در شانزدهمین نشست کمیسیون تسهیل تجارت اتاق تهران، تحولات بازرگانی کشور در سال گذشته مورد بحث و بررسی نمایندگان بخش خصوصی قرار گرفت. در این نشست که با حضور ولیاله افخمیراد، رییس سازمان توسعه تجارت ایران، برگزار شد؛ فعالان اقتصادی خواستار توجه دولت به ملزومات توسعه صادرات شدند و البته افخمیراد نیز از برنامههای سازمان متبوعش برای ارتقای وضعیت صادرات در کشور سخن گفت.
در ابتدای این جلسه که به بازخوانی مهمترین رویدادهای عرصه تجارت اختصاص داشت، محمد لاهوتی یکی از اعضای این کمیسیون، گفت: «رییس صندوق ضمانت صادرات کشور اعلام کرده است که این صندوق و بیمه مرکزی، پوشش بیمهای ورود موقت به جای ارائه ضمانتنامههای بانکی را در دستور کار قرار دادهاند.» او ادامه داد: «ظاهراً بیمههای البرز و دی مجوزهای لازم برای ارائه این خدمت را از بیمه مرکزی دریافت کردهاند. در این صورت میان این نهادها برای پوشش بیمهای ورود موقت رقابت شکل میگیرد و این رویه تجاری پس از حدود چهار سال توقف از سرگرفته میشود.» سیدرضی حاجیآقامیری دیگر عضو این کمیسیون به ورود هیاتهای خارجی به کشور اشاره کرد و این نکته را نیز مورد انتقاد قرار داد که دولت در انعقاد تفاهمنامهها بخش خصوصی واقعی را به کار نمیگیرد. همچنین علیرضا کلاهیصمدی از بحران شرکتهای صادرکننده خدمات فنی و مهندسی در عراق گفت و اعلام کرد که اصل پرداختها انجام نشده و در مناقصات جدید نیز برندهای اعلام نمیشود.
حمیدرضا صالحی هم به مصوبه مجلس در مورد بنزین دو نرخی اشاره کرد و گفت: «از آنجا که دو نرخی بودن بنزین رانت ایجاد میکند، اتاق باید در این مورد موضعگیری داشته باشد.»
ایجاد خط اعتباری برای صادرات کالای ایرانی به بازارهای جدید
در ادامه این نشست، افخمیراد با اشاره به سخنان و تحلیلهایی که در مورد برجام مطرح میشود، گفت: «نتایج مذاکرات و اجرایی شدن برجام باید در فضایی عاری از نگاههای سیاسی مورد بررسی قرار گیرد. ضمن آنکه نباید فراموش کنیم که فضای بینالمللی حول ایران پیش از شکلگیری توافق چه وضعیتی داشت. با پیشرفت مذاکرات، ایرانهراسی فروکش کرده و ذهنیتهای منفی علیه ایران تغییر کرده است.» او ادامه داد: «هیاتهای خارجی بسیاری به ایران آمدهاند، نتیجه این رفتوآمدها انعقاد چند تفاهمنامه بوده که تعدادی از آنها به امضای قرارداد منتج شده است. ضمن آنکه برآوردها نشان میدهد که درآمد حاصل از گردشگری در سال گذشته 8 میلیارد دلار بوده و پیشبینی میشود سطح این درآمد در سال جاری به 12میلیارد دلار برسد. اما ماهیت تجارت اینگونه نیست که به محض ورود نمایندگان کشورها، تجارت میان دو کشور آغاز شود.»
رییس سازمان توسعه تجارت سپس خلاصهای از عملکرد تجاری کشور ارائه کرد و گفت: «ارزش صادرات غیرنفتی در سال گذشته، 44.2 میلیارد دلار بوده و ارزش واردات 41.1 میلیارد دلار برآورد شده است. بر این اساس 16.6 درصد صادرات و 22 درصد واردات کاهش یافته است.» او ادامه داد: «صادرات در فروردین سال جاری نسبت به ماه مشابه سال قبل 8 درصد رشد نشان میدهد و صادرات میعانات گاز 9.2 درصد و غیرمیعانات، 7.6 درصد رشد تجربه کرده است.» افخمیراد صادرات فرش را در سال 1394، معادل 333 میلیون دلار، محصولات کشاورزی 4 میلیارد دلار و محصولات معدنی را 944 میلیون دلار عنوان کرد.
