بررسی آماری آینده‌نگر از وضعیت سرقت در سال‌های اخیر کشور

از کیف قاپی دانشگاهی تا ربودن ذهن انسان‌ها

 راضیه علی‌پور

 «تو سیفون دست‌شویی پیداش کردن!» بعد از چند ماه پرس‌وجو برای پیدا کردن کیف پولی که حاوی تمام زندگی‌اش بوده و نداشتن کارت‌های درون آن، بی‌هویتی‌اش در مکان‌های عمومی را به دنبال داشته است، حالا با خواندن اطلاعیه پیدا شدن کیفی با مشخصات مشابه کیف خود روی دیوار، امیدی به دلش راه می‌یابد و سراسیمه برای گرفتن این شی‌ء گم‌شده باارزش خود راهی بوفه می‌شود. در راه مدام به خودش بدوبیراه می‌گوید که چرا به دوستان و نزدیکانش ظنین شده و در ذهنش تهمت دزدی به آنها زده است. در همین حین نقشه خریدن مایحتاج زندگی با پول گم‌شده‌اش نیز خوشحالی‌اش را افزون می‌کند و در حال فکر کردن به جزئیات نیازهای خریدش است که به بوفه می‌رسد. امیدش با دیدن کیف خالی از پول ته می‌کشد. وضع ظاهری پریشان و لباس‌های کمی تا حدودی کهنه‌اش حکایت از اهمیت پول‌های داخل کیف برایش دارد. عطیه مال‌باخته به آینده‌نگر می‌گوید: «کیفم رو توی کتابخونه گذاشته بودم و بعد از چند دقیقه که برگشتم اثری ازش نبود. دوربین‌های مخفی رو هم چک کردیم اما کسی که کیف رو برداشته حواسش به همه جوانب بوده و بی‌گدار به آب نزده.» و درباره جزئیات پیدا شدن آن درون سیفون دانشکده توضیح می‌دهد: «گویا وقتی بچه‌ها سیفون رو می‌زدن آب سبز از اون می‌اومده و بعد که حمزه درش رو باز کرده، دیده چندتا کیف اونجاست و یکیش هم کیف من بوده! البته از بین تمام محتویات توش، فقط کارت‌هاشه که برای من مونده.»

حالا دیگر دزدی از سطح جامعه و درون فیلم‌ها، به جامعه کوچک‌تری به نام دانشگاه کشیده شده؛ با این تفاوت که فیلم‌های تلویزیونی با چنین محتوایی به دستگیری دزدان و عاقبت به خیری مال‌باختگان می‌کشد، اما در واقعیت گاهی این تصویر پشت و رو می‌شود و بیچارگی‌اش می‌ماند برای مال‌باخته. همچنین تصویری که از دزدان در جامعه وجود دارد تصویری مخوف است که نمی‌توان آن را به دزدان درون دانشگاه نسبت داد؛ چرا که این تصویر اصلا با یک آدم تحصیل‌کرده جور درنمی‌آید.

در سال 92 میزان کیف‌قاپی رشدی 13 درصدی نسبت به سال 91 را پشت سر گذاشته است و بعد از گذشت یک سال در حالی که راهکارهایی جدید برای کیف‌قاپی پیدا شده است، آمارها حاکی از کاهش 3.5 درصدی کیف‌قاپی در سال 93 در سطح کشور بوده است. بر اساس بررسی‌های انجام‌شده بیشتر کیف‌قاپ‌ها به دنبال گوشی‌های هوشمند درون آن هستند و همچنین علاقه ویژه‌ای به گوشی‌های آیفون دارند. چنان‌که در طول سال‌های ۲۰۱۲ و ۲۰۱۳ بیش از ۷۴۲ هزار دستگاه گوشی دزدیده شد که بیشترین میزان از این رقم مربوط به گوشی‌های آیفون بوده است. گزارش‌ها حاکی است پس از آیفون، گوشی Blackberry 9790 بیشترین میزان سرقت را داشته است. با وجود این‌که آیفون از ویژگی‌های امنیتی همچون اسکن اثر انگشت برخوردار است، اما باز هم میزان سرقت و جذابیت آن برای دزدان کاهش نیافته است.

بانوان نیز در برخی سرقت‌ها به‌تنهایی یا در گروه‌های سارقان مشارکت می‌کنند که از جمله این سرقت‌ها می‌توان به جیب‌بری یا کش‌روی اشاره کرد. «نیم ساعت تو اتوبوس با خانومی که ظاهری موجه داشت مشغول صحبت بودیم. اون خانوم زودتر از من پیاده شد و وقتی می‌خواستم کرایه رو پرداخت کنم، دیدم ته کیفم با شی‌ء تیزی پاره شده و کیف پولم سر جاش نیست.» البته گاهی مردان نیز از پوشش زنانه به عنوان ترفندی برای تسهیل در سرقت استفاده می‌کنند.

