تمام دولت های مدرن به حفظ جان وعزت شهروندانشان اهمیت می دهند. حتی این مسئله از سوی دولت عربستان هم دنبال می شود. دغدغه مندی دولت ها در مورد مسئله حج و حفظ جان و عزت شهروندانشان در موسم حج به دلیل وسعت این مراسم اهمیت بیشتری پیدا می کند. سهمیه ایران از زائرانی که سالانه به عربستان برای انجام فریضه حج سفر می کنند بیش از 100 هزار نفر است و توقف سفر این تعداد از زائران ایرانی به عربستان بدون شک تبعات بزرگی برای این کشور به همراه خواهد داشت.
علی اصغر سعیدی، جامعه شناس اقتصادی
نکته مغفول مانده در بررسی اعزام زائران ایرانی به خانه خدا در موسم حج، بحث تراز گردشگری ایران و عربستان است. از این منظر باید بین حج تمتع و حج عمره تفکیک قائل شد. در حج تمتع آنچه امروز می بینیم با چارچوب های اصلی و شروط انجام آن فاصله دارد و سیاست هایی که در حوزه اعزام حجاج در سال های قبل اعمال شده، این فاصله را تشدید کرده است. حج تمتع در واقع، حج واجب برای مسلمانان است که در صورت استطاعت مالی یک بار انجام می شود اما در ایران حجاجی داریم که برای چندمین بار عازم حج تمتع می شوند و این مسئله تراز گردشگری ایران با عربستان را بطور کلی تحت تاثیر قرار داده است. تراز گردشگری در مسئله حج بسیار مهم است به این صورت که باید در سیاستگذاری های این سفر معنوی، به این مسئله توجه کنیم که آیا به همان میزان که ما مسافر به یک کشور خاص می فرستیم، از آن کشورها مسافر داریم؟ اعمال سیاست هایی برای تحقق تراز مثبت گردشگری بین ایران و دیگر کشورها تنها زمانی ممکن است که کشورمان دست بالا را در سیاستگذاری و مذاکره داشته باشد. در این راستا اولین اقدام دولت باید این باشد که از حفظ جان و سلامت حجاج و مسافران ایرانی به عربستان اطمینان حاصل کند تا اتفاقات تلخ سال گذشته دوباره برای زوار ایرانی تکرار نشود. در مرحله بعد باید به هر نحو تضمین هایی از دولت عربستان گرفته شود تا آژانس های عربستان سعودی مسافرانشان را به هر ترتیب به حضور در ایران ترغیب و تشویق کنند تا تراز گردشگری کشورمان در ارتباط با عربستان به شرایط مناسبی برسد. می بینید که در حال حاضر تعداد گردشگران عربستانی در ایران بسیار کم است و این مسئله نکته خوبی برای صنعت گردشگری ایران نیست.
در حال حاضر اما شرایط سیاسی و روابط دیپلماتیک دو کشور متفاوت از گذشته است و باید با در نظر گرفتن این شرایط در مورد تراز گردشگری دو کشور بحث کرد. در شرایط فعلی، ایران چنین ظرفیتی را دارد که مذاکره کند و دست بالا را در مذاکره داشته باشد. همانطور که وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی اشاره کرد، مقامات عربستان خواسته های ایران را مورد توجه قرار ندادند و بهتری تصمیم گیری در شرایط فعلی این است که تا زمان تامین خواست ها و نیازهای عمومی حجاج ایرانی در عربستان، از اعزام حجاج کشورمان پرهیز کنیم.
به نظر من در شرایط فعلی، تصمیم به توقف حج بهترین تصمیمی است که دولت می توانست در واکنش به اقدامات دولت عربستان بگیرد. این تصمیمی است که هر دولتی در جهان مدرن برای حمایت و حفاظت از شهروندانش اخذ می کند. به هرحال دولت باید منافع شهروندان ایرانی را در نظر بگیرد و این تصمیم پیامد منفی برای دولت یازدهم از هر نظر در پی نخواهد داشت. بر عکس اگر دولت با پذیرش شرایط عربستان و امتیازدهی به دولت آن کشور راضی به اعزام زوار ایرانی می شد باید به آن خرده می گرفتیم و نگران این می بودیم که شاهد بروز جو منفی علیه دولت یازدهم در کشور باشیم. (گروه هایی دولت را از این نظر تحت فشار قرار می دهند تا شرایط عربستان را بپذیرد اما خوشبختانه دولت مقاومت کرده و جان اتباع ایرانی را به هر مسئله دیگر ترجیح داده است) و باید از بابت تلاش های دولت برای حفظ جان ایرانیان خوشحال بود. توقف سفر حج در سال جاری نشان داد که دولت به دنبال حفظ حیثیت و عزت ایرانیان است و این تصمیم از هر منظر تصمیم خوبی است. هرچند ممکن است ادای این فریضه واجب و الهی به تاخیر بیفتد اما همانطور که شرع ودین مبین اسلام هم تایید کرده، نباید تحت هر شرایطی این فریضه را ادا کرد.
