ارزانی قیمت نفت، همه افراد مرتبط با این صنعت - از سرمایهگذار بگیرید تا کارکنان- را تحت تاثیر قرار داده. اما تاثیر قیمت پایین نفت روی افرادی که در این حوزه کار نمیکنند، چیست؟ آیا کسی که حسابدار یا زیستشناس است هم باید از این بابت دچار هراس شود؟
بن فلانگان
تبعات اقتصادی وسیعتری که ارزانی قیمت نفت برای ساکنان کشورهای عرب حوزه خلیج فارس دارد چه خواهد بود؟
نفت دارد به بشکهای ۱۰ دلار میرسد؛ بیچاره شدیم!
همینجا صبر کنید. این حرفی است که بدبینها میزنند. کمتر کسی واقعاً معتقد است که قیمت نفت تا سالیان سال ارزان خواهد ماند. کمتر کسی هم معتقد است که نفت بیارزش خواهد شد. بسیاری از تحلیلگران - از جمله دانیل یرگین، برنده جایزه پولیتزر و جانشین رئیس شرکت تحلیل اطلاعات و ارائه مشاوره برای تصمیمگیریهای بزرگ تجاری (آیاچاس)- انتظار دارند که قیمت نفت در نیمه دوم سال ۲۰۱۶ تا حدی جان بگیرد. اما شکی نیست که ارزانی قیمت نفت روی اقتصاد کشورهای حوزه خلیج فارس تاثیر زیادی گذاشته است. صندوق بینالمللی پول میگوید سقوط قیمت نفت باعث بروز مشکلات جدی در تراز مالی شده است؛ به طوری که در شش کشور حوزه خلیج فارس، به صورت متوسط ۱۳ درصد کسری در سال ۲۰۱۵ مشاهده شد. صندوق بینالمللی پول پیشبینی کرده که اگر سیاستهای کنونی تغییر نکنند، این کشورها تا سال ۲۰۲۰ با کسری بودجهای برابر با ۶.۵ درصد تولید ناخالص داخلی دست و پنجه نرم خواهند کرد.
من از صنعت نفت اصلاً سر درنمیآورم؛ چرا قیمت نفت باید تاثیری روی من بگذارد؟
اگر در منطقه خلیج فارس زندگی میکنید، تاثیر ارزانی نفت را احتمالاً متوجه میشوید. مثلاً کشورهای منطقه شروع به قطع یا کاهش یارانههای سوخت کردهاند و این تصمیم کاملاً نتیجه ارزانی نفت بوده. مالیات بر ارزش افزوده بهشدت مورد توجه قرار گرفته و دورنمای کاهش هزینههای دولتی هم به صورت کلی پیامدهایی در عرصه اقتصاد داشته است؛ مثلاً عرصه معاملات املاک را تحت تاثیر قرار داده است.
کارشناسان چه میگویند؟
رابین میلز که رئیس هیئت مشاوران شرکت منار انرژی است و عضو موسسه بروکینگز هم هست و کتاب «خرافه بحران نفت» را نوشته، در این خصوص میگوید تاثیر ارزانی قیمت نفت روی افراد بستگی به صنعتی دارد که در آن مشغول به کار هستند. حالا شاید وقت خوبی باشد که برخی از مردم به فکر کسبوکارهایی بیفتند که به بخش انرژی و پول دولت هیچ ربطی نداشته باشد.