مجید صرفی، حقوق‌دان و مدرس دانشگاه درباره انواع سرقت‌ها به «آینده‌نگر» می‌گوید: «سرقت‌ها به سه دسته تقسیم می‌شوند. دسته اول شامل سرقت‌های عادی و ساده مانند دزدی ماشین، موبایل و... می‌شود که کشف آنها زیاد و تا حدودی آسان است. سرقت‌های نوع دوم سنگین است و همراه با تجاوز و آزار و اذیت صورت می‌گیرد. نوع سوم سرقت نیز شامل سرقت‌های حرفه‌ای مثل سرقت بانک است که در سطح بالاتر صورت می‌گیرد و نیاز به برنامه‌ریزی دقیق‌تری دارد.»

وی در ادامه توضیح می‌دهد: «سرقت‌های عادی معمولا ریشه در فقر و بدبختی دارند و فرد از سر نیاز دست به این عمل می‌زند. سرقت سنگین کار آدم‌هایی است که سابقه سرقت‌های عادی دارند و به سمت کار خطرناک با درآمد بیشتر می‌روند. سرقت‌های حرفه‌ای نیز تحت تاثیر فشار اقتصادی و نظارت‌های کم صورت می‌گیرد و هدف از آن کسب درآمد بیشتر و جمع کردن اموال است.»

 

بیشترین سرقت‌های کشور کدام است؟

«از پارک کردن خودرو تا دزدیدن آن کمتر از نیم ساعت فاصله بود.» این را صاحب ماشین مزدا 3 می‌گوید و در جواب سوال «به کسی مظنون نیستید؟» از سوی پلیس، با سکوتش پاسخ می‌دهد. سرقت‌های خرد با 55 درصد شامل سرقت لوازم و قطعات خودرو مهم‌ترین سرقت کشور است و بررسی‌های آماری نشان می‌دهد حدود ۸۰ درصد سرقت‌ها مربوط به خودروهای زیر مدل ۸۶ است، یعنی زمانی که خودروها به سیستم ضدسرقت مجهز نبودند و هرچه ضریب ایمنی خودروها افزایش یابد، به همان میزان ضریب سرقت از خودروها کاهش می‌یابد. در این راستا ۲۰ درصد سرقت‌های سال ۹۲ مربوط به خودروهای مجهز به ضدسرقت و ۸۰ درصد مربوط به خودروهای تولیدی قبل از سال ۸۶ بوده است.

«برای سرقت پراید فقط 13 ثانیه زمان لازم است.» این گفته رئیس پلیس تهران در سال 91 است و در این سال، اعلام افزایش سرقت خودرو نگرانی‌هایی چند برای صاحبان خودرو، به‌خصوص خودروهای پراید و پژو ایجاد کرده بود. چرا که بنابر بررسی‌های انجام‌شده، بالاترین آمار سرقت خودرو به پراید و پژو اختصاص دارد. البته اعلام روند کاهشی 6 درصدی سرقت خودرو در اواخر سال 93، توانست در کاهش نگرانی‌ها تا حدودی موثر باشد.

10 درصد سرقت‌های کشور نیز سرقت از منزل است. البته که این نوع سرقت نیازمند تبحر و تجربه بیشتری است و اکثر این نوع سارقان، سابقه‌دار هستند و می‌دانند کار خود را چگونه انجام دهند. همچنین 90 درصد سرقت‌های منزل شبانه انجام می‌شود و پایتخت، رکورددار وقوع سرقت در کشور است.

«همه قرص‌های باشگاهم رو برده بودن.» سجاد که بعد از بازگشت از سفر دوهفته‌ای، با جای خالی قرص‌ها و لباس‌های باشگاهش مواجه شده به «آینده‌نگر» می‌گوید: «سوئیچ ماشینم هم روی میز بوده، اما مثل این‌که دزدها می‌دونستن کجا اومدن و فقط دنبال وسایل ورزشی و قرص‌هام بودن.» و با خنده ادامه می‌دهد: «احتمالا یکی از دزدهای محترم ورزشکار بوده و قیمت اجناس رو می‌دونسته.» به گفته علی غیاثوند، معاون مبارزه با سرقت پلیس آگاهی ناجا، سال 92 نسبت به 91، آمارهای سرقت از منازل 25 درصد افزایش داشته است، در حالی که این آمار در 11 ماهه سال 93 نسبت به مدت مشابه سال قبل حکایت از افزایش یک درصدی دارد.

