بحران آوارگان در جهان بعد از بالا گرفتن جنگ سوریه شدت گرفته است. براساس جدیدترین آمار از وضعیت آوارگان جهان، نزدیک به 65.3 میلیون نفر در جهان به اجبار از خانه و کاشانه شان رانده شده اند. آمار پناهجویان در سراسر جهان 21.3 تخمین زده شده است و 10 میلیون نفر بی خانمان در کشورهای مختلف جهان پراکنده اند. آوارگان و پناهجویان جهان اکثرا از سه ملیت هستند. سوریه، افغانستان و سومالی هر کدام به ترتیب بیشترین تا کمترین سهم را در تحویل آواره و پناهجو به جهان دارند.
«دور هر کسی که از خارج شهر به سمت اردوگاه بیاید جمع می شوند. چشمان ملتهب و نگران آن ها هر ماشین ناشناسی را زیر نظر می گیرد. به ویژه ماشین هایی که از یبرود در ریف دمشق بیاید یعنی جایی که جنگ در آنجا به اوج رسیده است.» این توصیفات خبرنگار الجزیره از مردمی است که بعد از بالا گرفتن نزاع ارتش سوریه با مخالفان بشار اسد در منطقه یبرود در مرز لبنان و سوریه آواره شده اند. بیشتر پناهجویانی که از یبرود به لبنان آمدند، در شهر عرسال در شرق این کشور پناه گرفتند. بخش اعظمی از پناهجویان سوری در شهر عرسال لبنان در انتظار کمک های سازمان ملل متحد و کمیساری عالی امور پناهندگان هستند و بعضی از آن ها علاوه بر کمبود غذا، آشامیدنی ها و نیازمندهای پزشکی برای ادامه زندگی شان، سه تا چهار روز را در فضای باز اردوگاه گذارنده اند. خانواده های زیادی آواره شدند اما عمده این پناهجویان نتوانستند به دلیل عدم تامین نیازهای لازم از سوی سازمان های کمک رسانی بین المللی فعال در لبنان، جان پناهی برای خود و خانواده شان پیدا کنند. اینجا کودکان و زنانی زندگی می کنند که چند روز است هیچ غذایی نخورده اند.
بحران آوارگان در جهان بعد از بالا گرفتن جنگ سوریه شدت گرفته است. براساس جدیدترین آمار از وضعیت آوارگان جهان، نزدیک به 65.3 میلیون نفر در جهان به اجبار از خانه و کاشانه شان رانده شده اند. آمار پناهجویان در سراسر جهان 21.3 تخمین زده شده است و 10 میلیون نفر بی خانمان در کشورهای مختلف جهان پراکنده اند. آوارگان و پناهجویان جهان اکثرا از سه ملیت هستند. سوریه، افغانستان و سومالی هر کدام به ترتیب بیشترین تا کمترین سهم را در تحویل آواره و پناهجو به جهان دارند. براساس گزارش سازمان ملل متحد کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا میزبان 39 درصد از آوارگان جهان هستند. 29 درصد از آوارگان جهان در آفریقا، 6 درصد در اروپا، 12 درصد در آمریکا و 14 درصد در آسیا و اقیانوسیه به دنبال جایی برای زندگی می گردند. در بین کشورهای جهان، ترکیه، پاکستان، لبنان، ایران، اتیوپی و اردن بخش اعظمی از آوارگان را پذیرا شده اند. تعداد آوارگانی که به مرزهای ترکیه پناه آورده اند 2.5 میلیون نفر تخمین زده شده است. 1.6 میلیون نفر از آوارگان جهان به پاکستان رفته اند. لبنان بیش از 1 میلیون نفر آواره را در مرزهایش جای داده است. ایران از 979 هزار و 400 نفر آواره را پذیرایی می کند. 736 هزار و 100 نفر از آوارگان جهان در اتیوپی مستقر شدند و 664 هزار و100 نفر از آوارگان به مرزهای اردن پناه برده اند. کمیساری عالی پناهندگان سازمان ملل متحدد گزارش می دهد که روزانه 34 هزار نفر به دلیل جنگ و تبعات آن به جمع پناهجویان و آوارگان جهان می پیوندند و بیش از نیمی از جمعیت 21 میلیونی پناهجویان را افراد زیر 18 سال تشکیل می دهند. براساس گزارش کمیساری عالی پناهندگان سازمان ملل متحد تنها 16.5 میلیون نفر از پناهجویان توسط این سازمان ثبت نام شده اند و نزدیک به یک میلیون و 15 هزار پناهجو توانستند خودشان را به اروپا برسانند که 25 درصد از آن ها را کودکان تشکیل می دهند.
