ایران پس از لغو تحریم ها در آستانه افزایش سطح تولید نفت قرار گرفته است اما به نظر می رسد صادرکنندگان بزرگ نفت در اوپک تثبیت سطح تولید کشورهای عضو را دنبال می کنند. طرحی که ایران تنها پس از بازگشت سطح تولید نفتش به سال های پیش از تحریم ها با آن موافقت می کند.
بازار جهانی نفت از پنجم تا هفتم مهرماه در الجزایر بررسی می شود. قرار است نشست غیررسمی کشورهای عضو و غیرعضو سازمان اوپک در حاشیه نشست مجمع بین المللی نفت برگزار شود و یکی از مهم ترین موضوعات مورد بررسی در این نشست، طرح فریز نفتی است. کشورهای صادرکننده نفت از جمله عربستان سعودی بزرگترین تولید کننده نفت اوپک و اولین صادرکننده نفت جهان تمایل دارند برای افزایش سطح قیمت نفت کشورهای عضو این سازمان در بازارهای جهانی، تولید و صادرات را در سطح مشخصی تثبیت کنند. این در حالی است که ایران پس از لغو تحریم ها در دی ماه سال شمسی گذشته، قصد دارد از برداشته شدن محدودیت ها در صادرات نفت بیشترین استفاده را ببرد و سطح تولید نفت را افزایش دهد.
کشورهایی مثل عربستان که ظرفیت افزایش تولید نفت را ندارند آماده پذیرش طرح فریز نفتی به نظر می رسند. عادل الجبیر وزیر امور خارجه عربستان سعودی در گفت وگو با رسانه ها از همراهی کشورش با طرح فریز نفتی و هماهنگی روس ها با این کشور گفته است. عراق به عنوان دومین تولید کننده نفت اوپک بدون اظهار نظر رسمی درباره طرح فریز نفتی حمایتش از اوپک را اعلام کرد اما در ادامه حیدرالعبادی نخست وزیر عراق از حمایت این کشور از طرح فریز نفتی برای افزایش قیمت نفت خبر داده است. از سوی دیگر روس ها به طرح تثبیت تولید نفت در نشست الجزایر روی خوش نشان دادند. رییس جمهور روسیه از برنامه های ایران برای بازیابی نقش و سهم خود در بازارهای نفتی جهان و افزایش تولید و عرضه نفت حمایت کرد اما پوتین اعلام کرده است که اگر تعلیق رشد تولید نفت صورت بگیرد، همه کشورهای نفتی از جمله ایران باید از آن حمایت کنند.
حمایت ایران از طرح فریز نفتی در نشست الجزایر تنها با تحقق یک شرط ممکن است و آن شرط بازگشت ایران به سطح تولید نفت پیش از آغاز تحریم هاست. بیژن زنگنه در گفت و گویی با خبرگزاری ایسنا درباره وضعیت تولید نفت ایران در دوره تحریم ها و در آغاز دوره دولت یازدهم گفت: صادرات ایران در آن زمان کمتر از یک میلیون بشکه نفت بود. حدودا 900 هزار بشکه نفت خام صادر می کردیم در حالیکه ظرفیت ما در آن زمان تولید یک میلیون بشکه نفت خام بود. پس از امضای برجام هیچکس باور نمیکرد که بتوانیم ظرف ۳ تا ۴ ماه تولید و صادرات نفت خود را یک میلیون بشکه افزایش دهیم و این چیز بسیار مهمی بود.
زنگنه با اشاره به اینکه ایران ظرف سه ماه توانست تولید خود را به ۳.۸ میلیون بشکه در روز برساند، گفت: از سوی دیگر صادرات نفت خام خودرا نیز به ۲ میلیون بشکه در روز رساندیم. برخی معتقد بودند که افزایش تولید ایران میتواند اضافه عرضه به بازار را تشدید کرده و قیمت نفت را کاهش دهد و اصرار داشتند که ایران این کار را نکند، اما اصرار من بر این بود که به هر قیمتی شده نفت خود را سریعا وارد بازار کنیم چرا که اگر این کار را نکنیم معلوم نیست چه اتفاقی در بازار می افتد و ممکن است یکباره سهم ما در بازار به طور کامل از بین برود.