بررسی‌ها نشان می‌دهد که سارقان در گذشته، نیمه‌شب به سرقت اموال باارزش مانند یخچال و تلویزیون می‌پرداختند. با توجه به مشکلات اقتصادی که در سال‌های اخیر رخ داده است، مردم به سمت خرید سکه و ارز و نگهداری آنها در منزل سوق پیدا کرده‌اند؛ به همین دلیل در حال حاضر سرقت‌های منزل بیشتر سرشب و سرقت طلاجات و وجه نقد است و به دلیل راحت به فروش رساندن این اموال، دزدان بیشتر به سمت این نوع سرقت گرایش پیدا کرده‌اند. در این زمینه غیاثوند، معاون مبارزه با سرقت پلیس آگاهی ناجا گفته است: «شیوه‌های مقابله و روش‌های برخورد با سارقان متناسب با دگرگونی‌های سرقت متحول شده به طوری که یکی از روش‌های پیشگیری از سرقت منزل، خارج کردن اشیای قیمتی و کم‌حجم و ارز و وجه نقد از منزل و نگهداری آن در مکانی امن است که صندوق امانات در بانک‌ها و موسسات مالی و اعتباری می‌تواند مفید باشد.» البته که گاهی استفاده از گاوصندوق در منازل نیز مانعی برای عمل سارقان نبوده است، چنان که یکی دیگر از مال‌باختگان روزهای اخیر به «آینده‌نگر» می‌گوید: «همه طلاها و وجوه نقد و اشیای قیمتی توی گاوصندوق بوده و دزدها از سه ساعتی که ما خونه نبودیم به نحو احسن استفاده کردن و فقط گاوصندوق خالی رو برامون گذاشتن.»

بنابر اعلام نیروی انتظامی، حدود 80 درصد از سرقت‌ها مربوط به واحدهای تجاری متفرقه و منازل خالی از سکنه است که سیستم ایمنی ندارند. همچنین از راهکارهای موجود برای کاهش سرقت می‌توان به همگانی کردن استفاده از دوربین مداربسته، شناسایی مال‌خرها و خریداران اموال سرقتی و ... اشاره کرد.

 *ایران در رتبه دهم سرقت در دنیا

در حالی که در ایالات متحده امریکا سالانه به طور متوسط 30 میلیون سرقت از اشخاص و منازل به ثبت می‌رسد، در مقایسه با ایران که حداکثر یک میلیون و دویست سرقت در سال دارد، موسسه گالوپ در اقدامی عجیب ایران را جزو 10 کشور با سرقت بالا اعلام کرده است.

در حالی که دهه 80  دهه کاهش سرقت‌های خرد در کشور بوده است، با افزایش ناگهانی قیمت‌ها طی چند سال اخیر، فرمانده نیروی انتظامی خبر از بالا رفتن میزان سرقت‌های خرد می‌دهد که این روند صعودی در سال 92  به اوج خود رسیده و این در حالی است که سرقت، جرم 26 درصد از زندانیان کشور در این سال بوده است. چنان‌که به گفته مقیمی، رئیس پلیس آگاهی ناجا در شش ماهه اول سال 92 ‌نسبت به مدت مشابه سال 91 سرقت‌ها  33 درصد افزایش یافته است.

 *قدرت بازدارندگی قوانین از سرقت چقدر است؟

صرفی، حقوق‌دان و مدرس دانشگاه دراین‌باره که آیا قوانین قدرت بازدارندگی از سرقت را دارند یا خیر به «آینده‌نگر» می‌گوید: «در مورد سرقت مالکیت فکری قوانین به دلیل قدیمی و ناقص بودن، مطلقا بازدارندگی از عمل ندارند. برای سرقت‌های مالی نیز علاوه بر نداشتن قوانین مناسب برای پیشگیری از سرقت، افراد حرفه‌ای نیز برای کشف جرم نداریم. از دیگر سو قوانین بیشتر جنبه کیفری دارند نه پیشگیرانه و تمام اینها باعث شده که قوانین موجود تاثیری روی کم شدن آمار سرقت در کشور نداشته باشند.»

او همچنین درباره توان سیستم قضایی برای برگرداندن مال افراد ادامه می‌دهد: «در جرایم خرد امکان برگرداندن مال خیلی کم است و معمولا تنها منجر به کشف سارق می‌شود. این نوع سارقان افراد بیچاره‌ای هستند که توان برگردان مال را ندارند. بازگرداندن اصل پول در سرقت‌های رده کلان نیز معمولا کار ساده‌ای نیست و تنها به توقیف اموال منجر می‌شود.»

صرفی در ادامه با اشاره به افزایش تعداد قوانین در سال‌های اخیر توضیح می‌دهد: «بنابر قوانین اسلامی جدید هرکس دو الی سه بار دست به سرقت بزند، به 7 سال حبس محکوم می‌شود و اگر این عدد از 4 بار تجاوز کند، دادگاه می‌تواند تا 11.5 سال حبس برای او حکم کند. همچنین سارق موظف است که دو برابر مال کلاه‌برداری‌شده را به عنوان جزای نقدی پرداخت کند و تا زمانی که نتواند پول را پرداخت کند در زندان خواهد ماند؛ مگر این‌که به دادگاه دادخواست دهد و اثبات کند که پولی برای پرداخت ندارد.»

 *بیشترین میزان وقوع سرقت در سال 93

 

رتبه	استان/ شهر
1	تهران بزرگ
2	خراسان رضوی
3	فارس
4	لرستان
5	مازندران