در لایحه بودجهای که دولت یازدهم برای سال 96 به مجلس تقدیم کرده است، درآمدهای نفتی رشد 62 درصدی داشته است. رشدی که شاید این را به ذهن برساند که دولت قصد فراموش کردن توسعه دیگر بخشهای اقتصاد را دارد.
مرتضی لطفی
آنچه باید بگویم این است که کماکان اقتصاد ایران وابسته به نفت است و درست است در مجامع اقتصادی بحثهایی مطرح میشود که این وابستگی کم شده است، اما واقعاً اینطور نیست. این وابستگی بهاندازهای است که وقتی رشد اقتصادی را اعلام میکنیم و یا زمانی که بودجه را مینویسیم، همگی کاملاً وابسته به نفت است.
بودجه 320 هزارمیلیاردی پیشنهادی دولت برای سال 96 هم مبتنی بر این میزان درآمد نفتی است. البته به جهت درآمدی این مساله باید برای ما خوشایند باشد. به دلیل اینکه اگر منابع حاصل از این افزایش قیمت نفت یا قیمت صادرات بر اصول و اساس در حوزه صنعت استفاده شود میتواند مفید باشد. از همین رو این افزایش درآمدهای نفتی در بودجه برای من خوشایند است.
اما اگر توجه کنیم میبینیم که در سنوات گذشته افزایش درآمدهای نفتی در بخشهای صنعت بهصورت مطلوب جذب نشده است. بااینحال من فکر میکنم دولت در استفاده از منابع حاصله از نفت در صنایع، برنامه استراتژی و راهبرد داشته باشد. البته علاوه بر صنایع، این درآمد نفتی در برنامه ششم میتواند در آمایش سرزمین، مناطق جغرافیایی که به دلیل فقر در صنعت با محدودیتهای اجتماعی و اشتغالهای کاذب و زیرزمینی روی آوردهاند استفاده شود.
الان هم مساله اصلی این است که آیا دولت با افزایش اعتبار حاصل از نفت، توجهش را از حوزه صادرات داخلی و منابع غیرنفتی و توسعه تولید و کیفیت و بهرهگیری از تکنولوژی روز برمیدارد؟ اگر اینطور باشد اصلاً مطلوب نیست. دولتها به دلیل همین اتکا به درآمدهای نفتی و غفلت از توسعه پایدار و متناسب در عرصههای مختلف غفلت کردند باعث ایجاد این شکاف و فاصله بین توسعهیافتگی ایران متناسب با توسعه متوازن شد.
البته که در حال حاضر با توجه به اینکه کمیسیون صنایع یا کمیسیون تلفیق بودجه و اتاق بازرگانی هم نشستهای در رابطه با تنگناها حوزه معدن و صنعت در کمیتههای مختلف برگزار کردهاند، حداقل امیدوارم در میان به توسعه صنعت توجه شود.
در این میان اتاق ایران و تهران مسئولیتهای جدی در ارتباطگیری با کمیسیونها برای استفاده از این منابع در توسعه پایدار و حمایت از صنایع کوچک دارند. این ارتباط باید بهگونهای باشد که تخصیص بودجه برای توسعه صنعت و توسعه صادرات رخ دهد.
بههرحال من معتقدم به دلیل تحریمها از نوسازی عقب هستیم و این افزایش درآمدهای نفتی فرصت خوبی است تا سرمایه آیندگان را با این ظرفیتها و خلاهای دوره تحریم پرکنیم و توسعه بدهیم و ظرفیتسازی کنیم. همینالان سرانه مصرف انرژی ایران نسبت به جهان خیلی بیشتر است، این موضوع به دلیل عدم نوسازی است. اگر از این منابع برای حفظ این منابع رخ دهد مسلماً اتفاق مطلوبی رخ خواهد داد.