ایران تجربه موفقیت آمیزی در صدور اوراق ارزی ندارد. دولتها در سالهای گذشته انضباط مالی لازم برای عمل به تعهداتشان را نداشتند و این مسئله از چشم خریداران احتمالی اوراق ارزی ایران دور نمیماند.
احمدحاتمی یزد
صدور اوراق بدهی بین المللی یا برون مرزی یا همان اوراق ارزی تجربه تازهای برای اقتصاد ایران نیست. در سالهای گذشته ایران توسط بانک ملت و در سه مرحله در مجموعه رقمی نزدیک به ۷۰۰ میلیون یورو اوراق قرضه بین المللی صادر کرد که تضمین بازپرداخت آن با شرکت ملی نفت بود. سود این اوراق ۸ درصد در سال در نظر گرفته شده بود و مدت زمان سررسید اوراق سه ساله بود. اگر کسی پولش را در سال اول و دوم میخواست سود کمتری دریافت میکرد اما اگر خریداران اوراق به مدت سه سال صبر میکردند ۸ درصد سود برای هر سال دریافت میکردند.
برنامه ایران برای صدور اوراق ارزی در آن زمان موفق نبود. بانکهای خارجی از اوراق ارزی ایران استقبال نکردند. علاوه بر این اوراق ارزی ایران توسط اشخاص حقیقی و حقوقی خارجی هم خریداری نشد و به طور تقریبی این اوراق بیشتر توسط ایرانیان و بانکهای ایرانی خریداری شد و از آنجایی که بانکهای ایرانی از خود منابع مالی ندارند و از بانک مرکزی ارز دریافت کرده بودند، در نهایت این اوراق با پول بانک مرکزی خریداری شد و این مشکل بزرگی در فرایند جذب اعتبار از طریق فروش اوراق ارزی بود.
مشکل دوم فروش اوراق ارزی در آن دوره این بود که شرکت ملی نفت ضامن این اوراق شده بود اما در زمان سررسید توانایی مالی کافی به ارز برای بازگرداندن مبالغ اوراق را نداشت در نتیجه صدور این اوراق منجر به بدهی شرکت ملی نفت به بانک ملت و بانک ملت به بانک مرکزی شد.
مشکل سوم به عدم وجود منابع ارزی کافی در دست بانک ملت برای تسویه اوراق باز میگشت. در موعد سررسید اوراق بانک ملت به ایرانیان مقیم خارج یا داخل کشور که اوراق خریداری کرده بودند اعلام کرد که ارز کافی ندارد و در مقابل میتواند بدهی را با ریال تسویه کند. بنابراین کسانی که اوراق را خریداری کردند نه تنها هشت درصد سود نکردند بلکه ده درصد هم زیان کردند.
در حال حاضر شرایط کشور از نظر منابع ارزی و تنگناهای اقتصادی با زمانی که در صدور اوراق قرضه بین المللی به اهداف از پیش تعیین شده نرسیدیم تفاوت چندانی ندارد. به نظر نمیرسد اوراق ارزی ایران مورد استقبال شرکتهای خارجی قرار بگیرد. در سالهای گذشته دولتها انضباط مالی درستی نداشتند که بتوانند به تعهداتشان عمل کنند و این مسئله از چشم خریداران احتمالی اوراق ارزی دور نمیماند. در دوره گذشته هزینههای صدور اوراق ارزی ایران بیشتر از منافع آن برای اقتصاد ایران بوده است و متاسفانه در آن زمان شرکت ملی نفت به عنوان یکی از معتبرترین نهادهای اقتصادی کشور در عمل به تعهداتش در قبال خریداران اوراق ارزی ایران دچار مشکل شد. بنابراین امیدوارم که مجموعه اقتصادی دولت مبادرت به صدور اوراق ارزی نکنند و بیشتر به انضباط مالی بپردازند.
*کارشناس اقتصادی