بگذارید این آخرین باشد!
در 2 سپتامبر 2015 جسد کودک سه ساله سوری، آیلان کوردی در کرانه مدیترانه پیدا شد. آیلان کوردی در تلاش برای رسیدن به اروپا از راه مدیترانه غرق شده بود. برادر او گالیپ و مادرش ریحان هم جانشان را در مسیر مهاجرت به اروپا از دست دادند. انتشار تصویر جسد آیلان غرق شده درآن شلوارک سورمه ای و تی شرتش قرمز پسرانه، باعث توجه بیشتر جهان به بحران پناهجویان شد و اعتراض هایی را علیه وضعیت ناگوار پناهجویان برانگیخت.
عبدالله کوردی، پدر آیلان دو روز بعد از دست دادن دو پسر و همسرش گفت: بگذارید این آخرینش باشد! اما متاسفانه آیلان کوردی و خانواده اش آخرین پناهجویانی نبودند که قربانی این راه شدند. منتقدان گفتند ریشه های این بحران شناخته شده نیست. درست یک ماه بعد از مرگ آیلان و برادر پنج ساله اش گالیپ در آب های مدیترانه، بیش از70 کودک دیگر در مسیر آبی ترکیه به یونان به سرنوشت مشابه آن ها دچار شدند. بعد از مرگ آیلان در سپتامبر 2015، بیش از 5 هزار و 700 نفر از پناهجویان و مهاجران در سراسر جهان جانشان را از دست دادند.از این تعداد بیش از 4 هزار و 231 نفر جانشان را در سال 2016 از دست دادند که 25 درصد بیشتر از سال 2015 در همین بازه زمانی بوده است. از زمان مرگ آیلان کوردی به بعد به طور میانگین در سفرهای دریایی پناهجویان برای رسیدن به خاک اروپا در هر یک ساعت 2 کودک غرق می شود. براساس تخمین های آماری در ماه سپتامبر 730 کودک جانشان را از دست داده اند. تنها در ژوئن سال 2016 جسد 20 کودک در صحرای نیجر پیدا شده است. این کودکان تلاش می کردند خودشان را به الجزایر برسانند اما جسد آن ها توسط قاچاقچیان انسان در صحرا رها شده است.
آیلان تا عِمران
وضعیت اسف بار پناهجویان بار دیگر با انتشار تصویر عمران 5 ساله، کودک سوریه ای که از زیر آوار بمباران بیرون کشیده بود، مورد توجه رسانه های جهان قرار گرفت. نه عمران پناهجو بود نه خانواده اش اما انتشار گسترده عکسی که نگاه مات و مبهوت کودک سوری بعد از بیرون کشیده شدن از زیر بمباران حلب را نشان می داد، بلافاصله همه را یاد دیگر قربانی جنگ جهنمی سوریه یعنی آیلان انداخت. آیلان و عمران نماینده کودکانی شدند که تنها با دو انتخاب مواجه بودند. بمانند و بمباران شوند یا بروند و بمیرند. آمار و ارقام کمیساری عالی امور پناهندگان سازمان ملل متحد نشان می دهد که بعد از مرگ آیلان سه ساله و برانگیخته شدن واکنش های جهانی علیه وضعیت اسفبار پناهجویان به ویژه کودکان سوری، نه تنها شرایط در جهت بهتر شدن تغییری نکرده است بلکه بدتر هم شده است. بانکی مون دبیر کل سازمان ملل با اشاره به آمار 65 میلیون نفر آواره، این سطح از جابه جایی اجباری را بی سابقه دانسته است. بانکی مون در این باره می گوید: مخاصمات جدید و تکرارشونده، خشونت و آزاری که اشکال جدید آن بیش از پیش ناراحت کننده است، افراد را وادار می کند تا به عنوان پناهجو در جست و جوی امنیت در کشور خود یا خارج از مرزهای کشورشان با عبور از مرزهای بین المللی به جای دیگری قرار کنند. از آنجا که راهحل مخاصمات طولانی همچنان دستنیافتی است، این مردم در تبعید بلندمدت زندگی میکنند. در پایان ۲۰۱۵، شمار ۲۱ میلیون و ۳۰۰ هزار نفر پناهنده، سه میلیون و ۲۰۰ هزار نفر پناهجو و ۴۰ میلیون و ۸۰۰ هزار نفر درون کشورهای خود آواره داخلی شده بودند.