به گفته وزیر نفت در حال حاضر ایران به سطح تولید پیش از تحریم های خود نزدیک شده است. نماینده پیشین ایران در اوپک هم با اشاره به اینکه ایران تقریبا در تولید و صادرات نفت خام به دوران پیش از اعمال تحریم ها بازگشته است اجرای طرح فریز نفتی را اولین گام در احیای نظام سهمیه بندی در اوپک در نظر می گیرد. محمدعلی خطیبی در گفت وگو با خبرگزاری مهر با اشاره به اینکه مهمترین اقدامی که باید در اوپک انجام شود، احیای نظام سهمیه بندی و بازگشت سهمیه تولید و صادرات نفت کشورهای عضو این سازمان است گفت: در شرایط فعلی امکان افزایش تولید و صادرات نفت خام عربستان سعودی وجود ندارد و این کشور آماده پذیرش فریز نفتی بوده و تولید و صادرات نفت خام ایران هم تقریبا به دوران پیش از اعمال تحریمها بازگشته است.
خطیبی با اشاره به اینکه ایران باید با طرح فریز نفتی به شرط بازگشت به سطح تولید پیش از تحریم ها همراهی کند گفت: اکثر کشورهای عضو اوپک با حداکثر ظرفیت تولید و صادرات نفت میکنند و این نشان میدهد که ایران سهم و بازار کشور دیگری را تصاحب نکرده است. نفت ایران همواره در بازار دارای مشتریان سنتی و خاص خود است. با وجود افزایش تولید و صادرات نفت ایران بازهم تاکید میکنیم که ایران باید با اجرای طرح فریز نفتی همراهی کند به شرط آنکه افزایش تولید نفت ایران در دوران پسا برجام توسط تمامی کشورها به رسمیت شناخته شده و دیگر کشورها درخواست کاهش تولید و صادرات نفت ایران را نکنند. اگر سقف تولید نفت اوپک یک تا دو میلیون بشکه در روز کاهش یابد قطعا قیمتها با یک جهش بیسابقه در بازار نفت روبرو خواهد شد در نتیجه بازگشت نظام سهمیه بندی و حتی کاهش سقف تولید نفت اوپک میتواند به بهبود قیمت ها کمک کند. افزایش ۱۵۰ تا ۲۰۰ هزار بشکه ای تولید و صادرات روزانه نفت ایران نمی تواند منجر به افزایش درآمدهای فروش نفت بشود. فروش نفت بشکهای ۵۰ تا ۶۰ دلار به مراتب بهتر از فروش نفت ۴۰ دلاری بوده و قطعا افزایش قیمتها میتواند درآمد نفتی ایران و سایر کشورها را سر و سامانی ببخشد.
باتوجه به تحقق خواسته ایران در افزایش سطح تولید و صادرات نفت خام به سال های پیش از آغاز تحریم ها، همراهی ایران با طرح فریز نفتی بعید به نظر نمی رسد اما نکته مهم در نشست الجزایر و اجرای طرح فریز نفتی قدرت تعیین کنندگی هر کدام از کشورهاست که به گفته وزیر نفت ایران، بیش از هرچیز به قدرت تولید کشورها بستگی دارد. زنگنه در این باره گفت: اگر ما در همان سطح تولید ۳.۸ میلیون بشکه بمانیم و دیگران تولید بیشتر داشته باشند آنها تعیین کننده تصمیمات اوپک خواهند بود.
او با تاکید بر اینکه همیشه کسی که قدرت تولید بیشتری داشته باشد در بازار تعیین کننده خواهد بود، به ایسنا گفت: داشتن این قدرت تولید باعث میشود تولیدکنندگان دیگر از سیاستهای آن کشور تبعیت کنند چرا که این کشور میتواند در مقابل چند بشکه افزایش تولید کشورهای دیگر میزان بیشتری بشکه وارد بازار کند، البته اگر این قدرت تولید واقعی باشد.
وزیر با سابقه نفت ادامه داد: به این ترتیب برخی از کشورها با افزایش تولید و مازاد ظرفیتی که در برخی برهه های خاصی داشتهاند توانستهاند در زمان افزایش قیمت درآمدهای بالایی داشته باشند که ده ها برابر سرمایه گذاری است که در صنعت نفت شان کرده اند.