شود.
مطمئن هستم که رقم 20 میلیارد دلار، در حال حاضر رقمی نخواهد بود که بتواند قابلیت اجرایی شدن داشته باشد و اصولا رسیدن به این حجم از مبادلات با عراق بسیار سخت است. یک نکته مهم این است که اگر هدفگذاری هم مقداری آرمانخواهانه باشد، ایرادی ندارد ولی این هدفگذاری باید منطبق با واقعیتهای موجود و مسائل پیش رو باشد. بنابراین تجار ایرانی که در بازار عراق فعال هستند باید واقعیتها را مورد توجه قرار دهند و تلاش کنند که با ارائه کار و کالای با کیفیت و با قیمت مطلوب در بازار این کشور حضور و استمرار فعالیت داشته باشند.
*** اما تجار ایرانی در کنار بحث کیفیت و قیمت به مباحث دیگری از جمله ضعف دستگاه دیپلماسی در رایزنی با طرف عراقی گلایه دارند. به طوری که بسیاری از آنها افزایش تعرفه در بخش صادرات خودرو، سیمان و... را تنها در چارچوب حمایت دولت عراق از تولیدکننده داخلی خود بررسی نمیکنند و بخشی از مشکل را به کمکاری دیپلماسی داخلی کشور در کسب امتیاز از طرف عراقی مربوط میدانند. نظر شما در این زمینه چیست؟
من چنین استنباطی ندارم. چون گزارشهای عملکرد صادراتی به این کشور از سوی تجار و بازرگانان نشان میدهد که آنها خوب عمل کردهاند. از سوی دیگر سیاستگذاران در وزارت صنعت، معدن و تجارت بنابر مذاکرات متعددی که با مسئولان کشور عراق داشتهاند، همواره سعی کردهاند اقداماتی را صورت دهند که کالای ایرانی در بازار عراق سهم بیشتری داشته باشد. وزارت خارجه کشورمان و رایزن بازرگانی ما در کشور عراق، همه تلاش خود را انجام میدهند که سهم ایران در بازار عراق کاهش پیدا نکند. منتها گاهی اوقات به دلیل مشکلاتی که وجود دارد از جمله اختلاف نظرهایی که درون کشور عراق بین گروههای مختلف وجود دارد، عراقیها برنامهریزیهایی را انجام میدهند تا تولید در کشور خودشان رونق بگیرد. هرچند برخی از تصمیمات آنها آرمانگرایانه است زیرا کشوری که اقتصاد صددرصد نفتی دارد قادر نخواهند بود که بهسرعت از نفت جدا شود و به سمت تولید برود. از همه مهمتر اینکه هدفگذاری مسئولان عراقی نیازمند یک برنامه زمانی است تا بتواند به صورت عملیاتی درآید اما نباید فراموش کرد که هر کشوری در جهت اهداف و منافع خود برنامهریزیهایش را صورت میدهد. بههرحال دولتمردان عراقی در حال حاضر اقداماتی را انجام میدهند از جمله اینکه تعرفههایی را وضع کردهاند که چندان جنبه عملیاتی شدن ندارد بنابراین در آینده نزدیک مجبور میشوند که این تعرفهها را کاهش دهند یا حتی لغو کنند. آنها هم در حال سعی و خطا برای برنامهریزی اقتصادی خودشان هستند. در مجموع تصور من این است که ما دو کشور هستیم که دارای اشتراکات زیادی هستیم. این اشتراکات و بهخصوص نزدیک بودن جغرافیایی، حمل و نقل کالاها را بین دو کشور به حداقل کاهش میدهد بنابراین زمینهای را ایجاد میکند که توسعه تجارت بیشتری را بین دو کشور داشته باشیم.
زمانی که شما در سازمان توسعه و تجارت حضور داشتید، تا چه اندازه به این بحث توجه شده است؛ این رایزنیها، امضای تفاهمنامهها برای تسهیل روابط تجاری بین ایران و عراق چگونه بوده است؟ آیا خبر دارید که در حال حاضر وضعیت چگونه است؟
زمانی که در سازمان توسعه و تجارت بودم قطعا تمامی این مسائل را دنبال میکردم. یکی از موضوعات مهم این است که روابط اقتصادی و تجاری دو کشور در سطح روابط سیاسی ارتقا داده شود. بنابراین در آن مقطع نیز همیشه تاکید داشتم به منظور توسعه روابط اقتصادی این انتظار وجود دارد که هرگونه تغییر مقررات و قوانین بهسرعت به طرف مقابل اعلام شود تا برنامههای تجاری دچار اختلال نشود. در یکی از جلساتی که در حضور نخستوزیر عراق بودم و آقای نعمتزاده نیز حضور داشتند، به مسئولان عراقی پیشنهاد تجارت آزاد بین کشور خودمان و عراق را مطرح کردیم و در مذاکراتی که صورت گرفت با تجارت ترجیحی بین ایران و عراق موافقت کردند. بنابراین قرار شد که دو کشور با یکدیگر تجارت ترجیحی داشته باشند و در بعضی از اقلام، دیوارهای تعرفهای را به روی یکدیگر بسیار کوتاه کنند یا آنها را بردارند. ما بهدنبال این بودیم که تجارت آزاد با عراق داشته باشیم. در حال حاضر نیز مسئولان باید این هدف را دنبال کنند. پیگیری برقراری روابط بانکی و پذیرش ضمانتنامههای بانکی صادرات توسط بانکهای ایرانی به منظور تسهیل روابط تجاری با عراق و پیگیری پذیرش استانداردهای ملی یکدیگر از جمله توافقات بین دو کشور بوده است. دولت وظیفه گسترش صادرات به عراق و رفع موانع و مشکلات پیش رو را به سازمان توسعه تجارت سپرده و تصمیماتی نیز اتخاذ شده که قطعا همچنان پیگیری میشود.
در هر صورت تجارت ترجیحی با عراق از سوی کشور ما مورد موافقت بوده است ولی عراقیها تصور میکنند که شاید این تجارت به نفع آنها نباشد. اما رشتههایی از کالاها وجود دارد که اگر عراق نگاه تعرفهای به آنها را صفر کند قطعا به نفع خودشان و طرف ایرانی خواهد بود و رونق بیشتری را در اقتصاد ایران و آنها بهوجود خواهد آورد. ممکن است در ابتدا یک مقدار به جهت اینکه توانمندی در کشور ما در شکل اقتصادی در سطح بالاتری نسبت به عراق قرار دارد، حرکت به سمت عراق باشد. اما این تجارتهای ترجیحی زمینهای است برای توسعه همکاریهای اقتصادی و در آینده وضعیت بهتری برای آن کشور ایجاد خواهد کرد. در هر صورت همکاری در خصوص تامین نیازهای عراق در زمینه مصالح ساختمانی و کالاهای اساسی، ساختوساز فروشگاههای زنجیرهای و تشویق سرمایهگذاری و آموزش مدیران، کارمندان و رایزنان بازرگانی عراق و تبادل تجربیات و دانش در خصوص ایجاد و توسعه شهرکهای صنعتی و صنایع کوچک و متوسط در کشور عراق از دیگر توافقات بین ایران و عراق بود که قطعا در حال حاضر نیز چنین موضوعاتی دنبال میشود.
منبع: آینده نگر