ترهور مکفارلین، تحلیلگر ارشد موسسه اطلاعات و پژوهش بازارهای نوظهور در دوبی هم میگوید زندگی در اقتصادهای دولتمحور، شرایط خاصی را ایجاد میکند. وقتی قیمت نفت پایین میآید، همه مردم از آن تاثیر میپذیرند. وقتی دولتها درآمد کمتری داشته باشند، پروژههای کمتری را پیشنهاد میدهند و این مسئله روی هر شرکتی که برایش کار میکنید تاثیر میگذارد
مالیات بر ارزش افزوده چه زمانی اعمال میشود؟
شش کشور حوزه خلیج فارس در مورد اعمال مالیات بر ارزش افزوده با هم هماهنگیهایی داشتهاند و هریک پیشنویس قوانینی را آماده کردهاند که احتمالاً ناظر بر اعمال مالیاتی به میزان کمتر از پنج درصد ارزش کالاها در سال ۲۰۱۸ است. کریستین لاگارد، رئیس صندوق بینالمللی پول در ماه نوامبر از کشورهای حوزه خلیج فارس خواست که مالیات بر ارزش افزوده را اعمال کنند و همچنین اصلاحات هزینهای دیگری را مورد توجه قرار بدهند. بنابر بررسی صندوق بینالمللی پول، اعمال مالیات بر ارزش افزوده میتواند بین 1.5 تا ۲ درصد تولید ناخالص داخلی را به درآمد این دولتها اضافه کند.
مالیات بر ارزش افزوده چه تاثیری روی مردم دارد؟
اگر مالیات بر ارزش افزوده تا زیر پنج درصد ارزش کالاها را شامل شود، بار مالی ناشی از آن روی مردم خیلی زیاد نخواهد بود و بیشتر شبیه نوعی تورم به نظر خواهد رسید. کشورهای حوزه خلیج فارس به صورت کلی برنامهشان این است که صد آیتم غذایی را مشمول مالیات بر ارزش افزوده نکنند. همچنین بخشهایی مثل مراقبتهای درمانی و تحصیل مشمول آن نخواهد شد. با این ترتیب، فشار و تاثیر مالیات بر ارزش افزوده بهخصوص روی خانوادههای کمدرآمد زیاد نخواهد بود.
مالیات بر درآمد چطور؟
خیلی بعید است که مثلاً در کشوری مثل امارات متحده عربی، مالیات بر درآمد برای افراد در نظر گرفته شود. ژان فرانسوا سزنک، عضو ارشد و غیرمقیم شورای آتلانتیک که صاحبنظر در امور نفت خاورمیانه است در این خصوص میگوید: «مالیات بر درآمد برای شرکتهای بزرگ در نظر گرفته خواهد شد؛ بهخصوص شرکتهای تولیدکنندهای که از مزایای دولتی هم بهره بردهاند.»
پس در نهایت ممکن است من کارم را از دست بدهم؟
احتمالش کم است. اگر روند اشتغال به همین شکل فعلی باقی بماند، این اتفاق نخواهد افتاد. سزنک معتقد است که با وجود کسریهای مالی شدید، احتمال آنکه عذر کارکنان در بخشهای دیگر به خاطر ارزانی قیمت نفت خواسته شود زیاد نیست. بررسیها هم نشان داده که غیر از بخش نفت و گاز، روند جذب نیرو در بخشهای دیگر در کشورهای حوزه خلیج فارس دچار لطمه نشده است. وبسایت مانستر که این روندها را بررسی میکند در گزارش خود آورده است: «صنایع مشتریمحور و خدماتمحور تقاضای زیادی برای جذب نیروی متخصص در حوزههای نرمافزار، سختافزار و تلکام، امور مالی و حسابداری و نیز توسعه فروش و کسبوکار داشتهاند.»
آیا پول کمتری روانه جیب من خواهد شد؟
سزنک میگوید مردم طبقه متوسط ممکن است شاهد کاهش کیفیت سبک زندگیشان باشند، بهخصوص از این جهت که حذف برخی یارانهها به آنها ضربه خواهد زد: «طبقه متوسط به این عادت کرده که در سطح بالایی زندگی کند. اما این وضع دستخوش تغییر خواهد شد. دولتها در منطقه خلیج فارس یارانهها را کم کردهاند و حالا فردی از طبقه متوسط باید هزینه بنزین، آب و برق و چیزهای دیگر را خودش بپردازد. بنابراین با شرایطی سخت مواجه خواهد شد و احتمالاً مجبور میشود کمتر خرید کند. ولی ذات بشر همین است که منتظر بماند تا روزهای خوشی و راحتی دوباره برگردند.»