رییس سازمان توسعه تجارت، در بخش دیگری از سخنانش به برنامههای این سازمان برای توسعه صادرات اشاره کرد و گفت: «برای صادرات هدفگذاری کمی داشتهایم. فهرست کالاهای صادراتی ایران نشان میدهد که 50 کالای نخست، حدود 90 درصد میزان صادرات را به خود اختصاص دادهاند. حال اگر حمایتها روی این 50 قلم کالا متمرکز شود، نتایج بهتری در پی خواهد داشت. یکی از اقدامات پیشبینی شده نیز ایجاد خط اعتباری و تلاش برای حضور در بازارهایی است که تاکنون کالاهای ایرانی به آن راه نیافتهاند. تامین نقدینگی، کاهش سود بانکی و سایر تامین مشوقهای صادراتی نیز از جمله برنامههایی است که قرار است در شورای عالی صادرات ارائه کنیم.»
افخمیراد افزود: «در همین راستا، توجه بیش از پیش به کشورهایی که به عنوان اهداف بزرگ صادراتی شناخته میشوند و توجه به شرکتهای بزرگ صادراتی نیز از جمله برنامههای سازمان در سال جاری است؛ شرکتهایی که در سال بیش از 10 میلیون دلار صادرات دارند.» او با بیان اینکه، کریدور حمایتی شرکتهای بزرگ را جزو الزامات سازمان قرار دادهایم، گفت: «تلاش خواهیم کرد که هزینه تولید و هزینه حضور این شرکتها را در بازارهای صادراتی کاهش دهیم.» پس از آنکه رییس سازمان توسعه تجارت، گزارش خود را ارائه کرد، اعضای کمیسیون نیز به طرح دیدگاههای خود پرداختند.
خنثیسازی نقدهای غیرمنصفانه
پس از این گزارش محسن بهرامی ارض اقدس، رییس کمیسیون تسهیل تجارت و توسعه صادرات اتاق تهران، بر روانسازی فرآیند صادرات کالا و ارائه خدمات و تسهیلات به صادرکنندگان تاکید کرد. بهرامی همچنین گفت: « باید سخنان و اقدامات تبلیغاتی مخالفان سیاسی برجام را که به نقدهای غیرمنصفانه میپردازند، خنثی کرد و این کار با ارائه نتایج عملی آن کاملا امکانپذیر است.»
دولت به انتقادات منصفانه توجه کند
محمد لاهوتی، از اعضای کمیسیون تسهیل تجارت و توسعه صادرات اتاق تهران، پس از ارائه این گزارش گفت: «تغییراتی که در دولت یازدهم و پس از اجرایی شدن برجام رخ داده است، بر کسی که منصف باشد، پوشیده نیست. اما در این مدت، دستکم بخش خصوصی همراه دولت بوده است.» او با اشاره به گزارشی که رییس سازمان توسعه تجارت ارائه کرد، گفت: «اگر این گزارش مورد بررسی کارشناسی قرار گیرد، میتواند موثر باشد. چند سوال مشخص وجود دارد که باید پاسخ داده و تحلیل شود. این که آیا با وجود کاهش واردات، قاچاق نیز کاهش یافته است؟ آیا با متوقف کردن ثبت سفارش برخی کالاها، نیاز به این کالا از بازار داخلی تامین شده یا دولت به این نیازها بیتوجه بوده است؟» او در ادامه با انتقاد از برخی سیاستهای تعرفهای گفت: «اکنون دیگر زمان آن نیست که حمایت از تولید صرفاً از طریق دیوار تعرفهای صورت گیرد.» او همچنین با با تاکید بر واقعی شدن نرخ ارز گفت: «کالای صادراتی از اردیبهشت سال قبل تا اردیبهشت سال جاری، 10 درصد گران شده است و مشخص نیست در شرایط تثبیت قیمت دلار، رقابتپذیری محصولات ایرانی چگونه قرار است حفظ شود.» او همچنین گفت: «دولت باید میان نقد منصفانه و آنچه برای تخریب دولت انجام میگیرد، تفاوت قائل شود و به انتقاداتی که منصفانه صورت میگیرد، توجه نشان دهد.»