به گفته بانکی مون در حال حاضر از هر ۱۰ پناهنده ۹ نفر در کشورهایی با درآمد کم یا متوسط و در نزدیکی وضعیت مخاصمه زندگی میکنند.بانکی مون در پیام روز جهانی پناهندگان در پیامی به شکست سازمان های بین المللی در ساماندهی وضعیت اسفناک پناهجویان اذعان کرد. «سال گذشته، بیش از یک میلیون پناهنده و مهاجر با عبور از دریای مدیترانه در قایقهای بادی نامناسب برای دریانوردی و قایقهای کماستقامت وارد اروپا شدند. هزاران تَن اما موفق نشدند و جان خود را از دست دادند که گواه غم انگیزی بر شکست جمعی ما در رسیدگی مناسب به وضع اسفناک آنان است. در این حال، اظهار نظرات سیاسی تفرقهانگیز در مورد مسائل پناهجویان و مهاجران، افزایش بیگانههراسی و محدودیت در دسترسی به پناهجویی در بعضی مناطق به شدت رو به افزایش است و روحیه مسئولیت مشترک جایگزین نابردباری سرشار از نفرت شده است. ما شاهد افزایش نگرانکننده استفاده از بازداشت و توقیف و ساخت حصارهای مرزی و سایر موانع هستیم. در حالیکه اظهارات ضد پناهنده که بیشتر به گوش مخاطبان میرسد، بعضی مواقع صداهای خوشامدگویی به ندرت شنیده می شود. اما این موارد در سراسر جهان وجود دارد. سال گذشته در کشورها و مناطق زیادی شاهد تبلور دیدگاه هایی دلسوزانه و متحدانه در این زمینه بوده ایم که در این راستا مردم عادی و جوامع قلب و خانههایشان را به روی پناهندگان گشودند و دولت ها در حالیکه میزبان تعداد بسیاری مهاجرهستند همچنان به تازه واردها روی خوش نشان میدهند. این یک نیاز ضروری است تا بر این نمونه های مثبت استناد و آنها را بزرگنمایی کنیم. پاسخ های ما به پناهندگان باید بر پایه ارزش های مشترک ما در تقسیم مسئولیت، عدم تبعیض، حقوق بشر و حقوق بین الملل پناهندگان شامل اصل عدم استرداد پناهندگان باشد. در ۱۹ سپتامبر، در جلسه عالی رتبه مجمع عمومی در رسیدگی به جا به جایی گسترده پناهندگان و مهاجران، فرصتی تاریخی در اختیار قرار خواهد گرفت تا براساس آن به یک توافق نامه بین المللی با تعهدی به سمت اقدام مشترک و مسئولیت مشترک گسترده تر برای پناهندگان دست یابیم. باید در کنار میلیونها مرد، زن و کودکی بیاستیم که هر ساله از خانههای خود میگریزند تا تضمین کنیم حقوق و کرامت آنان در هر جا حفظ میشود و همبستگی و شفقت در مرکز پاسخ همگانی ما است.»
آلمان از جمله کشورهای حامی پذیرش پناهجویان است. آنگلا مرکل صدر اعظم آلمان با وجود وقوع سه حمله تروریستی در این کشور از سیاست پذیرش مهاجران حمایت کرده است. اداره فدرال امور مهاجرت آلمان اعلام کرده است که این کشور در سال 2016 ورود 300 هزار پناهجو به خاک این کشور را پیش بینی می کند. پناهجویانی که همپیوندی اجتماعی آن ها با جامعه آلمانی فرایندی دراز مدت و پرهزینه است. با وجود اعلام سیاست پذیرش پناهجویان از سوی آلمان اما هم چنان کشورهای خاورمیانه در پذیرش پناهجویان صدرنشین هستند. آمار پناهجویان در لبنان از جمعیت این کشور بیشتر شده است و به نظر می رسد ادامه این روند می تواند به وقوع بحران دیگری در عروس خاورمیانه منجر شود.