نکته ای که نباید از نظر دور داشت این است که تمام دولت های مدرن به حفظ جان وعزت شهروندانشان اهمیت می دهند. حتی این مسئله از سوی دولت عربستان هم دنبال می شود. دغدغه مندی دولت ها در مورد مسئله حج و حفظ جان و عزت شهروندانشان در موسم حج به دلیل وسعت این مراسم اهمیت بیشتری پیدا می کند. سهمیه ایران از زائرانی که سالانه به عربستان برای انجام فریضه حج سفر می کنند بیش از 100 هزار نفر است و توقف سفر این تعداد از زائران ایرانی به عربستان بدون شک تبعات بزرگی برای این کشور به همراه خواهد داشت.
سطح و شکل روابط سیاسی و دیپلماتیک فعلی ایران و عربستان در ادامه نباید دولت یازدهم را از نظر توجه به مسئله تراز گردشگری غافل کند. تراز گردشگری ما و عربستان سعودی منفی است و این به ضرر ایران است. در این راستا سیاست ها باید در زمینه حج عمره تغییر کند و در حج واجب، نیازهای مسافران ایرانی و امنیت آنها در نظر گرفته شود. این امنیت باید هم از نظر بهداشتی و سلامت سفر و هم از منظر رعایت حرمت و کرامت انسانی مدنظر قرار بگیرد تا دوباره شاهد بی حرمتی به زوار ایرانی در عربستان نباشیم. تا جاییکه من اطلاع دارم گروه هایی برای انجام سفر حج در سال جاری دولت را تحت فشار می گذارند اما فکر نمی کنم علمای عظام هم با انجام سفر حج بدون تامین الزامات و مقدمات آن موافق باشند. بدون شک حفظ عزت و کرامت انسانی از مسائل مهم در دین مبین اسلام است و از سوی دیگر، در جهان مدرن هیچ کشوری اجازه بی احترامی به اتباعش را نمی دهد و تا جای ممکن از به خطر افتادن جان و سلامتی اتباعش جلوگیری می کند. در گذشته ممکن بود عده ای عازم سفر حج شوند و در راه یا در عربستان به دلیل عدم امکانات از بین بروند اما امروز حفظ جان از مسائل مهمی است که دولت ها به عنوان پیش شرط برای اعزام اتباعشان به دیگر کشورها در نظر می گیرند و سفر حج که دیگر جای خود دارد.
دولت ایران باید تا جای ممکن برای تحقق شروط مد نظرش در مورد حج پافشاری کند. با توجه به وضعیت روابط سیاسی بین ایران و عربستان سعودی، به نظر نمی رسد که در حال حاضر و تا زمان بازگشت روابط به شکل عادی، اعزام زائر به خانه خدا به صلاح شهروندان ایران باشد. هرچند ممکن است عربستانی ها به صورت مستقیم با زائران ایرانی رفتار خصمانه نداشته باشند اما گروه های افراطی در این کشور هستند که زائران ایرانی خانه خدا را مورد صدمه و آسیب قرار دهند. نباید فراموش کرد که عربستان مجموعه اقداماتی را در راستای فرقه گرایی در منطقه پیش می برد و این اقدامات به جو ناامنی علیه زوار ایرانی خانه خدا در این کشور دامن خواهد زد. با توجه به این مسائل، تا زمان حصول اطمینان از حفظ جان ایرانیان در موسم حج و بازگشت روابط سیاسی دو کشور به حالت عادی نباید خطر تکرار حوادث تلخ را به جان مردم خرید.
منبع:هفته نامه صدا