کلاهی نیز از کاهش 50 درصدی رقابتپذیری کالاهای ایرانی در برابر سایر ارزها سخن گفت و به برخی الزامات جذب سرمایهگذاری خارجی اشاره کرد: «اگر این پیام را به سرمایهگذار بدهیم که هر لحظه ممکن است در مورد سیاستهای اقتصادی و سیاسی تصمیمگیری تازهای شود، سرمایهگذار عقبنشینی میکند.» محمد پارسا نیز خواستار رسیدگی به ضرورت صدور ویزاهای بلندمدت برای سرمایهگذاران و شرکای تجاری کشور شد. سیدرضی آقامیری دیگر عضو این کمیسیون هم با اشاره به سخنان افخمیراد در مورد تمرکز بر شرکتهای بزرگ گفت: «تاکنون نهاد دولت اجازه بزرگ شدن به بخش خصوصی نداده است. اکنون استراتژی دولت برای بزرگ شدن بخش خصوصی چیست؟» او همچنین گفت: «اختلافنظر در دولت در مورد نحوه سیاستگذاری نرخ ارز بسیار است.» حمیدرضا صالحی نیز گفت: «ما هنوز نتوانستهایم به دولت بقبولانیم که صادرات مهم است؛ مصداق بیتوجهی به مقوله صادرات، اینکه سرمایه بانک توسعه صادرات چند سال است که تغییر نکرده است.»
صادرات، راه خروج از رکود
ابراهیم بهادرانی، مشاور رییس اتاق تهران، نیز بر این عقیده بود که در شرایطی که بودجه سال 95 با کسری بسیار همراه است، راه دیگری جز توسعه صادرات برای خروج از رکود نیست. او با بیان اینکه تنوع بازارهای صادراتی کشور اندک است، افزود: «بیش از 70 درصد صادرات ایران به 10 کشور اطراف صورت میگیرد. ضمن آنکه کاهش واردات نباید موجب خوشحالی شود؛ بلکه کاهش واردات در شرایط رکود به معنای آن است که واردات کالاهای سرمایهای و واسطهای نیز کاهش یافته است.» بهادرانی در بخش دیگری از سخنانش گفت: «در برنامه ششم توسعه، طرحی با عنوان زنجیرهای کردن شرکتها را برای بهبود عملکرد آنها پیشنهاد کردهایم که این طرح نیازمند حمایت دولت است.»
محمدرضا انصاری، دیگر عضو این کمیسیون، نسبت به اتخاذ سیاست وحدت استراتژیک از سوی دولت تاکید کرد و گفت: «اتاق باید در این زمینه ترویج فکر کند.» او افزود: «برجام از دستاندازها عبور میکند و تجربه نشان داده است که پتانسیل حمایت از تحول قویتر از مقاومتها و مخالفتهاست.»
ارائه تسهیلات ریالی به صادرکنندگان
محمدرضا شجاع الدینی، عضو هیات مدیره صندوق توسعه ملی نیز به این نکته اشاره کرد: «سیاست صندوق این است که به صادرکنندگان تسهیلات ریالی اعطا کند، چرا که تسهیلات ارزی آنها را به زحمت انداخته است. اما در مورد صادرات خدمات فنی و مهندسی، قرار است با همراهی صندوق ضمانت صادرات و بانک توسعه صادرات، خط اعتبار خریدار راهاندازی کنیم. صادرکنندگان این نوع خدمات چنانچه در مناقصهها برنده شوند میتوانند، برای تجهیز کارگاههایشان از منابع صندوق استفاده کنند.»
در انتهای این نشست افخمیراد، رییس سازمان توسعه تجارت، گفت: «سازمان توسعه تجارت با جدیت به دنبال الحاق ایران به سازمان تجارت جهانی است.»
