آخرین اخبار از داستان پرپیچوخم کارت سوخت، از ماندنی شدن آن حکایت دارد. مجلس شورای اسلامی در جلسه علنی دو روز پیش با ۱۱۲ رای به یکفوریت طرحی رأی موافق دادند که در صورت تصویب نهایی آن دولت ملزم به حفظ کارت سوخت هوشمند خودرو میشود اما در مورد بودن یا نبودن کارت سوخت چند نکته وجود دارد که باید به آن توجه کرد.
آرش نجفی
1.کارت سوخت برای جلوگیری از قاچاق سوخت به کشورهای همجوار تعریفشده است اما باید گفت که بقای کارت سوخت هیچ کمکی به کاهش قاچاق سوخت از ایران نمیکند. فضای سوءاستفاده از سوخت ایران در جای دیگری است و راههای مقابله با آن متفاوت است.
2.پیش از راهاندازی سیستم کارت سوخت در ایران شیوهنامهای برای افزایش قیمت سوخت تعریفشده بود که بدون هیچگونه تجهیزات و سرمایهگذاری خاصی بهطور متعارف به افزایش قیمت پلکانی سوخت منجر میشد و نتیجه خوبی هم داشت اما پس از برقراری کارتهای سوخت به بهانه جلوگیری از قاچاق سوخت درزمینهٔ قیمت هم با مشکلاتی مواجه شدهایم.
3.برای جلوگیری از قاچاق سوخت به کشورهای مجاور باید اختلاف سطح قیمتها در ایران را با این کشورها به تعادل برسانیم و اقتصاد خودمان را به سمت آزادسازی و متعارف شدن قیمتها پیش ببریم. در غیراینصورت برقراری هیچ نوع سیستمی ازجمله کارت سوخت کمککننده نیست. در حال حاضر در جایگاههای بنزین از کارت سوخت جایگاه دار استفاده میشود که این هم هزینهبر و زمانبر است. مهمترین نکته در جلوگیری از قاچاق سوخت واقعی کردن قیمتها طبق قانون است.
4.متأسفانه در دولتهای نهم و دهم قیمت سوخت افزایش پیدا نکرد و راهاندازی سیستم کارت سوخت هزینههای جدی به کشور ازنظر زمانی و عملیاتی وارد کرد. در حال حاضر دولت یازدهم به دلیل نگرانیهای سیاسی و شرایط اقتصادی حاکم تمایلی به افزایش جدی و مؤثر قیمت سوخت ندارد و از سوی دیگر قیمت سوخت در دیگر کشورهای دنیا کاهشیافته است. این در حالی است که افزایش قیمت سوخت با حمایت دولت به واقعی شدن قیمتها، واقعی شدن هزینههای حملونقل و منطقی شدن شرایط سرمایهگذاری در حملونقل منجر میشود.
5.در حال حاضر به دلیل پایین بودن قیمت سوخت بهرهبرداران ناوگان حملونقل با تجهیزات فرسوده کار میکنند به این دلیل که پایین بودن قیمت سوخت کسبوکار آنها را باوجود ماشینهای فرسوده بهصرفه کرده است. در چنین شرایطی هوا آلودهتر شده و مشتری ناوگان حملونقل از خدمات و امکانات بهتر محروم میماند.
6.متأسفانه باوجود اجرای طرحی مثل کارت سوخت و سهمیهبندی بنزین نه سوخت باکیفیت داریم نه روش توزیع مناسبی را در پیش گرفتیم و نه آسیبهای زیستمحیطی آن را کنترل کردیم و حال این سؤال مهم مطرح است که به چه دلیل کارت سوخت باید ماندگار شود؟
7.آمارهایی از میزان اثربخشی کارت سوخت اعلام میشود که لازم است واقعی بودن آن اثبات شود. اگر سازمانها مدعی هستند که 100 میلیارد دلار از این بابت درآمد عاید کشور شده است باید جایی که این مبلغ ظهور و بروز پیداکرده است را روشن کنند. مسئولان باید پاسخ دهند که مبالغی که در این آمارها ارائهشده در کدامیک از بخشهای مرتبط با سوخت تجلی پیداکرده است؟ آیا کیفیت جایگاه داری بهتر شده است؟ آیا انرژی کمتری در جایگاهها هدر میرود؟ آیا کیفیت خودروها افزایشیافته است؟ آیا سوخت باکیفیتتری تولید میکنیم؟