اختصاصی سایت خبری اتاق تهران:شرایط بهره وری در صنایع غذایی چگونه است؟

آیا عملکرد صنایع غذایی کشور نمره قبولی می گیرند؟

عباس صادقی

صنایع غذایی یکی از مهمترین بخش های صنعت کشورهاست که ارتباط تنگاتنگی با امنیت غذایی افراد جامعه دارد. افزایش جمعیت به همراه گسترش شهرنشینی و افزایش سطح درآمد سرانه، نیاز به غذاهای فرآیندی را روز به روز افزایش داده است. از جمله مهمترین فرصت های کشور در این بخش می توان به وجود بیش از 10 هزار واحد تولیدی و صنایع تبدیلی موادغذایی در کشور اشاره کرد. سهم حدود 2 درصدی صنایع غذایی کشور از تولید ناخالص داخلی و سهم 7 درصدی از ارزش افزوده بخش صنعت، 15 درصد از ارزش افزوده بخش کشاورزی و 20 درصد ازصادرات محصول های کشاورزی بیانگر اندازه و اثرگذاری بخش صنایع غذایی در اقتصاد کشور است.از سوی دیگر اهمیت بخش صنایع تبدیلی و تکمیلی کشاورزی به عنوان حلقه واسطه اقتصاد مبتنی بر کشاورزی و اقتصاد مدرن و صنعتی به دلیل تغییرات در تجارت بین الملل و جایگاه غالب موادغذایی فرآیندی در واردات و صادرات کشورهای در حال توسعه به همراه رشد جمعیت و گسترش شهر نشینی در این کشورها روز به روز در حال افزایش است. ازنگاه تجاری، تجارت مواد غذایی فرآیندی حاکی از افزایش اهمیت مواد غذایی فرآیندی در مقابل مواد خام کشاورزی وتوسعه عمودی بخش کشاورزی است و در واقع این یکی از دلایل کلیدی گستردگی صنایع فرآوری مواد غذایی در سطح جهان و سهم پایین تجارت این محصولات از کل فروش آنها است.مرکز مدیریت بهره وری ایران با راه اندازی سامانه ملی اندازه گیری شاخص های بهره وری ایران در حال حاضر تنها پایگاه داده در سطح کشور است که اطلاعات اقتصادی و بهره وری بیش از 5000 بنگاه اقتصادی در 52 رشته فعالیت در اختیار دارد.با توجه به این توانمندی،کارنامه تغییرات رشد شاخص های بهره وری این صنعت در مقایسه با اهداف ذکر شده برنامه پنجم توسعه و همچنین مقایسه مقدار سال 93 شاخص های بهره وری صنعت غذا با میانگین کل صنایع کشور تهیه شده است که حاصل اندازه گیری شاخص های مالی،بهره وری و اقتصادی 127 بنگاه اقتصادی در این صنعت می باشد.

کارنامه بهره وری  (درصد رشد شاخص های بهره وری در مقایسه با اهداف برنامه پنجم توسعه و میانگین کل صنایع)
	بهره وری هزینه نیروی کار	84	85	86	87		88	89	90		91	92	93		مقایسه مقدار میانگین صنعت غذا با کل صنایع
	میانگین صنعت غذا	100	106	175	165		134	168	132		143	128	117		پایین تر
	اهداف برنامه پنجم توسعه	100	105	110	115		121	126	131		136	142	146
	وضعیت از نامناسب به عالی									ü
	بهره وری سرمایه	84	85	86	87		88	89	90		91	92	93		مقایسه مقدار میانگین صنعت غذا با کل صنایع
	میانگین صنعت غذا	100	92	119	110		94	112	96		117	109	103		پایین تر
	اهداف برنامه پنجم توسعه	100	104	109	113		117	122	126		130	134	138
	وضعیت از نامناسب به عالی									ü
	بهره وری کل عوامل	84	85	86	87		88	89	90		91	92	93		مقایسه مقدار میانگین صنعت غذا با کل صنایع
	میانگین صنعت غذا	100	100	133	145		119	142	117		132	125	113		پایین تر
	اهداف برنامه پنجم توسعه	100	104	109	113		118	122	126		131	135	139
	وضعیت از نامناسب به عالی									ü
تهیه کننده: سامانه ملی اندازه گیری شاخص های بهره وری ایران   (www.IRPMC.IR)  )

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

همانطور که مشاهده می شود وضعیت شاخص های صنعت غذا متوسط (رنگ زرد) می باشد و هر سه شاخص طی سالهای مورد بررسی نوسان داشته اند. در سال 86، بهره وری نیروی کار،سرمایه و کل عوامل بیشترین رشد داشته اند و از آن پس نزول کرده است.در مقایسه با اهداف برنامه پنجم توسعه، صنایع غذایی در هیچ یک از شاخص ها در طول اجرای برنامه چهارم و پنجم توسعه به اهداف برنامه نرسیده است و پایینتر از این اهداف قرار داردکه بی تردید آثار تصمیمات غیر حرفه ای دولت ها در طول دوره مورد بررسی در عرصه اقتصاد در زمینه کاهش و افزایش دستوری نرخ بهره بانکی، نظام تعرفه ها، سیاست ها انبساطی پولی از طریق پرداخت مستقیم یارانه های نقدی، افزایش ناگهانی و زیاد در نرخ ارز، بالا رفتن هزینه مبادله، عدم دسترسی به خدمات بانکی برای واردات کالا و فناوری، بهم خوردن روابط بین المللی در عرصه سیاسی و اقتصادی و... همه و همه باعث تشدید آثار زیانبار اقتصادی در محیط کسب و کار گردیده است. البته در صنعت غذایی ایران با توجه به وابستگی کم به واردات مواد اولیه و تجهیزات و افزایش فرصتهای صادراتی در مواردی مثل افزایش نرخ ارز این تغییرات فرصتهایی را پدید آورده است اما باید به این نکته توجه داشت که استفاده درست و به موقع از این فرصتها هم نیازمند محیط آرام و با ثبات است وگرنه بواسطه ریسک بزرگ ناشی از تغییرات نابهنگام حتی استفاده از این فرصتها هم از فعالان این عرصه گرفته می شود. در مقام مقایسه آثار  زیانبار ناشی از عدم اطمینان حاصل از مشکلات سیاسی و تحریم ها و بی تدبیری های اقتصادی قطعا از آثار منفی در شاخص های بهره وری صنعت غذایی داشته است. لیکن در بلند مدت به شرط فراهم بودن بستر مناسب سرمایه گذاری و شکل گیری رقابت واقعی در بازار به نظر می رسد فعالان حرفه ای که توان مقابله و تحمل شرایط تغییر را در کوتاه مدت داشته اند ، با اصلاحات ساختاری خصوصا در فناوری و بازنگری در باز تعریف و مدیریت زنجیره ارزش، می توانند رقابت پذیری خود را در عرصه ملی و حتی منطقه ای افزایش دهند.

مدیرعامل مرکز مدیریت بهره وری ایران